Những ngày qua, dư luận xôn xao trước vụ việc hai nữ sinh viên y khoa thực tập tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang livestream với những lời nói phản cảm, thậm chí dọa "tiêm thuốc độc" người bình luận. Trước đó, một sinh viên Đại học Y Hà Nội cũng gây tranh cãi khi có phát ngôn dọa "lấy ven trật 3 lần" để trả đũa bệnh nhân.
Sự phẫn nộ của cộng đồng là điều dễ hiểu. Bởi với xã hội, hình ảnh người thầy thuốc luôn gắn với sự nhân ái, trách nhiệm và lòng trắc ẩn. Một lời đe dọa liên quan đến sức khỏe, tính mạng từ chính những người đang được đào tạo để cứu chữa con người vì thế tạo ra cú sốc lớn.
Tuy nhiên, bên cạnh việc xử lý sai phạm, một câu hỏi cần được đặt ra: Vì sao những sinh viên được đào tạo trong môi trường y khoa, được tiếp xúc với giá trị cốt lõi của nghề cứu người, lại có thể dễ dàng phát ra những lời nói lạnh lùng, thiếu chuẩn mực đến vậy?
Theo góc nhìn của bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, câu trả lời không chỉ nằm ở ý thức cá nhân mà còn liên quan đến những biến đổi tâm lý khi con người bước vào môi trường mạng xã hội.
Sinh viên y khoa livestream phản cảm trên MXH (ảnh cắt từ Cilp).
Mạng xã hội tạo ra "ảo giác" về khoảng cách với hậu quả
Theo bác sĩ Hoàng, trong tâm lý học, có một khái niệm được gọi là "hiệu ứng giải ức chế trực tuyến" (Online Disinhibition Effect), được Giáo sư John Suler nghiên cứu. Khái niệm này lý giải vì sao con người thường dễ nói những điều gay gắt, cực đoan trên mạng hơn so với khi giao tiếp trực tiếp.
Ngoài đời thực, một câu nói tổn thương sẽ ngay lập tức nhận lại phản ứng từ người đối diện: ánh mắt, cảm xúc, sự đau lòng hay phản ứng của cộng đồng xung quanh. Những tín hiệu đó kích hoạt khả năng đồng cảm và khiến con người cân nhắc trước khi hành động.
Nhưng trên không gian mạng, những rào cản này gần như biến mất. Người phát ngôn không nhìn thấy nỗi sợ hãi hay tổn thương của người bị nhắm tới. Một câu nói đe dọa nghiêm trọng có thể bị chính người nói xem như một trò đùa, một cách "tương tác cho vui".
Đáng chú ý, trong môi trường mạng, nhiều người còn có cảm giác mình đang ở một không gian riêng tư, tách biệt với vai trò xã hội bên ngoài. Một sinh viên y khoa có thể quên rằng dù đang sử dụng tài khoản cá nhân, mỗi phát ngôn của mình vẫn gắn với hình ảnh của một người đang được đào tạo để trở thành bác sĩ.
Chiếc điện thoại tạo ra cảm giác vô hình, nhưng hậu quả của những gì được phát đi trên mạng lại hoàn toàn có thật.
Khi cái tôi lấn át giá trị nhân văn của nghề y
Một vấn đề sâu xa hơn được nhắc tới là hiện tượng "thoái lui đạo đức" (Moral Disengagement) – quá trình con người tự điều chỉnh nhận thức để biện minh cho những hành vi vốn đi ngược lại chuẩn mực đạo đức, bác sĩ Hoàng cho biết.
Trong nhiều tình huống, thay vì nhìn nhận lời nói của mình là sai, một số người có thể tự thuyết phục rằng đó chỉ là "nói vui", "đùa quá trớn" hoặc "phản ứng lại vì bị xúc phạm trước".
Cơ chế này đặc biệt nguy hiểm trong môi trường y khoa, nơi mối quan hệ giữa nhân viên y tế và người bệnh vốn dựa trên sự tin tưởng. Người bệnh đến bệnh viện trong trạng thái yếu đuối, lo lắng và cần được bảo vệ. Vì vậy, chỉ một câu nói thiếu kiểm soát cũng có thể làm tổn thương nghiêm trọng niềm tin đó.
Sinh viên trường y công khai "dọa" bệnh nhân trên MXH (ảnh cắt từ cilp).
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, một nguy cơ khác là khi người trẻ bước vào môi trường y khoa nhưng chưa đủ trải nghiệm thực tế đã có sự tự tin thái quá về vị thế của mình.
"Đặc quyền" được tiếp cận kiến thức y học, được khoác áo blouse, được thực hành trong bệnh viện không phải là quyền lực để áp đặt lên người khác, mà là trách nhiệm lớn hơn trong việc bảo vệ con người, bác sĩ Hoàng nhận định.
Khi một sinh viên coi kim tiêm, thuốc hay kỹ năng y khoa như công cụ để đe dọa, đó là lúc giá trị nhân đạo của nghề y bị bóp méo.
Nhiều người cho rằng những phát ngôn trên mạng chỉ là câu chuyện "nói cho vui", nhưng trong thời đại số, mọi dấu vết đều có thể được lưu giữ và lan truyền.
Một đoạn livestream vài phút có thể trở thành bằng chứng đánh giá về thái độ nghề nghiệp, nhân cách và mức độ phù hợp với môi trường y tế trong tương lai.
Đối với cá nhân người vi phạm, hậu quả không chỉ đến từ các hình thức xử lý kỷ luật mà còn từ sự mất mát niềm tin của xã hội. Một bác sĩ tương lai sẽ rất khó tạo dựng sự tin tưởng nếu từng để lại hình ảnh xem nhẹ tính mạng, sức khỏe của người bệnh.
Ở góc độ rộng hơn, những hành vi lệch chuẩn của một vài cá nhân cũng có nguy cơ ảnh hưởng đến hình ảnh chung của ngành y. Người dân có thể đặt câu hỏi, nghi ngờ sự tận tâm của những bác sĩ chân chính – những người vẫn đang âm thầm ngày đêm chăm sóc bệnh nhân.
Điều đáng lo nhất không chỉ là một phát ngôn sai, mà là sự suy giảm niềm tin giữa người bệnh và người thầy thuốc.
Đã đến lúc đào tạo y khoa phải theo kịp thời đại số
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho biết, sự việc cũng cho thấy một khoảng trống trong đào tạo y khoa hiện nay: sinh viên được học rất nhiều về chuyên môn, quy tắc ứng xử trong bệnh viện, nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng ứng xử trên không gian mạng.
Trong thời đại mạng xã hội trở thành một phần đời sống, "y đức" không thể chỉ tồn tại trong phòng khám hay bên giường bệnh. Y đức cần được mở rộng sang cả môi trường số.
Các trường đào tạo y khoa cần xem "tính chuyên nghiệp kỹ thuật số" (Digital Professionalism) là một nội dung quan trọng trong chương trình đào tạo.
Sinh viên cần hiểu rằng:
- Không được chia sẻ hình ảnh, thông tin bệnh nhân khi chưa được phép.
- Không sử dụng mạng xã hội để thể hiện thái độ coi thường, xúc phạm người bệnh.
- Cần nhận thức rằng mọi phát ngôn cá nhân đều có thể ảnh hưởng đến hình ảnh nghề nghiệp.
- Cần hình thành thói quen "dừng lại một nhịp trước khi đăng tải".
Bởi trên mạng xã hội, một cú chạm màn hình có thể mất vài giây, nhưng hậu quả đôi khi kéo dài nhiều năm.
Mạng xã hội là ảo, nhưng trách nhiệm của người bác sĩ là thật
Bác sĩ Hoàng cho rằng, sai phạm cần được nhìn nhận nghiêm túc và xử lý đúng mức. Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng không chỉ là tìm ra người để lên án, mà quan trọng hơn là nhìn thấy bài học phía sau sự việc.
Những sinh viên y khoa hôm nay sẽ trở thành bác sĩ của ngày mai. Ngoài kiến thức chuyên môn, họ cần được trang bị khả năng kiểm soát cảm xúc, sự khiêm nhường và lòng trắc ẩn – những phẩm chất làm nên giá trị của nghề y.
Một bác sĩ giỏi trong thế kỷ XXI không chỉ cần đôi bàn tay chính xác trong phòng bệnh, mà còn cần một thái độ đúng đắn trong từng lời nói, từng hành động, kể cả trên màn hình điện thoại.
Bởi mạng xã hội có thể là thế giới ảo, nhưng niềm tin của người bệnh và trách nhiệm của người thầy thuốc luôn là những điều rất thật.
Thêm SOHA trên Google
