Thêm SOHA trên Google
Khoảng trống trong chăm sóc giảm nhẹ
Bệnh nhân nữ 42 tuổi tại TP.HCM mắc ung thư giai đoạn tiến triển, đồng thời có nhiều bệnh lý đi kèm. Người bệnh đến Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM trong tình trạng đau nhiều, ăn uống kém, mất ngủ, suy kiệt và lo lắng. Gia đình cũng kiệt sức sau nhiều tháng chăm sóc nhưng không biết cách kiểm soát các triệu chứng.
Trước đó, gia đình thường nghĩ khi bệnh đã nặng thì chỉ có thể tiếp tục điều trị ung thư hoặc “cố gắng chịu đựng".
Thạc sĩ, Bác sĩ Trịnh Thị Bích Hà, Phó trưởng khoa Lão - Chăm sóc giảm nhẹ, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho rằng: “Chăm sóc giảm nhẹ tại Việt Nam đã có những bước phát triển đáng ghi nhận, nhưng nhu cầu thực tế của người bệnh vẫn còn rất lớn so với khả năng đáp ứng của hệ thống. Qua trường hợp bệnh nhân 42 tuổi trên, chúng tôi nhận thấy khoảng trống hiện nay là người bệnh chưa được kết nối với đúng loại chăm sóc vào đúng thời điểm”.
Nhiều người bệnh chỉ được giới thiệu đến chăm sóc giảm nhẹ khi bệnh đã rất muộn, triệu chứng nặng hoặc gia đình gần như không còn khả năng tự chăm sóc.
Trong khi đó, ngay từ khi được chẩn đoán một bệnh lý nghiêm trọng, người bệnh có thể đã xuất hiện đau, khó thở, mất ngủ, chán ăn, suy kiệt, lo âu, trầm cảm hoặc những khó khăn về giao tiếp và quyết định điều trị.
Nếu được đánh giá và hỗ trợ sớm, nhiều vấn đề có thể được kiểm soát tốt hơn. Vì vậy, chăm sóc giảm nhẹ không nên là “bước cuối cùng” mà cần song hành với điều trị khi người bệnh có nhu cầu.
Không chỉ bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối, người cao tuổi mắc đa bệnh lý như suy tim, COPD (phổi tắc nghẽn mạn tính), suy thận, sa sút trí tuệ hoặc các bệnh mạn tính nặng cũng có thể cần kiểm soát triệu chứng, hỗ trợ tâm lý - xã hội và hỗ trợ gia đình.
“Thách thức hiện nay không chỉ là phát triển thêm các đơn vị chăm sóc giảm nhẹ, mà còn là đưa tư duy và nguyên tắc chăm sóc giảm nhẹ vào trong thực hành điều trị thường quy, từ bệnh viện đến y tế cơ sở và chăm sóc tại nhà”, bác sĩ Hà nói.
Không chỉ là giảm đau
Một bệnh nhân không được chăm sóc giảm nhẹ sớm có thể phải chịu đau kéo dài, khó thở, buồn nôn, mất ngủ, mệt mỏi, chán ăn hoặc suy kiệt. Bên cạnh những triệu chứng thể chất còn có những đau khổ khó nhìn thấy như: sợ hãi, lo lắng, cô đơn, mất khả năng tự chủ và lo lắng về tương lai.
Gia đình cũng chịu gánh nặng lớn khi vừa chăm sóc người bệnh, vừa phải đưa ra những quyết định khó khăn liên quan đến điều trị, chi phí, dinh dưỡng và chăm sóc tại nhà.
“Chăm sóc giảm nhẹ không chỉ nhằm giảm đau cho người bệnh, mà còn giúp gia đình bớt hoang mang, hiểu rõ tình trạng bệnh và có khả năng đồng hành với người thân một cách phù hợp hơn”, bác sĩ Hà cho biết.
Tuy nhiên, hiện nay vẫn nhiều bệnh nhân chưa thể tiếp cận được với chăm sóc giảm nhẹ. Theo bác sĩ Hà, đây là vấn đề của cả hệ thống chứ không chỉ của riêng người bệnh.
- Thứ nhất là nhận thức. Nhiều người vẫn đồng nhất chăm sóc giảm nhẹ với giai đoạn hấp hối hoặc “không còn điều trị được nữa”, nên thường tìm đến rất muộn.
- Thứ hai, nguồn nhân lực chuyên môn về chăm sóc giảm nhẹ còn hạn chế và chưa đồng đều giữa các tuyến.
- Thứ ba, mô hình cung cấp dịch vụ còn tập trung nhiều ở bệnh viện, trong khi nhu cầu tại cộng đồng và tại nhà rất lớn.
Ngoài ra còn có những vấn đề liên quan đến cơ chế thanh toán, phối hợp giữa các chuyên khoa, giữa bệnh viện và y tế cơ sở, cũng như sự hỗ trợ dành cho người chăm sóc.
“Muốn giải quyết vấn đề này, chúng ta cần tiếp cận theo hướng xây dựng một mạng lưới chăm sóc liên tục, chứ không chỉ xây thêm một vài đơn vị chăm sóc giảm nhẹ trong bệnh viện”, bác sĩ Hà nhấn mạnh.
Theo bác sĩ Hà, cần giúp mọi người hiểu đúng rằng chăm sóc giảm nhẹ không có nghĩa là “bỏ cuộc” hay ngừng điều trị. Người bệnh hoàn toàn có thể tiếp tục điều trị bệnh nguyên như hóa trị, xạ trị hoặc các phương pháp khác, đồng thời được chăm sóc giảm nhẹ để kiểm soát triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống.
“Điều chúng tôi mong muốn thay đổi là cách nhìn: chăm sóc giảm nhẹ không phải là dấu chấm hết của điều trị, mà là một phần của điều trị lấy người bệnh làm trung tâm”.
Chăm sóc giảm nhẹ cần được thực hiện ngay khi người bệnh được chẩn đoán một bệnh lý nghiêm trọng hoặc có nguy cơ xuất hiện nhu cầu chăm sóc giảm nhẹ, chứ không chờ đến giai đoạn cuối.
Không phải tất cả bệnh nhân đều cần đội ngũ chăm sóc giảm nhẹ chuyên sâu ngay từ đầu. Tuy nhiên, các nguyên tắc như đánh giá và kiểm soát triệu chứng, giao tiếp, xác định mục tiêu điều trị, hỗ trợ tâm lý - xã hội và hỗ trợ người chăm sóc có thể được tích hợp vào quá trình điều trị thường quy.
Khi nhu cầu phức tạp hơn, người bệnh sẽ được chuyển đến đội ngũ chăm sóc giảm nhẹ chuyên khoa.
“Nói cách khác, chúng ta cần xây dựng một mô hình ‘đúng người - đúng nhu cầu - đúng thời điểm’”, bác sĩ Hà chia sẻ.
Việt Nam cần làm gì?
Theo bác sĩ Hà, một điểm đáng học hỏi từ chăm sóc giảm nhẹ ở các nước đang phát triển là không xem đây chỉ là một dịch vụ nằm trong bệnh viện. Hệ thống cần có sự phối hợp giữa bệnh viện, bác sĩ gia đình, y tế cộng đồng, dịch vụ chăm sóc tại nhà và các tổ chức hỗ trợ xã hội.
“Tôi nghĩ Việt Nam không nhất thiết phải sao chép nguyên mô hình của các nước, mà cần lựa chọn những thành phần phù hợp với hệ thống y tế và văn hóa của mình. Đặc biệt, chúng ta nên phát triển mạnh chăm sóc giảm nhẹ tích hợp, chăm sóc tại cộng đồng và tại nhà, đồng thời tăng cường đào tạo nhân lực”.
Để chăm sóc giảm nhẹ đến gần hơn với người bệnh, bác sĩ Hà đề xuất một số thay đổi:
Về nhân lực, tăng đào tạo chăm sóc giảm nhẹ ở bậc đại học, sau đại học và đào tạo liên tục; đồng thời giúp nhân viên y tế ở nhiều chuyên ngành nhận diện nhu cầu chăm sóc giảm nhẹ cơ bản.
Tại bệnh viện, phát triển các đội chăm sóc giảm nhẹ đa chuyên ngành, kết nối với khoa ung bướu, nội khoa, lão khoa, hồi sức, thần kinh...
Tại y tế cơ sở, tăng khả năng nhận diện người bệnh có nhu cầu, theo dõi triệu chứng và phối hợp với tuyến trên khi cần.
Đặc biệt, phát triển chăm sóc tại nhà. Với người bệnh lớn tuổi, đa bệnh lý hoặc bệnh ở giai đoạn tiến triển, việc mỗi lần xuất hiện triệu chứng lại phải đến bệnh viện có thể là một gánh nặng lớn.
“Mục tiêu cuối cùng là người bệnh có thể nhận được sự chăm sóc phù hợp ở nơi họ đang sống, chứ không phải lúc nào cũng phải tìm đến bệnh viện; không chỉ kéo dài sự sống, mà còn giúp người bệnh sống với chất lượng tốt nhất có thể trong thời gian họ có”, bác sĩ Hà nói.
