Thêm SOHA trên Google
Mới đây, nhóm Facebook "Con ghét bố mẹ" thu hút sự quan tâm khi có hơn 100.000 thành viên. Nhiều người chia sẻ những mâu thuẫn, tổn thương trong gia đình, trong khi không ít phụ huynh cũng tham gia bày tỏ quan điểm.
Theo Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, sự tồn tại của những cộng đồng như vậy cho thấy một bộ phận người trẻ có nhu cầu được lắng nghe, công nhận cảm xúc và tìm kiếm sự đồng cảm.
"Ghét" cũng không nhất thiết đồng nghĩa với việc trẻ không yêu cha mẹ. Đây có thể là cách diễn đạt sự tức giận, thất vọng, bất lực hoặc tổn thương khi trẻ cảm thấy bị kiểm soát, phán xét, không được tôn trọng hoặc không được thấu hiểu.
Khi không thể chia sẻ với cha mẹ hay những người xung quanh, một số trẻ tìm đến môi trường trực tuyến vì cảm thấy dễ mở lời hơn. Việc gặp những người có trải nghiệm tương tự giúp các em nhận ra mình không phải người duy nhất gặp vấn đề, từ đó giảm cảm giác cô đơn và có thể giải tỏa phần nào áp lực.
Tuy nhiên, theo chuyên gia, môi trường này cũng tiềm ẩn những tác động ngược nếu các nội dung tiêu cực được lặp lại liên tục.
Việc tham gia các cộng đồng có cùng trải nghiệm, nếu diễn ra trong môi trường an toàn, có sự lắng nghe và phản hồi phù hợp, có thể giúp người trẻ cảm thấy được thấu hiểu, giảm cảm giác cô lập và hỗ trợ sức khỏe tinh thần.
Nhóm “Con ghét bố mẹ” có hơn 100.000 người tham gia (Ảnh chụp màn hình)
“Ngược lại, ranh giới giữa chia sẻ lành mạnh và "trauma dumping" - trút xả cảm xúc tiêu cực một chiều, lặp đi lặp lại - cần được lưu ý. Khi một người liên tục tiếp nhận những câu chuyện phẫn nộ, chỉ trích hoặc cực đoan về cha mẹ, cảm xúc tức giận, buồn bã, căng thẳng có thể được khuếch đại”, chuyên gia Trang nói.
Các nền tảng mạng xã hội cũng có cơ chế cá nhân hóa nội dung. Khi người dùng thường xuyên xem hoặc tương tác với những bài viết về mâu thuẫn gia đình, họ có thể tiếp tục được đề xuất các nội dung tương tự, hình thành một "buồng vang" với những quan điểm cùng chiều.
Theo chuyên gia Trang, điều này có thể khiến những bức bối ban đầu được củng cố. Người trẻ dần nhìn nhận hành vi của cha mẹ theo hướng tiêu cực hơn, khó tiếp nhận góc nhìn trái chiều và gặp khó khăn trong đối thoại hoặc hòa giải.
Dấu hiệu đáng lưu ý là khi trẻ ngày càng bị cuốn vào cảm xúc phẫn nộ, hoảng loạn hoặc uất hận; nhìn các vấn đề gia đình qua lăng kính cực đoan; thường xuyên bực bội, bất an, cảnh giác cao độ hoặc dành nhiều giờ "doomscrolling" - liên tục xem các nội dung tranh cãi, tiêu cực, giật gân.
Một số trẻ có thể lặp lại việc than vãn, tìm kiếm sự đồng tình thay vì tìm giải pháp, xa lánh gia đình hoặc cắt giảm giao tiếp trực tiếp vì cảm thấy cộng đồng mạng hiểu mình hơn người thân.
Nếu tình trạng này đi kèm thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài hoặc cảm xúc vượt quá khả năng tự điều chỉnh, nguy cơ xuất hiện hành vi tiêu cực, trong đó có tự gây tổn hại cho bản thân, có thể tăng lên. Đây là điều mà vị chuyên gia tâm lý lo ngại.
Ai cần được đặc biệt lưu ý?
Theo chuyên gia Phạm Quỳnh Trang, những người đang có tổn thương tâm lý, thiếu kỹ năng ứng phó lành mạnh, xung đột gia đình kéo dài, cảm giác bị cô lập, từng bị bắt nạt hoặc vừa trải qua một sự kiện gây tổn thương cần được quan tâm.
Đặc biệt, trẻ từng tự làm đau bản thân, có ý nghĩ tự sát hoặc từng thực hiện hành vi nguy hiểm cần được đảm bảo an toàn và hỗ trợ phù hợp.
“Trẻ vị thành niên cũng là nhóm cần chú ý bởi đây là giai đoạn khả năng điều hòa cảm xúc và định hình bản sắc cá nhân vẫn đang phát triển. Ảnh hưởng từ bạn bè, nhu cầu được thuộc về một nhóm và sự đồng thuận của cộng đồng có thể tác động đáng kể đến cách trẻ nhìn nhận hành vi của mình”, chuyên gia Trang nói.
Khi một người vốn đã có tổn thương tâm lý liên tục tiếp xúc với nội dung cổ xúy tự gây hại hoặc hành vi nguy hiểm, đồng thời nhận được sự đồng tình từ những người có trạng thái tương tự, hành vi đó có thể dần trở nên quen thuộc hoặc được xem như một cách ứng phó có thể chấp nhận.
Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Phạm Quỳnh Trang, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông (ảnh: BSCC)
Cha mẹ nên làm gì khi phát hiện con tham gia nhóm?
Khi phát hiện con tham gia một nhóm có nội dung tiêu cực về cha mẹ, khiến phụ huynh có thể bị sốc và tổn thương. Tuy nhiên, phản ứng nóng vội có thể khiến khoảng cách giữa hai bên lớn hơn.
Chuyên gia Trang cho hay, cha mẹ trước hết cần giữ bình tĩnh, không vội kết luận rằng việc trẻ nói "ghét bố mẹ" phản ánh hoàn toàn tình cảm thật. Đằng sau đó có thể là sự bực bội, thất vọng, cảm giác bị kiểm soát hoặc không được lắng nghe.
Thay vì ngay lập tức coi con là "ương bướng", "vô ơn", phụ huynh nên tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến cảm xúc và hành vi của trẻ. Có thể bắt đầu bằng việc thừa nhận cảm xúc của con, chẳng hạn: "Bố/mẹ thấy hiện tại con đang tức giận, thất vọng".
Điều này không có nghĩa cha mẹ bỏ qua mọi hành vi. Song song với sự thấu hiểu, gia đình vẫn cần thiết lập ranh giới và quy tắc nhất quán, để trẻ hiểu những cách nói hoặc hành vi gây tổn thương là không phù hợp.
Khi cả hai bên đang nóng giận, cha mẹ có thể tạm dừng cuộc trò chuyện và hẹn thời điểm khác để tiếp tục khi mọi người bình tĩnh hơn. Sau xung đột, thay vì trừng phạt bộc phát, một lời khẳng định rằng cha mẹ vẫn yêu thương con có thể giúp hàn gắn quan hệ.
Chuyên gia tâm lý cho rằng không nên chỉ tập trung vào việc cấm con tham gia hoặc buộc con rời nhóm. Nếu mâu thuẫn gia đình kéo dài, lặp lại, mọi nỗ lực giao tiếp đều bế tắc, gia đình nên tìm đến chuyên gia tâm lý.
Đặc biệt, cần tìm kiếm hỗ trợ khi trẻ có biểu hiện lo âu, trầm cảm, thu mình, thường xuyên nhốt mình trong phòng, rối loạn giấc ngủ, từ bỏ sở thích trước đây hoặc xuất hiện ý nghĩ, hành vi tự hại. Khi đó, chỉ yêu cầu trẻ rời khỏi nhóm sẽ không giải quyết được nguyên nhân phía sau.
Trong những trường hợp không khí gia đình căng thẳng kéo dài và ảnh hưởng đến cả cha mẹ lẫn con, liệu pháp gia đình có thể được cân nhắc để tháo gỡ những nút thắt trong giao tiếp và khôi phục sự gắn kết.
Ngược lại, việc cha mẹ tham gia nhóm, chụp màn hình rồi công khai chỉ trích con có thể khiến trẻ cảm thấy quyền riêng tư bị xâm phạm, không được tin tưởng, từ đó thu mình, che giấu hoặc nói dối nhiều hơn. Kiểm soát quá mức hay công kích công khai cũng có thể làm gia tăng chống đối và phá vỡ niềm tin.
Theo chuyên gia Trang, mục tiêu cuối cùng không phải là buộc trẻ phải im lặng hay rời khỏi một cộng đồng, mà là giữ được kênh giao tiếp trong gia đình để ngay cả khi bất đồng, trẻ vẫn cảm thấy an toàn và tin tưởng rằng mình có thể quay về chia sẻ với cha mẹ.
