Thêm SOHA trên Google
Một đạo diễn 43 tuổi tại Trung Quốc được cho là đã đột ngột qua đời do xuất huyết tiêu hóa cấp tính, dù kết quả khám sức khỏe khoảng ba tuần trước đó chỉ ghi nhận viêm dạ dày nhẹ. Thông tin được một chương trình sức khỏe đăng tải ngày 28/10 khiến nhiều người chú ý, bởi xuất huyết tiêu hóa có thể diễn biến nghiêm trọng và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời.
Tuy nhiên, cần hiểu rằng viêm dạ dày nhẹ không đồng nghĩa chắc chắn sẽ tiến triển thành xuất huyết ồ ạt. Nguy cơ phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, tình trạng tổn thương niêm mạc, bệnh nền và các yếu tố đi kèm. Trong đó, nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori (H. pylori) và việc sử dụng thuốc chống viêm không steroid là hai nguyên nhân quan trọng gây loét dạ dày, tá tràng, một trong những nguyên nhân dẫn đến xuất huyết tiêu hóa.
Ba yếu tố có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa
1. Tự ý dùng thuốc giảm đau, chống viêm
Aspirin, ibuprofen, diclofenac và naproxen là những thuốc thuộc nhóm chống viêm không steroid (NSAID), thường được sử dụng để giảm đau, hạ sốt hoặc chống viêm. Tuy nhiên, nhóm thuốc này có thể làm tăng nguy cơ viêm loét và xuất huyết đường tiêu hóa, nhất là khi dùng liều cao, kéo dài hoặc phối hợp nhiều loại thuốc có tác dụng tương tự.
Cơ chế chủ yếu liên quan đến việc NSAID ức chế enzyme cyclooxygenase (COX), làm giảm sản xuất prostaglandin. Đây là nhóm chất có vai trò duy trì hàng rào bảo vệ niêm mạc dạ dày, hỗ trợ tiết chất nhầy, bicarbonate và duy trì lượng máu nuôi dưỡng niêm mạc. Khi prostaglandin suy giảm, khả năng chống lại tác động của axit dịch vị cũng yếu đi, khiến niêm mạc dễ bị tổn thương và hình thành ổ loét.
Nguy cơ càng đáng lưu ý ở người cao tuổi, người từng bị loét hoặc xuất huyết tiêu hóa, người nhiễm H. pylori và người đang sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu.
Các chuyên gia khuyến cáo người bệnh không tự ý dùng thuốc giảm đau khi xuất hiện triệu chứng đau bụng, đau vùng thượng vị kéo dài. Người đang sử dụng aspirin hoặc thuốc chống đông theo chỉ định cũng không nên tự ý ngừng thuốc, mà cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá nguy cơ và điều chỉnh phù hợp.
2. Uống nhiều rượu bia
Rượu bia có thể gây kích ứng và tổn thương lớp niêm mạc đường tiêu hóa. Khi sử dụng với lượng lớn, đặc biệt trong thời gian ngắn, cồn có thể làm tăng tình trạng viêm, gây tổn thương hàng rào bảo vệ niêm mạc và làm tăng nguy cơ chảy máu tiêu hóa.
Nguy cơ đáng lo ngại hơn khi người uống rượu bia đồng thời sử dụng aspirin hoặc các thuốc NSAID. Sự kết hợp này có thể làm tăng nguy cơ tổn thương và xuất huyết đường tiêu hóa.
Không có cơ sở để khẳng định một ngưỡng nồng độ cồn cụ thể sẽ chắc chắn gây loét hoặc xuất huyết dạ dày ở tất cả mọi người. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào lượng uống, tần suất sử dụng, tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ đi kèm.
Đặc biệt, ăn nhiều tinh bột hoặc chất béo trước khi uống, pha loãng rượu hay sử dụng thuốc bảo vệ niêm mạc không thể loại bỏ tác hại của cồn. Cách an toàn nhất để phòng ngừa tổn thương do rượu bia là không sử dụng đồ uống có cồn.
3. Căng thẳng kéo dài và tình trạng sức khỏe suy kiệt
Căng thẳng tâm lý, lo âu và thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của hệ tiêu hóa, làm thay đổi cảm giác đau, nhu động và các triệu chứng khó chịu ở dạ dày. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa căng thẳng tâm lý kéo dài với nguy cơ loét dạ dày.
Tuy nhiên, cần phân biệt căng thẳng trong sinh hoạt thông thường với tình trạng stress sinh lý nghiêm trọng do bệnh nặng, chấn thương, bỏng rộng hoặc nhiễm trùng nặng. Ở những bệnh nhân nguy kịch, lưu lượng máu đến niêm mạc dạ dày có thể suy giảm, làm tổn thương hàng rào bảo vệ và dẫn đến viêm trợt, loét, thậm chí xuất huyết.
Do đó, không nên quy mọi trường hợp xuất huyết dạ dày cho việc thức khuya hay lo âu. Việc xác định nguyên nhân cần dựa trên thăm khám và các xét nghiệm cần thiết.
4 dấu hiệu cảnh báo xuất huyết tiêu hóa không nên bỏ qua
Xuất huyết tiêu hóa không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng tình trạng nôn ra máu. Trong một số trường hợp, người bệnh chỉ xuất hiện những dấu hiệu khá mơ hồ, dễ nhầm với mệt mỏi hoặc rối loạn tiêu hóa thông thường.
Thứ nhất, đau hoặc khó chịu vùng thượng vị. Người bệnh có thể buồn nôn sau ăn, đau âm ỉ, đầy bụng hoặc chướng tức vùng bụng trên. Đây là những triệu chứng không đặc hiệu, có thể gặp trong nhiều bệnh lý tiêu hóa nên không thể chỉ dựa vào chúng để kết luận có xuất huyết.
Thứ hai, chóng mặt, choáng váng khi thay đổi tư thế. Khi mất máu, thể tích máu lưu thông có thể giảm, khiến người bệnh cảm thấy hoa mắt, tối sầm trước mắt, thậm chí ngất. Đây là dấu hiệu cần được đánh giá y tế, đặc biệt khi đi kèm các triệu chứng bất thường khác.
Thứ ba, mệt mỏi, suy giảm sức lực. Xuất huyết tiêu hóa kéo dài hoặc âm thầm có thể gây thiếu máu. Người bệnh có thể xanh xao, mệt mỏi, giảm khả năng vận động, hụt hơi khi hoạt động.
Thứ tư, tim đập nhanh. Khi lượng máu lưu thông giảm, cơ thể có thể tăng nhịp tim để bù đắp. Tim đập nhanh bất thường, nhất là khi đi kèm chóng mặt, vã mồ hôi hoặc choáng, cần được chú ý.
Ngoài những biểu hiện trên, hai dấu hiệu điển hình của xuất huyết tiêu hóa là nôn ra máu và đi ngoài phân đen. Máu trong chất nôn có thể có màu đỏ tươi hoặc nâu sẫm, giống bã cà phê. Phân đen do xuất huyết tiêu hóa trên thường có màu đen như nhựa đường, sệt và có mùi khẳm đặc trưng.
Theo Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Thận của Mỹ (NIDDK), nôn ra máu, chất nôn giống bã cà phê, đi ngoài phân đen, đau bụng dữ dội, chóng mặt hoặc ngất có thể là dấu hiệu của biến chứng loét và cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.
Làm gì khi nghi ngờ xuất huyết dạ dày?
Xuất huyết tiêu hóa cấp tính có thể gây mất máu nghiêm trọng, tụt huyết áp và sốc. Vì vậy, khi phát hiện người bệnh nôn ra máu, đi ngoài phân đen kèm choáng váng hoặc có biểu hiện bất thường nghiêm trọng, cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất bằng phương tiện phù hợp.
Trong lúc chờ hỗ trợ y tế, cần giữ người bệnh ở tư thế an toàn. Nếu người bệnh nôn hoặc có nguy cơ sặc, có thể đặt nằm nghiêng để hạn chế chất nôn lọt vào đường hô hấp. Không tự ý cho ăn, uống nước hoặc dùng thuốc; không cố gây nôn và không trì hoãn việc cấp cứu để tự xử lý tại nhà.
Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ đánh giá tình trạng tuần hoàn, mức độ mất máu và tìm vị trí chảy máu. Tùy trường hợp, người bệnh có thể được xét nghiệm máu, nội soi tiêu hóa trên và áp dụng các biện pháp cầm máu phù hợp.
Để giảm nguy cơ viêm loét và xuất huyết tiêu hóa, điều quan trọng là sử dụng thuốc đúng chỉ định, tránh tự ý phối hợp nhiều loại thuốc giảm đau, chống viêm và hạn chế những yếu tố gây tổn thương niêm mạc như rượu bia.
Bên cạnh đó, duy trì giờ giấc sinh hoạt ổn định, ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ và kiểm soát căng thẳng cũng góp phần cải thiện sức khỏe tiêu hóa. Không có một khung giờ cố định nào được chứng minh là thời điểm dạ dày luôn dễ tổn thương nhất đối với tất cả mọi người; thay vì áp dụng máy móc quy tắc giờ ăn, giờ ngủ, nên duy trì thói quen phù hợp và tránh ăn quá no sát giờ đi ngủ.
(Ảnh minh họa: Internet)
(Nguồn: QQ)
