Thêm SOHA trên Google
Nhiều người vẫn nghĩ đột quỵ là căn bệnh chỉ xuất hiện khi tuổi đã cao. Thực tế, nguy cơ đột quỵ liên quan chặt chẽ đến nhiều yếu tố có thể thay đổi được, đặc biệt là tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, béo phì, hút thuốc, ít vận động và sử dụng rượu bia.
GS.TS.BS Huỳnh Văn Minh, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, từng cảnh báo trên VnExpress rằng tăng huyết áp đang có xu hướng trẻ hóa, nhiều người dưới 40 tuổi đã gặp biến chứng tai biến mạch não hoặc nhồi máu cơ tim. Đáng nói, tăng huyết áp thường diễn biến âm thầm, người bệnh có thể không nhận thấy triệu chứng cho đến khi xảy ra biến chứng.
Điều đó có nghĩa, những gì xuất hiện trên mâm cơm mỗi ngày cũng có thể liên quan đến sức khỏe mạch máu về lâu dài.
1. Thịt chế biến sẵn và các món quá mặn
Xúc xích, thịt xông khói, giăm bông, cá muối, thịt khô hay nhiều món ăn chế biến sẵn thường chứa lượng muối đáng kể. Ăn quá nhiều muối có thể khiến cơ thể giữ nước, từ đó làm tăng huyết áp. Huyết áp cao kéo dài lại là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng nhất của đột quỵ.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Trung ương, ăn thừa muối là yếu tố nguy cơ chính gây tăng huyết áp, từ đó làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và nhiều bệnh tim mạch khác. WHO khuyến cáo người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày.
Vì vậy, vấn đề không nằm ở một miếng xúc xích hay một bữa ăn mặn, mà là thói quen lặp lại ngày này qua ngày khác.
2. Bánh ngọt, đồ ăn chứa chất béo chuyển hóa
Một số loại bánh quy, bánh ngọt công nghiệp, đồ ăn chiên rán hoặc thực phẩm sử dụng chất béo không lành mạnh có thể trở thành "bẫy" nếu được ăn thường xuyên.
Chất béo chuyển hóa có thể làm tăng cholesterol LDL và giảm cholesterol HDL. Đây là một trong những yếu tố góp phần thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.
Khi mảng xơ vữa phát triển, lòng mạch có thể bị thu hẹp và khả năng lưu thông máu giảm. Nếu hình thành cục máu đông và gây tắc mạch não, người bệnh có thể bị đột quỵ thiếu máu não. Không phải cứ ăn một chiếc bánh là mạch máu lập tức bị "tắc". Điều đáng lo nằm ở việc biến những thực phẩm này thành món ăn sáng, món ăn vặt hoặc tráng miệng mỗi ngày.
3. Đồ uống nhiều đường
Trà sữa, nước ngọt, nước tăng lực và nhiều loại đồ uống có đường khác có thể cung cấp một lượng lớn năng lượng nhưng lại không tạo cảm giác no tương xứng.
Tiêu thụ quá nhiều đường trong thời gian dài có thể góp phần gây tăng cân, béo phì, kháng insulin và đái tháo đường type 2. Đây đều là những yếu tố liên quan đến nguy cơ tim mạch và đột quỵ.
Đặc biệt, đừng nghĩ rằng chỉ cần không ăn bánh kẹo là đã kiểm soát được đường. Một chai nước ngọt hoặc một cốc đồ uống pha sẵn cũng có thể chứa lượng đường đáng kể. Cách đơn giản nhất là ưu tiên nước lọc, trà không đường hoặc các loại đồ uống không bổ sung đường.
4. Nội tạng động vật và món ăn quá nhiều chất béo
Gan, óc, lòng, tim, thận và các món nội tạng thường xuất hiện trong những bữa nhậu hoặc mâm cơm gia đình. Nội tạng không phải thực phẩm "cấm tuyệt đối", nhưng ăn quá thường xuyên, đặc biệt khi chế biến cùng nhiều mỡ, có thể khiến khẩu phần trở nên giàu cholesterol và năng lượng.
Với người đã có rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp, béo phì hoặc bệnh tim mạch, việc kiểm soát những món ăn này càng quan trọng. Thay vì tập trung vào một món "gây tắc mạch", cách tiếp cận hợp lý hơn là xây dựng cả chế độ ăn ít chất béo bão hòa, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và tăng rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các loại hạt.
5. Rượu bia
Rượu bia là một yếu tố nguy cơ đáng chú ý đối với sức khỏe tim mạch và não bộ. Theo Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, sử dụng rượu bia có thể làm tăng nguy cơ nhiều bệnh lý, trong đó có tăng huyết áp và đột quỵ. Cơ quan này cũng nhấn mạnh tác hại phụ thuộc vào lượng cồn tiêu thụ và cách thức uống, đồng thời khuyến cáo không nên lạm dụng rượu bia.
Đáng chú ý, không nên nghĩ bia ít nguy hiểm hơn rượu chỉ vì nồng độ cồn thấp hơn. Yếu tố quan trọng vẫn là tổng lượng ethanol đưa vào cơ thể. Với người đang có tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc từng bị đột quỵ, việc hạn chế hoặc tránh rượu bia càng cần được đặt lên hàng đầu.
6. Những bữa ăn "combo" quá nhiều muối, mỡ và rượu
Không ít người có thói quen ăn tối với thịt nướng, đồ chiên, món mặn rồi uống thêm vài lon bia. Vấn đề không nằm ở một món riêng lẻ mà ở tổng thể khẩu phần. Một bữa ăn quá nhiều năng lượng, chất béo, muối và rượu bia nếu lặp lại thường xuyên có thể góp phần làm xấu các yếu tố nguy cơ như huyết áp, cân nặng, đường huyết và mỡ máu.
Đặc biệt, những người đã có bệnh nền không nên tự đánh giá sức khỏe dựa trên cảm giác "vẫn thấy bình thường". Tăng huyết áp được ví như "kẻ giết người thầm lặng" bởi nhiều người không có biểu hiện rõ ràng nhưng mạch máu vẫn có thể chịu tổn thương theo thời gian.
Không cần nhịn đói, quan trọng là biết thay thế
Một chế độ ăn phòng ngừa đột quỵ không có nghĩa phải loại bỏ hoàn toàn thịt, tinh bột hay những món yêu thích. Điều quan trọng hơn là thay đổi tỷ lệ và tần suất.
Có thể giảm thịt chế biến sẵn, thay bằng cá, thịt gia cầm hoặc các nguồn protein ít chất béo. Giảm đồ chiên rán, tăng rau xanh. Thay nước ngọt bằng nước lọc. Giảm muối trong quá trình nấu và hạn chế các loại nước chấm quá mặn.
Một khẩu phần ăn tốt cho tim mạch có thể gồm nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, cá, hạt và nguồn chất béo lành mạnh. Đồng thời, nên duy trì hoạt động thể lực thường xuyên và kiểm soát cân nặng.
Một điểm quan trọng khác là không nên tự ý áp dụng những "mẹo" chưa có cơ sở khoa học, chẳng hạn uống một lượng nước cố định vào buổi sáng để "làm loãng máu" hay cho rằng một thực phẩm riêng lẻ có thể ngăn đột quỵ. Phòng ngừa đột quỵ hiệu quả cần dựa trên việc kiểm soát tổng thể các yếu tố nguy cơ.
Đặc biệt, nếu đã được chẩn đoán tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu, người bệnh cần tuân thủ điều trị và tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ thay vì chỉ trông chờ vào việc thay đổi thực đơn.
GS.TS Nguyễn Văn Thông, Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, từng chia sẻ trên VnExpress rằng người tăng huyết áp cần kiểm soát bệnh lâu dài, kết hợp điều trị với điều chỉnh lối sống; chế độ ăn nên hạn chế thực phẩm nhiều mỡ, nhiều muối và rượu bia.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng đột quỵ không phải lúc nào cũng có "lời cảnh báo" từ nhiều ngày trước. Khi xuất hiện các dấu hiệu đột ngột như méo miệng, yếu hoặc liệt một bên cơ thể, nói khó, nhìn mờ, mất thăng bằng hoặc đau đầu dữ dội bất thường, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
Bảo vệ não bộ không bắt đầu từ một loại thực phẩm thần kỳ. Nó bắt đầu từ những lựa chọn rất quen thuộc: bớt mặn một chút, bớt đồ chế biến sẵn, hạn chế rượu bia, ăn nhiều rau hơn, vận động đều đặn và quan trọng nhất là kiểm soát huyết áp.
