Thêm SOHA trên Google
Gần đây, ông Trương ở Thượng Hải (Trung Quốc) được chẩn đoán mắc sa sút trí tuệ do mạch máu sau thời gian dài thức khuya để “lướt” điện thoại. Chủ đề này nhanh chóng trở thành một trong những nội dung được quan tâm trên mạng xã hội.
Ông Trương, 49 tuổi, ở Thượng Hải, thường xuyên thức đến tận rạng sáng. Vài ngày trước, khi vẫn đang lướt điện thoại vào lúc 1–2 giờ sáng, tay phải của ông đột nhiên mất sức. Ông lập tức gọi cấp cứu và được đưa đến bệnh viện.
Sau khi nhập viện, ông Trương được chẩn đoán mắc chứng sa sút trí tuệ do mạch máu. Hình ảnh chụp não cho thấy những vùng trắng lớn, cho thấy đây là tình trạng tổn thương chất trắng não điển hình, một biểu hiện đặc trưng sau khi các mạch máu nhỏ trong não bị tổn thương.
Mới 49 tuổi nhưng mức độ teo não của ông Trương vượt xa những người cùng độ tuổi. Tình trạng não bộ của ông thậm chí tương đương với một người 80 tuổi, cho thấy mức độ lão hóa nghiêm trọng, theo trang tin Trung Quốc Aboluowang.
Ảnh: Bác sĩ kiểm tra cho ông Trương
Bác sĩ Lý Cương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Mạch máu não thuộc Đại học Đồng Tế, cho biết ông Trương vẫn tương đối may mắn. Thứ nhất, ông còn trẻ; thứ hai, sau khi phát bệnh, ông được đưa đến bệnh viện kịp thời và đã được điều trị tiêu sợi huyết.
Sau điều trị, ông Trương nhìn bề ngoài gần như bình thường. Tuy nhiên, khi thực hiện một số yêu cầu đơn giản, ông vẫn có biểu hiện phản ứng chậm, suy giảm khả năng thực hiện nhiệm vụ và trí nhớ.
Các bác sĩ cho biết chứng sa sút trí tuệ do mạch máu là hậu quả của các bệnh lý mạch máu não, phần lớn xuất hiện sau những cơn đột quỵ như nhồi máu não, xuất huyết não..., đồng thời cũng có thể do bệnh lý mạch máu nhỏ trong não tiến triển trong thời gian dài gây ra.
Khác với bệnh Alzheimer thường tiến triển chậm và liên tục, chứng sa sút trí tuệ do mạch máu gây ra bởi đột quỵ thường xuất hiện đột ngột sau một lần đột quỵ. Chức năng nhận thức có xu hướng suy giảm theo từng nấc và có thể dao động.
6 hành vi “âm thầm gây hại cho não” mà nhiều người vẫn làm mỗi ngày
Các bác sĩ cảnh báo bệnh mạch máu não từ lâu không còn là vấn đề chỉ xảy ra ở người cao tuổi. Những yếu tố bất lợi như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, hút thuốc trong thời gian dài, thức khuya và uống quá nhiều rượu bia đều có thể liên tục gây tổn thương mạch máu não, làm tăng đáng kể nguy cơ xuất hiện các bệnh lý về não.
Trong đó, tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh mạch máu não. Các chỉ số đường huyết và mỡ máu bất thường cũng có thể đẩy nhanh quá trình tổn thương mạch máu não.
Chế độ ăn nhiều đường, nhiều chất béo và nhiều muối
Thường xuyên ăn thực phẩm chiên rán, đồ ngọt hoặc các món quá mặn có thể gây viêm mạn tính trên toàn cơ thể, làm tổn thương tế bào não và tạo ra một lượng lớn các gốc tự do, từ đó tấn công và phá hủy tế bào thần kinh.
Ngoài ra, thói quen ăn uống không lành mạnh còn có thể dẫn đến tăng huyết áp, xơ cứng động mạch, ảnh hưởng đến quá trình cung cấp máu và oxy cho não.
Thiếu vận động thể chất
Ngồi lâu, ít vận động có thể làm giảm yếu tố dinh dưỡng thần kinh có nguồn gốc từ não (BDNF), một chất có vai trò thúc đẩy sự phát triển và kết nối của các tế bào thần kinh. Khi BDNF giảm, trí nhớ có thể suy giảm.
Bên cạnh đó, thiếu vận động còn khiến chức năng tim phổi suy giảm, làm giảm lưu lượng máu lên não, khiến não không được cung cấp đủ năng lượng và oxy, thậm chí làm tăng nguy cơ béo phì và tiểu đường.
Thiếu ngủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém
Trong khi ngủ, “hệ thống glymphatic” của não hoạt động hiệu quả để loại bỏ các chất chuyển hóa và độc tố. Thiếu ngủ có thể khiến những chất này tích tụ, gây tổn thương tế bào thần kinh.
Ngoài ra, giấc ngủ sâu đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi ký ức ngắn hạn thành ký ức dài hạn. Chất lượng giấc ngủ kém có thể cản trở quá trình củng cố trí nhớ.
Thức khuya có thể gây hại cho não bộ theo nhiều cách.
Các chuyên gia khuyến nghị tốt nhất nên lên giường đi ngủ không muộn hơn 23 giờ. Trong nửa đầu của đêm, tỷ lệ giấc ngủ sâu thường cao hơn, có vai trò quan trọng hơn đối với quá trình phục hồi não bộ và loại bỏ chất thải. Mỗi đêm cũng nên đảm bảo ngủ 7–8 giờ, trong đó 6 giờ được xem là giới hạn tối thiểu. Tình trạng thiếu ngủ kéo dài có thể làm tăng đáng kể nguy cơ mắc các bệnh như tăng huyết áp và chứng mất trí nhớ.
Thiếu giao tiếp xã hội và kích thích trí tuệ
Não bộ tuân theo nguyên tắc “dùng thì phát triển, không dùng thì suy giảm”. Các hoạt động giao tiếp xã hội và kích thích trí tuệ phong phú như học tập, đọc sách, chơi cờ... có thể giúp hình thành những kết nối thần kinh phức tạp hơn.
Thiếu giao tiếp xã hội có thể làm giảm dự trữ nhận thức và đẩy nhanh tốc độ suy giảm nhận thức.
Thường xuyên chịu căng thẳng mạn tính
Căng thẳng kéo dài khiến nồng độ hormone stress cortisol tăng cao. Cortisol có thể làm tổn thương các tế bào ở vùng hồi hải mã, ức chế quá trình hình thành tế bào mới, đẩy nhanh quá trình lão hóa não và gây ra lo âu, trầm cảm.
Hút thuốc và uống quá nhiều rượu bia
Hút thuốc lá và sử dụng quá nhiều rượu bia có thể trực tiếp gây tổn thương tế bào thần kinh, khiến mô não bị teo. Chúng cũng làm tổn thương mạch máu não, từ đó làm tăng đáng kể nguy cơ đột quỵ và sa sút trí tuệ.
