Bị chồng ngoại tình, xúc phạm, nữ CEO vẫn tự hỏi: “Mình có quá nhạy cảm?”

Thạc sĩ, chuyên gia tâm lý Hoàng Quốc Lân (Bệnh viện Đa khoa Phương Đông) cho biết từng tiếp nhận trường hợp một nữ giám đốc bị chồng ái kỷ thao túng và bạo hành tinh thần trong nhiều năm.

Người phụ nữ đến với chồng khi anh gần như không có tài sản. Hai người cùng xây dựng công ty, trong đó chị giữ vị trí giám đốc, còn chồng phụ trách vận hành.

Nhìn từ bên ngoài, gia đình nữ CEO có cuộc sống thành đạt, chồng tài, vợ giỏi, cùng hỗ trợ nhau xây dựng sự nghiệp. Tuy nhiên, bên trong mối quan hệ lại không hề êm ả.

Theo chuyên gia, người chồng nhiều lần ngoại tình với một nữ thực tập sinh trong công ty. Mỗi lần phát hiện sự việc, người vợ đều chất vấn nhưng cuối cùng lại bị cuốn vào những cuộc tranh cãi khiến chị dần nghi ngờ chính mình.

Có lần, ngay trước mặt nhiều nhân viên, người chồng ném cốc vào mặt vợ, xúc phạm và dùng những lời lẽ miệt thị. Khi trở về nhà, anh lại giải thích rằng hành động đó chỉ nhằm “làm gương” cho nhân viên, để mọi người hiểu rằng anh không thiên vị người nhà trong công việc.

Người phụ nữ tiếp tục tha thứ và tin vào lời giải thích của chồng.

Thạc sĩ Lân cho biết điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở hành vi bạo hành mà còn ở cách người chồng liên tục đẩy trách nhiệm sang vợ, khiến chị cảm thấy mình mới là người có lỗi.

Khi người bị hại bắt đầu nghi ngờ chính mình

Theo Thạc sĩ Lân, trong những mối quan hệ có dấu hiệu thao túng tâm lý, nạn nhân có thể thường xuyên nghe những câu như “em nghĩ quá nhiều”, “em mới là người có vấn đề” hay “anh làm vậy vì em”. Những điều họ tận mắt chứng kiến cũng có thể bị đối phương phủ nhận hoặc diễn giải theo cách khác.

Hiện tượng này thường được gọi là gaslighting, một dạng thao túng tâm lý khiến một người dần nghi ngờ trí nhớ, nhận thức và khả năng phán đoán của chính mình.

Người có hành vi thao túng thường tìm cách đẩy trách nhiệm sang đối phương. Khi xảy ra mâu thuẫn, thay vì nhìn nhận hành vi của mình, họ khiến người kia tự hỏi liệu bản thân có quá nhạy cảm, có sai hay đã làm điều gì khiến đối phương phải cư xử như vậy.

Trong trường hợp nữ giám đốc trên, dù nhiều lần phát hiện chồng ngoại tình, chị vẫn cố tìm lời giải thích và tiếp tục tha thứ.

Sự giằng co kéo dài khiến người phụ nữ vừa tổn thương, tức giận, vừa hy vọng chồng thay đổi. Chị liên tục tìm lý do để duy trì mối quan hệ dù những tổn thương vẫn lặp lại.

Người ái kỷ không chỉ là người “yêu bản thân”

Thạc sĩ Lân cho biết cần phân biệt giữa những đặc điểm hoặc hành vi ái kỷ với rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder - NPD). Đây là một chẩn đoán sức khỏe tâm thần cần được đánh giá bởi chuyên gia có chuyên môn.

Ái kỷ thường được hiểu là xu hướng đề cao bản thân, mong muốn được ngưỡng mộ và gặp khó khăn trong việc đồng cảm với người khác. Ở mức độ bệnh lý, người mắc NPD có thể thể hiện cảm giác quá mức về tầm quan trọng của bản thân, nhu cầu được ngưỡng mộ và sự thiếu đồng cảm.

Một số biểu hiện có thể gặp gồm phóng đại thành tích hoặc khả năng, cho rằng mình đặc biệt, mong muốn được chú ý, dễ phản ứng tiêu cực trước sự chỉ trích hoặc lợi dụng người khác để đạt mục tiêu.

Tuy nhiên, một người tự tin, thích được công nhận hoặc đôi khi cư xử ích kỷ chưa thể vì thế mà được xem là mắc NPD.

Theo Thạc sĩ Lân, ở những người có nhiều đặc điểm ái kỷ, hình ảnh bên ngoài đôi khi rất khác với cách họ ứng xử trong những mối quan hệ thân mật.

“Họ có thể xây dựng hình ảnh rất giỏi giang, chỉn chu, thành đạt và khiến người xung quanh nghĩ rằng mình có một gia đình đáng ngưỡng mộ. Nhưng trong mối quan hệ gần gũi, cách họ đối xử với người khác có thể hoàn toàn khác”, chuyên gia nói.

Khi cảm thấy hình ảnh bản thân bị đe dọa, chẳng hạn bị chỉ trích hoặc phải đối diện với sai lầm, một số người có thể phản ứng giận dữ, phủ nhận trách nhiệm hoặc tìm cách hạ thấp người đối diện.

Dù vậy, không thể chỉ dựa vào những hành vi riêng lẻ để kết luận một người mắc rối loạn nhân cách ái kỷ. Việc đánh giá cần xem xét tổng thể đặc điểm nhân cách và các biểu hiện trong thời gian dài.

Vì sao người có sự nghiệp vẫn khó rời đi?

Theo Thạc sĩ Lân, thao túng tâm lý thường không xảy ra chỉ sau một sự việc. Nó có thể bắt đầu từ những hành vi nhỏ, sau đó lặp đi lặp lại và tăng dần mức độ.

Ban đầu, nạn nhân có thể phản ứng mạnh mẽ, yêu cầu đối phương giải thích hoặc thay đổi. Nhưng sau nhiều lần tranh cãi, xin lỗi, hòa giải rồi tái diễn, họ dần mất niềm tin vào khả năng phán đoán của mình.

Khi giữa hai người còn có tình cảm sâu sắc, con cái, tài chính hoặc công việc chung, quyết định rời khỏi mối quan hệ càng trở nên phức tạp. Việc từng cùng nhau xây dựng sự nghiệp cũng có thể khiến nạn nhân khó chấp nhận thực tế rằng mối quan hệ hiện tại đang gây tổn thương.

“Không phải cứ biết người kia có vấn đề là nạn nhân có thể ngay lập tức đưa ra quyết định. Điều quan trọng là giúp họ hiểu điều gì đang xảy ra, điều chỉnh cách giao tiếp và tự đưa ra lựa chọn”, Thạc sĩ Lân chia sẻ.

Trong quá trình hỗ trợ, chuyên gia cho rằng cần tập trung giúp nạn nhân nhận diện hành vi thao túng, củng cố khả năng tự quyết và thiết lập ranh giới, thay vì đặt toàn bộ trọng tâm vào việc thay đổi người có hành vi thao túng.

Nạn nhân có thể tìm kiếm sự hỗ trợ từ người thân đáng tin cậy hoặc chuyên gia tâm lý. Nếu xuất hiện hành vi bạo lực, đe dọa hoặc kiểm soát gây nguy hiểm, việc bảo đảm an toàn cho bản thân cần được ưu tiên.

Chuyên gia cũng lưu ý không nên sử dụng từ “ái kỷ” như một cách gắn nhãn cho bất kỳ ai có tính cách khó chịu, ích kỷ hoặc tự tin thái quá.

Điều cần quan tâm hơn là những hành vi cụ thể trong mối quan hệ: một người có thường xuyên hạ thấp đối phương, phủ nhận sự thật, đổ lỗi, kiểm soát, đe dọa hoặc cô lập người kia hay không.

Nhận diện đúng vấn đề giúp nạn nhân hiểu rằng việc bị xúc phạm, kiểm soát hoặc thao túng không đồng nghĩa với việc họ là người có lỗi. Họ cũng không cần phải chứng minh đối phương mắc một rối loạn tâm thần mới có thể nhìn nhận những tổn thương mình đang trải qua.