Mùa hè năm nay, nước Pháp lại bước vào một đợt nắng nóng cực đoan. Nhiệt độ vượt ngưỡng 40 độ C tại nhiều khu vực đã khiến hàng chục tỉnh phải ban bố cảnh báo đỏ, trường học đóng cửa, hoạt động ngoài trời bị hạn chế và hệ thống y tế đặt trong trạng thái sẵn sàng.
Thế nhưng, bên cạnh những tác động dễ nhìn thấy như say nắng, cháy rừng hay quá tải điện năng, các nhà khoa học còn cảnh báo về một "nạn nhân" khác ít được nhắc đến hơn nhiều: tinh hoàn của nam giới.
Cỗ máy của đàn ông
Nghe có vẻ hài hước, nhưng đây là một trong những cơ quan nhạy cảm với nhiệt độ nhất trên cơ thể người. Nếu trái tim hay gan được bảo vệ trong môi trường nhiệt độ ổn định khoảng 37 độ C, thì tinh hoàn lại được "treo" bên ngoài cơ thể vì một lý do rất đặc biệt: chúng cần mát hơn cơ thể từ 2 đến 4 độ C để vận hành bình thường.
Nói cách khác, tạo ra tinh trùng là một quy trình công nghệ sinh học cực kỳ tinh vi nhưng cũng cực kỳ "khó tính". Chỉ cần nhiệt độ tăng thêm vài độ trong thời gian đủ dài, dây chuyền sản xuất này bắt đầu gặp trục trặc.
Trong nhiều năm, các nghiên cứu trên khắp thế giới đã đi đến cùng một kết luận: nhiệt độ môi trường càng cao, chất lượng tinh trùng càng có xu hướng suy giảm.
Một tổng quan đăng trên “Frontiers in Cell and Developmental Biology” năm 2023 cho thấy sốc nhiệt ở cơ quan sinh dục làm giảm số lượng tinh trùng được tạo ra, giảm khả năng di động, tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng, gia tăng tổn thương DNA và thúc đẩy quá trình chết tế bào mầm trong tinh hoàn thông qua cơ chế stress oxy hóa.
Ngoài ra, một nghiên cứu theo dõi gần 9.000 mẫu tinh dịch của người hiến tinh trùng tại Trung Quốc, công bố trên “Environment International”, phát hiện phơi nhiễm với các đợt nắng nóng làm giảm đáng kể chất lượng tinh dịch. Nhóm nghiên cứu cho thấy các chỉ số như mật độ tinh trùng, tổng số tinh trùng và khả năng di động đều suy giảm, đặc biệt khi nam giới tiếp xúc với nhiệt độ cao trong giai đoạn từ 70 đến 90 ngày trước khi lấy mẫu.
Điều thú vị là tác động này không xuất hiện ngay lập tức. Một tinh trùng trưởng thành cần khoảng 74 ngày để được tạo ra, sau đó mất thêm gần hai tuần để trưởng thành hoàn toàn trong mào tinh. Điều đó có nghĩa là một đợt nắng nóng diễn ra trong tuần này có thể chỉ thực sự để lại dấu vết trên kết quả xét nghiệm tinh dịch sau khoảng hai đến ba tháng. Hiệu ứng này giống như một nhà máy gặp sự cố hôm nay nhưng phải nhiều tuần sau sản phẩm lỗi mới xuất hiện trên thị trường.
Nếu coi tinh hoàn là một "fab" sản xuất chip của cơ thể thì nhiệt độ chính là yếu tố quyết định năng suất. Trong ngành bán dẫn, chỉ cần dây chuyền nóng lên vài độ đã có thể làm giảm tỷ lệ chip đạt chuẩn. Sinh học cũng vận hành theo logic tương tự, ngoại trừ "con chip" ở đây là hàng triệu tinh trùng mới được tạo ra mỗi ngày.
Nhiều người thường nghĩ nắng nóng sẽ khiến testosterone sụt giảm mạnh, nhưng bằng chứng khoa học cho thấy câu chuyện phức tạp hơn. Testosterone được sản xuất bởi các tế bào Leydig trong tinh hoàn và cũng chịu ảnh hưởng của nhiệt độ cao, song mức độ tác động không đồng đều giữa các nghiên cứu.
Các nghiên cứu trên động vật ghi nhận stress nhiệt làm giảm hoạt động của tế bào Leydig và giảm tổng hợp testosterone thông qua tổn thương ty thể và stress oxy hóa. Tuy nhiên, ở người, đa số các tổng quan đều kết luận rằng quá trình sinh tinh nhạy cảm với nhiệt hơn nhiều so với quá trình sản xuất testosterone. Điều này đồng nghĩa một người đàn ông vẫn có thể duy trì mức testosterone gần như bình thường nhưng khả năng sinh sản đã suy giảm đáng kể.
Điều này dẫn đến một nghịch lý khá thú vị. Một người đàn ông vẫn có thể có mức testosterone gần như bình thường, không gặp thay đổi đáng kể về ham muốn hay sức khỏe tổng thể, nhưng khả năng sinh sản đã suy giảm rõ rệt vì chất lượng tinh trùng giảm sau nhiều tuần tiếp xúc với nhiệt độ cao.
Đó cũng là lý do các bác sĩ nam khoa từ lâu đã khuyến cáo những cặp vợ chồng đang điều trị hiếm muộn nên hạn chế các nguồn nhiệt tác động trực tiếp lên vùng cơ quan sinh dục.
Hệ lụy của biến đổi khí hậu
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, câu chuyện này không còn chỉ là lời khuyên dành cho một nhóm nhỏ. Báo cáo của “Copernicus Climate Change Service” cho thấy châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới, với tốc độ tăng nhiệt cao gấp khoảng hai lần mức trung bình toàn cầu. Các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, kéo dài hơn và đạt đỉnh nhiệt cao hơn so với vài thập kỷ trước. Điều đó đồng nghĩa tinh hoàn của hàng triệu nam giới sẽ phải hoạt động trong điều kiện ngày càng bất lợi.
Một số nghiên cứu dịch tễ thậm chí còn ghi nhận sau các đợt nắng nóng kéo dài, số ca thụ thai có xu hướng giảm trong những tháng tiếp theo. Dĩ nhiên, quyết định sinh con còn chịu ảnh hưởng của rất nhiều yếu tố kinh tế và xã hội, nhưng giới khoa học cho rằng sự suy giảm chất lượng tinh trùng do nhiệt độ là một trong những mảnh ghép đáng chú ý của bức tranh này.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí “Population and Environment” năm 2024, phân tích gần 244 triệu ca sinh tại 32 quốc gia châu Âu trong giai đoạn 1969-2021, cho thấy chỉ cần một ngày có nhiệt độ trung bình trên 25°C cũng làm tỷ lệ sinh giảm khoảng 0,68% sau 9 tháng và 0,45% sau 10 tháng. Đáng chú ý, các đợt nắng nóng kéo dài gây tác động mạnh hơn những ngày nóng đơn lẻ, cho thấy ảnh hưởng không chỉ đến hành vi mà còn đến sinh lý sinh sản.
Kết quả này phù hợp với nghiên cứu kinh điển của các nhà kinh tế học Alan Barreca và cộng sự, công bố trên Demography. Phân tích dữ liệu sinh của Mỹ trong gần 80 năm (1931-2010) cho thấy các đợt nhiệt độ trên 80°F (26,7°C) khiến số ca sinh giảm rõ rệt 8-10 tháng sau đó. Nhóm nghiên cứu cho rằng hiện tượng này khó có thể được giải thích hoàn toàn bằng việc các cặp đôi giảm quan hệ tình dục trong thời tiết nóng, mà nhiều khả năng phản ánh tác động của nhiệt độ cao lên khả năng thụ thai, đặc biệt là chất lượng tinh trùng.
Nếu trước đây, biến đổi khí hậu thường được nhắc đến qua các chỉ số như mực nước biển dâng, băng tan hay lượng phát thải carbon, thì giờ đây nó đang chạm đến những khía cạnh rất riêng tư của con người. Một mùa hè nóng hơn không chỉ làm hóa đơn tiền điện tăng lên hay khiến điều hòa hoạt động hết công suất. Nó còn có thể tác động đến chính "nhà máy" sản xuất tinh trùng của hàng triệu nam giới.
Có lẽ đó là một trong những minh họa rõ ràng nhất cho cách biến đổi khí hậu đang len lỏi vào cơ thể con người. Không phải bằng những thảm họa tức thời, mà bằng những thay đổi nhỏ, âm thầm nhưng đủ sức định hình sức khỏe của cả một thế hệ trong tương lai./
Thêm SOHA trên Google
