Thêm SOHA trên Google
Tuổi thọ trung bình của con người trên toàn cầu là khoảng 71,4 năm, mặc dù con số này đã vượt mốc 84 năm tại các khu vực như Nhật Bản, Thụy Sĩ và Singapore. Trong tiếng Trung, những người sống qua 100 tuổi được gọi là renrui (người sống trăm tuổi), trong khi những người sống trên 110 tuổi còn hiếm gặp hơn và được gọi là "siêu thọ" (super renrui). Mặc dù trước đây người ta thường cho rằng hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác, một nghiên cứu được công bố vào ngày 19 tháng 8 trên tạp chí Cell Reports lại mang đến một góc nhìn khác.
Dưới sự dẫn dắt của Phó Giáo sư Kosuke Hashimoto thuộc Đại học Osaka — với sự tham gia của Đại học Keio và viện RIKEN — nghiên cứu đã phân tích các tế bào T trong máu của 28 người Nhật Bản: 8 người trong độ tuổi 70–90, 10 người từ 100–109 tuổi và 10 người từ 110 tuổi trở lên.
Các nhà nghiên cứu tập trung vào một loại tế bào hiếm gặp: tế bào lympho T gây độc CD4 (hay còn gọi là CD4 CTL). Mặc dù mang phân tử CD4 — một dấu ấn thường thấy ở tế bào T hỗ trợ (helper T cells) — những tế bào này lại có khả năng gây độc; chúng sản sinh các chất độc hại như granzyme và perforin, cho phép chúng trực tiếp tiêu diệt các tế bào bị nhiễm bệnh, bị tổn thương hoặc tế bào ung thư.
Kết quả cho thấy tỷ lệ tế bào CD4 CTL trong tổng số tế bào T tăng dần theo độ tuổi. Tỷ lệ trung vị chỉ là 4% ở nhóm 70–90 tuổi, 9,6% ở nhóm người sống trăm tuổi và lên tới 17,6% ở nhóm người siêu thọ — trong khi ở người trưởng thành khỏe mạnh bình thường, con số này thường dưới 5%. Nói cách khác, những "tế bào sát thủ" này hiện diện phổ biến trong cơ thể của những người sống qua 110 tuổi.
Đáng chú ý, sự gia tăng số lượng các tế bào này diễn ra mạnh mẽ hơn hẳn ở độ tuổi khoảng 100, cho thấy quá trình tái cấu trúc hệ miễn dịch ở giai đoạn cực thọ; tuy nhiên, hiện tượng này không chỉ giới hạn ở những người sống cực thọ, vì một người tham gia dưới 100 tuổi thực tế lại có tỷ lệ tế bào này cao nhất trong số tất cả các đối tượng nghiên cứu.
Ảnh minh họa người sống thọ.
Hệ miễn dịch của người siêu thọ âm thầm xây dựng một “đội quân” đặc biệt
Theo các chuyên gia, việc mất dần các protein CD27 và CD28 trên bề mặt tế bào đánh dấu một bước quan trọng trong quá trình chuyển đổi từ tế bào hỗ trợ sang “tế bào sát thủ”. Các tế bào đã tăng sinh này không có dấu hiệu kiệt sức và vẫn duy trì hoạt tính cao.
Việc giải trình tự thụ thể tế bào T cho thấy sự tăng sinh này không diễn ra ngẫu nhiên mà được thúc đẩy bởi một số lượng nhỏ các dòng tế bào chiếm ưu thế. Trung bình, dòng tế bào lớn nhất ở mỗi cá thể chiếm 33,3% tổng quần thể CD4 CTL; ở một cụ già trăm tuổi, một dòng tế bào duy nhất chiếm tới 53,8% — tựa như một đội quân vi mô xuất phát từ một tế bào tiền thân duy nhất, liên tục huy động lực lượng để chống lại các mối đe dọa miễn dịch dai dẳng.
Các nhà nghiên cứu đã so sánh trình tự thụ thể của các dòng tế bào chiếm ưu thế từ mỗi cá nhân với dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu công khai. Họ phát hiện ra rằng 32 trong số 36 dòng tế bào tăng sinh được xác nhận có sự tương đồng với các dòng tế bào tìm thấy ở bệnh nhân ung thư phổi, ung thư vú hoặc ung thư gan. Tuy nhiên, không ai trong số các cụ già trăm tuổi tham gia nghiên cứu có tiền sử mắc các loại ung thư này; điều này gợi ý rằng các tế bào "sát thủ" này có thể đã bắt đầu hoạt động từ sớm để giám sát và loại bỏ các tế bào khối u mới hình thành, tế bào lão hóa và các loại virus tiềm ẩn.
Phó giáo sư Hashimoto lưu ý rằng sự lão hóa miễn dịch không chỉ đơn thuần là sự suy giảm chức năng; việc tăng sinh có chọn lọc các dòng tế bào T cụ thể cho thấy hệ miễn dịch vẫn có khả năng thích ứng với những thách thức liên quan đến tuổi tác ngay cả khi con người đã ở độ tuổi rất cao. Khi các tế bào lão hóa tích tụ, phản ứng thích ứng này có thể là một trong những cơ chế nền tảng dẫn đến tuổi thọ đặc biệt cao.
Ông cũng cảnh báo rằng các tế bào CD4 CTL là con dao hai lưỡi: trong khi sự tăng sinh ở mức độ vừa phải giúp kéo dài tuổi thọ, thì sự tích tụ quá mức lại có thể gây ra tổn thương do viêm.
Nghiên cứu này chỉ phân tích các tế bào T lưu thông trong máu và không chứng minh được rằng số lượng tế bào CD4 CTL cao giúp ngăn ngừa ung thư hay kéo dài tuổi thọ; do hiện tượng tăng sinh dòng tế bào được quan sát thấy ở mọi nhóm tuổi, nên yếu tố này không thể giải thích duy nhất cho sự hiện diện phổ biến của các tế bào này ở những người siêu thọ (trên 110 tuổi). Trong thời gian tới, nhóm nghiên cứu dự định khảo sát các mô của cơ thể người để xác định chính xác những mục tiêu mà các tế bào này nhận diện cũng như cách thức chúng hoạt động trong môi trường mô.
