Thêm SOHA trên Google
Nhiều người đến phòng khám thắc mắc: “Tôi vốn sống rất giữ gìn, tại sao lại có thể liên quan đến HIV/AIDS?”. Không ít người chỉ hiểu về đường lây truyền HIV ở khía cạnh quan hệ tình dục mà hoàn toàn bỏ qua nguy cơ phơi nhiễm máu trong cuộc sống hằng ngày. Một số thói quen tưởng chừng không đáng chú ý lại có thể tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm.
Hôm nay, hãy làm rõ những hiểu lầm phổ biến và các yếu tố nguy cơ thường gặp để mọi người tránh những rủi ro không cần thiết.
HIV/AIDS có những con đường lây truyền rõ ràng
Virus HIV nhanh chóng mất hoạt tính khi ra khỏi môi trường dịch cơ thể. Các hoạt động thường ngày như bắt tay, ôm, ăn chung, dùng chung đồ dùng văn phòng, dùng chung bồn cầu hay bị muỗi đốt đều không làm lây truyền HIV, vì vậy không cần quá hoang mang.
Các khuyến cáo y khoa phổ biến tại Trung Quốc nêu rõ HIV/AIDS có 3 con đường lây truyền chính: qua quan hệ tình dục, qua đường máu và từ mẹ sang con. Trong đó, quan hệ tình dục hiện là con đường lây truyền chủ yếu tại Trung Quốc. Tuy nhiên, nguy cơ liên quan đến phơi nhiễm máu lại thường bị nhiều người bỏ qua.
Nhiều người cứ nhắc đến HIV là lập tức liên tưởng đến việc “quan hệ tình dục không an toàn”. Chính điều này khiến họ giảm cảnh giác với nguy cơ lây truyền qua đường máu, cho rằng chỉ cần giữ gìn đời sống riêng tư là hoàn toàn an toàn, để rồi lại gặp rủi ro từ những việc rất nhỏ trong cuộc sống.
Những thói quen dễ gây rủi ro thực chất đều liên quan đến phơi nhiễm máu
Theo bài viết trên Aboluowang, một trong những nguyên nhân thường gặp trên lâm sàng là dùng chung dao cạo râu với người khác. Đây cũng là thói quen tồn tại trong nhiều gia đình.
Dùng chung dao cạo râu, bàn chải đánh răng và những vật dụng cá nhân có thể gây tổn thương da là nguy cơ phơi nhiễm máu dễ bị bỏ qua trong cuộc sống hằng ngày.
Dao cạo có thể gây ra những tổn thương rất nhỏ trên da mà mắt thường không nhìn thấy và dính một lượng máu rất ít. Nếu người dùng trước mang virus HIV, máu có thể còn sót lại trên dụng cụ. Khi người khác sử dụng, nếu da có những tổn thương dù rất nhỏ, về mặt lý thuyết có thể tạo ra nguy cơ phơi nhiễm.
Dao cạo có thể gây ra những tổn thương rất nhỏ trên da mà mắt thường không nhìn thấy và dính một lượng máu rất ít.
Bàn chải đánh răng cũng tương tự. Chảy máu chân răng là tình trạng khá phổ biến, vì vậy dùng chung bàn chải cũng có khả năng dẫn đến tiếp xúc với máu.
Ngoài việc dùng chung đồ dùng cá nhân, thực hiện các thủ thuật xâm lấn tại những cơ sở không chính quy cũng là một tình huống có nguy cơ liên quan đến đường máu. Chẳng hạn như nhổ răng, lấy cao răng hoặc làm răng tại những phòng khám không đủ điều kiện; xăm hình, phun xăm lông mày, xỏ khuyên ở các cửa hàng ven đường; thậm chí là châm cứu hoặc các thủ thuật chích máu tại cơ sở không đảm bảo tiêu chuẩn.
Những thủ thuật này đều có thể làm tổn thương da và niêm mạc. Nếu dụng cụ không được khử trùng đầy đủ và còn dính máu của người sử dụng trước, có thể xảy ra lây nhiễm chéo. Nhiều người vì muốn tiết kiệm hoặc thuận tiện đã chọn những nơi không có giấy phép để thực hiện các thủ thuật xâm lấn, từ đó tự đặt mình vào nguy cơ.
Một tình huống khác cũng dễ bị bỏ qua là tiêm không đúng quy định. Ví dụ, một số bệnh nhân mắc bệnh mạn tính tự tiêm thuốc tại nhà và dùng chung kim tiêm với người khác; hoặc tiêm tại cơ sở không chính quy, nơi không đảm bảo nguyên tắc một người một kim tiêm. Những hành vi này đều có thể tạo ra nguy cơ lây truyền qua đường máu.
Người trung niên và cao tuổi dễ mắc sai lầm vì nhận thức chưa đầy đủ
Theo quan sát tại Trung Quốc, nhận thức của nhóm trung niên và cao tuổi về phòng ngừa nguy cơ lây truyền HIV qua đường máu thường còn hạn chế. Nhiều người vẫn tin rằng chỉ những người có “lối sống không lành mạnh” mới mắc HIV, vì vậy không chủ động tìm hiểu về các con đường lây truyền và cũng không chú ý phòng tránh nguy cơ phơi nhiễm máu.
Sự bất cẩn trong sinh hoạt cũng khá phổ biến. Trong nhiều gia đình, dao cạo râu, bấm móng tay và những vật dụng nhỏ tương tự được cả nhà dùng chung vì cho rằng “người trong nhà với nhau thì không sao”. Một số người lớn tuổi còn sử dụng dao cạo dùng chung tại tiệm cắt tóc để cạo hoặc chỉnh ria, tóc mai mà không nhận thức được nguy cơ nếu dụng cụ không đảm bảo vệ sinh.
Theo Aboluowang, trong số những bệnh nhân trung niên và cao tuổi đến làm xét nghiệm sàng lọc HIV tại một phòng khám Trung Quốc trong thời gian gần đây, gần 40% hoàn toàn không biết việc dùng chung dao cạo râu có thể liên quan đến nguy cơ phơi nhiễm. Nhiều người đã dùng chung những vật dụng này với người thân trong gia đình suốt nhiều năm.
Bên cạnh đó, do có thói quen tiết kiệm tiền, một số người thường lựa chọn các phòng khám nhỏ giá rẻ ven đường để nhổ răng hoặc lấy cao răng. Nếu các cơ sở này không có thiết bị khử trùng đạt chuẩn và tái sử dụng dụng cụ không đúng quy trình, ngoài HIV còn có nguy cơ lây nhiễm chéo các bệnh lây truyền qua đường máu khác như viêm gan B và viêm gan C.
Nếu nghi ngờ phơi nhiễm, đừng hoảng loạn, xử trí đúng cách có thể giảm đáng kể nguy cơ
Nếu thực sự xảy ra tình huống nghi ngờ phơi nhiễm máu có nguy cơ cao, trước hết không nên quá hoảng loạn. Việc xử trí đúng cách và kịp thời có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm nguy cơ.
Trước tiên là xử trí khẩn cấp tại chỗ. Nếu da bị vật sắc nhọn gây tổn thương, bài viết khuyến cáo cần xử trí vết thương và nhanh chóng rửa dưới vòi nước sạch, sau đó sát trùng. Nếu niêm mạc bị phơi nhiễm, cần rửa kỹ bằng lượng lớn dung dịch phù hợp.
Thuốc dự phòng sau phơi nhiễm (PEP) là một biện pháp bảo vệ quan trọng. Việc sử dụng thuốc trong vòng 72 giờ sau phơi nhiễm có thể mang lại hiệu quả, trong đó càng sử dụng sớm càng tốt. Thuốc cần được dùng liên tục theo phác đồ và nên đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế chuyên môn để được đánh giá, tư vấn và kê đơn, không nên tự mua thuốc qua mạng.
Phòng ngừa HIV/AIDS không chỉ đơn giản là chú ý đến nguy cơ lây truyền qua quan hệ tình dục. Những nguy cơ liên quan đến phơi nhiễm máu trong cuộc sống hằng ngày cũng cần được cảnh giác. Dao cạo râu, bàn chải đánh răng và các vật dụng cá nhân tương tự nên được sử dụng riêng; khi thực hiện các thủ thuật xâm lấn, cần ưu tiên những cơ sở y tế, làm đẹp và dịch vụ chính quy, đảm bảo quy trình vệ sinh và khử trùng.
