Thêm SOHA trên Google
Viêm phổi tăng cảm là một trong những bệnh thuộc nhóm bệnh phổi kẽ đang được các chuyên gia hô hấp đặc biệt quan tâm. Điều đáng lo ngại là các tác nhân liên quan đến bệnh có thể hiện diện ngay trong môi trường sống và làm việc hằng ngày như chim cảnh, gia cầm, nấm mốc, bụi hữu cơ, hóa chất...
Bên lề hội thảo khoa học “Từ khuyến cáo đến thực hành lâm sàng trong quản lý xơ hóa phổi tiến triển – góc nhìn từ Thái Lan đến Việt Nam”, TS.BS Nguyễn Thị Bích Ngọc, Giám đốc Trung tâm Điều trị bệnh phổi hiếm và các bệnh nhiễm khuẩn hô hấp (Bệnh viện Phổi Trung ương) cho biết số ca viêm phổi tăng cảm được ghi nhận tại bệnh viện có xu hướng gia tăng. Tuy nhiên, số thực tế có thể cao hơn do đây là nhóm bệnh khó chẩn đoán.
Yếu tố nguy cơ của bệnh
Theo TS.BS Nguyễn Thị Bích Ngọc, Việt Nam có nhiều điều kiện khiến người dân dễ tiếp xúc với các tác nhân gây viêm phổi tăng cảm, ví dụ như thói quen nuôi gà, vịt, chim cảnh. Phân, lông, chất tiết và các chất hữu cơ từ chim, gia cầm có thể chứa những yếu tố gây bệnh ở những người nhạy cảm.
Không chỉ vậy, môi trường sống ẩm thấp, nấm mốc cũng là những yếu tố cần lưu ý. Những căn nhà thường xuyên ẩm ướt có thể tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển, làm tăng khả năng con người tiếp xúc với các tác nhân có thể gây bệnh phổi kẽ.
“Ngay trong gia đình, những vật dụng tưởng như quen thuộc như: chăn, gối, áo lông vũ cũng có thể phát tán các hạt nhỏ mà mắt thường khó nhìn thấy nhưng có thể được hít vào phổi, tăng nguy cơ mắc viêm phổi tăng cảm”, bác sĩ Ngọc cho hay.
Bác sĩ Ngọc chia sẻ ca bệnh điển hình tại Hội thảo khoa học (ảnh N.M)
Ở môi trường nghề nghiệp, nguy cơ có thể xuất hiện ở những người làm việc với nhiều loại bụi hữu cơ hoặc dị nguyên. Các ngành nghề liên quan đến da động vật, giày da, dệt may, kho lạnh, bảo quản thực phẩm, giết mổ, chế biến nông sản... đều cần lưu ý.
Ngoài ra, bụi từ ngũ cốc, nấm mốc trong môi trường nhiệt đới cũng có thể liên quan đến bệnh phổi tăng cảm và các bệnh phổi kẽ khác.
TTND.GS.TS.BS Đồng Khắc Hưng, Phó Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, Giám đốc Trung tâm Hô hấp – Dị ứng và Miễn dịch lâm sàng Quốc tế Phương Đông, cho biết, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh tại Việt Nam kéo theo sự gia tăng tiếp xúc với nhiều loại hóa chất và dị nguyên.
Tại các hội đồng hội chẩn về bệnh phổi kẽ ở một số bệnh viện lớn, các bác sĩ cũng nhận thấy nhóm bệnh phổi kẽ liên quan đến yếu tố môi trường có xu hướng gia tăng.
Cảnh báo triệu chứng
Một đặc điểm đáng chú ý của viêm phổi tăng cảm là triệu chứng có thể liên quan khá rõ với môi trường tiếp xúc.
Theo TS.BS Nguyễn Thị Bích Ngọc, ở những người làm việc trong môi trường có tác nhân gây viêm phổi tăng cảm, triệu chứng có thể xuất hiện sau khoảng 4-8 giờ tiếp xúc.
Người bệnh có thể khó thở, tức ngực, rét run, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi.
Đáng chú ý, khi rời khỏi môi trường tiếp xúc, chẳng hạn vào dịp nghỉ cuối tuần, các triệu chứng có thể giảm hoặc hết. Nhưng khi quay trở lại nơi làm việc, tình trạng khó chịu lại xuất hiện. Đây là dấu hiệu người bệnh không nên bỏ qua.
GS Hưng chia sẻ về sự nguy hiểm của bệnh phổi kẽ (ảnh N.M)
Với bệnh phổi kẽ nói chung, GS.TS.BS Đồng Khắc Hưng lưu ý: hai triệu chứng điển hình cần lưu ý là ho khan và khó thở khi gắng sức. Đây là những biểu hiện có thể gặp trong nhiều bệnh hô hấp khác nên người bệnh dễ chủ quan hoặc chỉ điều trị triệu chứng.
Tuy nhiên, nếu ho kéo dài, khó thở tăng dần hoặc các biểu hiện có mối liên quan rõ với môi trường sống, môi trường làm việc, người bệnh cần đi khám để được đánh giá nguyên nhân.
Tử vong cao hơn ung thư
Điều đáng lo ngại nhất của bệnh phổi kẽ là tổn thương có thể tiếp tục tiến triển thành xơ hóa nếu không xác định và loại bỏ được yếu tố gây bệnh.
Theo TS.BS Nguyễn Thị Bích Ngọc, khi viêm phổi tăng cảm đã chuyển sang thể xơ hóa, thời gian sống trung bình có thể chỉ khoảng 3-5 năm. Đáng chú ý, quá trình từ những tổn thương ban đầu đến xơ hóa có thể chỉ khoảng 2 năm ở một số trường hợp.
Với những thể bệnh nặng như xơ phổi kẽ vô căn hoặc xơ phổi tiến triển, tiên lượng đặc biệt xấu. GS.TS.BS Đồng Khắc Hưng cho biết một số thể bệnh phổi kẽ có thời gian sống thêm kể từ khi được phát hiện còn ngắn hơn nhiều loại ung thư.
Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện suy hô hấp. Lúc này, phổi không còn thực hiện hiệu quả chức năng trao đổi khí, khiến lượng oxy cung cấp cho máu và các cơ quan trong cơ thể bị ảnh hưởng, đe dọa trực tiếp tính mạng.
Chủ động loại bỏ yếu tố nguy cơ
Với viêm phổi tăng cảm, việc xác định và loại bỏ tác nhân gây bệnh từ môi trường có ý nghĩa quan trọng.
Nếu một người nuôi chim cảnh và xác định đây là yếu tố gây bệnh, việc loại bỏ nguồn tiếp xúc có thể giúp hạn chế bệnh tiếp tục tiến triển. Tương tự, với người làm việc trong môi trường có chất gây kích ứng hoặc dị nguyên, thay đổi điều kiện tiếp xúc là một biện pháp dự phòng quan trọng.
Đối với người lao động, môi trường làm việc cần đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn; người lao động phải được trang bị phương tiện bảo hộ phù hợp và tuân thủ việc sử dụng.
Tại nhà xưởng, cần bảo đảm thông khí, thường xuyên đổi mới không khí và tạo môi trường làm việc an toàn hơn. Những nơi có nhiều bụi cần sử dụng loại khẩu trang phù hợp để hạn chế các hạt nhỏ xâm nhập vào đường hô hấp.
Bên cạnh đó, kiểm tra sức khỏe định kỳ và phát hiện sớm tổn thương phổi cũng là những yếu tố quan trọng trong phòng ngừa bệnh phổi kẽ liên quan đến nghề nghiệp.
Với người không xác định được nguyên nhân từ bên ngoài, việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường vẫn rất quan trọng.
Theo các chuyên gia, tổn thương phổi kẽ ở giai đoạn sớm có thể chưa dễ nhận thấy trên phim X-quang thông thường. Khi tổn thương đã rõ và tiến triển xơ hóa, hình ảnh mới dễ được nhận diện hơn. Vì vậy, trong những trường hợp nghi ngờ bệnh phổi kẽ, CT ngực với kỹ thuật phù hợp có vai trò quan trọng hơn trong phát hiện tổn thương.
