Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2024/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt. Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo là đề xuất bổ sung thêm trường hợp được đóng tài khoản thanh toán, đó là tài khoản không phát sinh giao dịch từ 3 năm trở lên, tính từ thời điểm phát sinh giao dịch cuối cùng của chủ tài khoản, trừ trường hợp giữa khách hàng và ngân hàng đã có thỏa thuận khác về việc đóng tài khoản.
Theo quy định hiện hành, các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán chỉ được phép đóng tài khoản thanh toán của khách hàng khi số dư tài khoản bằng 0 hoặc thấp hơn mức số dư tối thiểu duy trì, đồng thời không phát sinh giao dịch trong thời gian dài. Việc đóng tài khoản cũng phải được thực hiện trên cơ sở thỏa thuận trước với chủ tài khoản.
Tuy nhiên, tại dự thảo mới, Ngân hàng Nhà nước đề xuất bổ sung cơ chế cho phép các tổ chức tín dụng được đóng tài khoản thanh toán không hoạt động kéo dài ngay cả khi chưa có thỏa thuận trước với khách hàng, nhưng chỉ áp dụng đối với một số trường hợp đặc biệt.
Cụ thể, nhóm thứ nhất là các tài khoản không phát sinh hoạt động trong thời gian dài trong khi chủ tài khoản đã qua đời hoặc không còn khả năng liên hệ. Nhóm thứ hai gồm các tài khoản thanh toán được mở không đúng quy định, bị khách hàng bỏ quên, không có giao dịch trong thời gian dài hoặc không còn nhu cầu sử dụng. Nhóm thứ ba là các tài khoản nặc danh, tài khoản được mở bằng giấy tờ tùy thân giả hoặc phục vụ các mục đích không hợp pháp.
Theo Ngân hàng Nhà nước, đây đều là những tài khoản tiềm ẩn mức độ rủi ro cao. Tuy nhiên, việc xử lý hiện gặp nhiều vướng mắc do không thể liên hệ với chủ tài khoản hoặc không có cơ sở pháp lý để thực hiện thủ tục đóng tài khoản theo quy định hiện hành.
Trong khi đó, Thông tư 17/2024/TT-NHNN hiện chỉ cho phép đóng tài khoản khi có thỏa thuận với khách hàng. Đối với các tài khoản được mở trước thời điểm Nghị định 52/2024/NĐ-CP và Thông tư 17/2024/TT-NHNN có hiệu lực, nhiều ngân hàng vẫn chưa có điều khoản thỏa thuận cụ thể về việc đóng tài khoản trong trường hợp không hoạt động kéo dài.
Vì vậy, việc bổ sung cơ chế pháp lý mới được kỳ vọng sẽ tạo thêm công cụ cho các tổ chức tín dụng trong việc xử lý dứt điểm các tài khoản tiềm ẩn rủi ro, đồng thời góp phần giảm áp lực quản lý và vận hành hệ thống.
Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều vụ việc lừa đảo, gian lận đã lợi dụng các tài khoản không sử dụng, tài khoản cho thuê hoặc cho mượn để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, gây khó khăn cho công tác truy vết và xử lý của cơ quan chức năng.
Đáng chú ý, gần đây các đối tượng xấu gia tăng hoạt động thu thập, mua bán, thuê hoặc mượn thông tin cá nhân, giấy tờ tùy thân và tài khoản ngân hàng nhằm đăng ký tài khoản thanh toán, tài khoản nhận và chuyển tiền quốc tế hoặc tài khoản đặt phòng trực tuyến để phục vụ các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Lợi dụng sự thiếu hiểu biết, tâm lý nhẹ dạ cả tin hoặc hám lợi của một bộ phận người dân, các đối tượng đã dụ dỗ cho thuê, cho mượn hoặc bán thông tin cá nhân để mở tài khoản đứng tên người khác. Hành vi này vô tình tiếp tay cho các hoạt động lừa đảo chiếm đoạt tài sản, rửa tiền cũng như nhiều hành vi vi phạm pháp luật khác.
