Đột quỵ (tai biến mạch máu não) không còn là căn bệnh “của người già” mà đang ngày càng trẻ hóa, trở thành một trong những mối đe dọa nghiêm trọng với sức khỏe người trẻ hiện nay. Khi đột quỵ xảy ra, diễn biến thường rất nhanh và nguy hiểm, chỉ cần chậm trễ trong cấp cứu cũng có thể dẫn đến liệt, tàn phế, thậm chí tử vong.
Điều đáng lo ngại là trước khi bùng phát, cơ thể thường đã phát đi những tín hiệu cảnh báo sớm, nhưng lại rất mơ hồ và dễ bị bỏ qua. Trong khi đó, việc nhận diện kịp thời từng dấu hiệu, từng phút ban đầu lại chính là yếu tố then chốt quyết định cơ hội phục hồi và chất lượng sống sau này.
3 dấu hiệu ở tai có thể là cảnh báo đột quỵ
Ông Trương đến từ Trung Quốc, sau khi nghỉ hưu vẫn có sức khỏe khá tốt. Gần đây, ông thường xuyên bị ù tai bên trái, giống như có tiếng vo ve trong tai. Nghĩ là do mệt mỏi, ông không để ý.
Tuy nhiên, triệu chứng ngày càng nặng, ù tai kéo dài ngay cả khi ở nơi yên tĩnh, kèm theo giảm thính lực. Khi đi khám, kết quả chụp mạch não cho thấy động mạch não giữa bên trái bị hẹp nghiêm trọng trên 70%.
Bác sĩ nhận định, tình trạng ù tai và giảm thính lực của ông rất có thể liên quan đến nguy cơ nhồi máu não. May mắn là được phát hiện kịp thời nên đã kiểm soát được bệnh.
Từ trường hợp này, các bác sĩ cảnh báo: nếu xuất hiện thường xuyên 3 dấu hiệu bất thường ở tai dưới đây, cần cảnh giác nguy cơ đột quỵ.
1. Điếc đột ngột
Một số nghiên cứu lâm sàng gần đây cho thấy, điếc đột ngột (sudden sensorineural hearing loss) không chỉ là bệnh lý tai đơn thuần mà trong một số trường hợp có thể là dấu hiệu sớm của nhồi máu não. Cơ chế được lý giải là do tai trong và hệ thần kinh thính giác có mối liên hệ chặt chẽ với hệ mạch máu não. Khi xảy ra tình trạng thiếu máu cục bộ ở vùng não hoặc rối loạn vi tuần hoàn, dòng máu nuôi dưỡng ốc tai và dây thần kinh thính giác bị suy giảm, từ đó dẫn đến mất thính lực đột ngột.
Trên thực tế, suy giảm thính lực do tuổi tác thường diễn ra từ từ và đối xứng hai bên. Ngược lại, điếc đột ngột thường xảy ra nhanh, trong vài giờ đến vài ngày, có thể ở một bên tai, và không kèm theo nguyên nhân rõ ràng. Đây chính là điểm cần đặc biệt lưu ý.
Đáng nói, nếu tình trạng này đi kèm với các triệu chứng thần kinh như chóng mặt, mất thăng bằng, tê yếu tay chân, nói khó hoặc nhìn mờ, nguy cơ liên quan đến tổn thương mạch máu não càng cao. Một số nghiên cứu dịch tễ cũng ghi nhận, nhóm bệnh nhân bị điếc đột ngột có tỷ lệ mắc đột quỵ cao hơn so với dân số chung, đặc biệt trong giai đoạn sớm sau khởi phát triệu chứng.
Vì vậy, khi xuất hiện mất thính lực đột ngột, người bệnh không nên chủ quan coi là vấn đề tai mũi họng thông thường, mà cần đi khám sớm để được đánh giá toàn diện, bao gồm cả nguy cơ bệnh lý mạch máu não.
2. Ù tai
Ù tai là hiện tượng người bệnh cảm nhận được âm thanh như tiếng vo ve, ù, rít… trong tai hoặc trong đầu dù không có nguồn âm thanh từ bên ngoài. Đây là triệu chứng khá phổ biến, thường liên quan đến các rối loạn thính giác ngoại biên. Tuy nhiên, dưới góc nhìn y học, ù tai cũng có thể phản ánh những bất thường về tuần hoàn hoặc thần kinh trung ương.
Đặc biệt, nếu ù tai xuất hiện đột ngột, kéo dài, mang tính liên tục và xảy ra một bên tai, cần được lưu ý như một dấu hiệu cảnh báo sớm của các vấn đề mạch máu não, trong đó có nhồi máu não. Nguyên nhân là do hệ thống cấp máu cho tai trong có mối liên hệ chặt chẽ với tuần hoàn não. Khi lưu lượng máu bị suy giảm hoặc gián đoạn, không chỉ chức năng thính giác bị ảnh hưởng mà còn có thể là biểu hiện sớm của tình trạng thiếu máu não cục bộ.
Một số nghiên cứu dịch tễ đã ghi nhận mối liên hệ này. Cụ thể, nghiên cứu đăng trên BMJ Public Health cho thấy, những người có triệu chứng ù tai có nguy cơ bị nhồi máu não cao gấp khoảng 2,5 lần so với người không có triệu chứng.
Vì vậy, không nên xem nhẹ tình trạng ù tai, đặc biệt khi đi kèm các dấu hiệu thần kinh như chóng mặt, mất thăng bằng, tê yếu tay chân hay rối loạn ngôn ngữ. Việc thăm khám sớm có thể giúp phát hiện kịp thời các nguy cơ tiềm ẩn liên quan đến mạch máu não.
3. Đau tai
Trong một số trường hợp hiếm gặp, đau tai có thể xuất hiện như một dấu hiệu cảnh báo sớm trước khi xảy ra đột quỵ. Dù không phải triệu chứng điển hình, nhưng hiện tượng này có thể liên quan đến những rối loạn ở hệ thần kinh trung ương.
Về mặt giải phẫu, tai không hoạt động độc lập mà có liên hệ mật thiết với nhiều dây thần kinh sọ não, như dây thần kinh sinh ba (V), dây thần kinh mặt (VII) hay dây thần kinh thiệt hầu (IX). Khi xảy ra tình trạng thiếu máu não cục bộ hoặc rối loạn tuần hoàn não, các đường dẫn truyền thần kinh này có thể bị ảnh hưởng, từ đó gây ra cảm giác đau lan tỏa hoặc quy chiếu về vùng tai.
Cơn đau có thể biểu hiện dưới nhiều dạng như đau nhói, đau âm ỉ hoặc cảm giác căng tức sâu trong tai, mức độ khác nhau tùy từng người. Đáng lưu ý, đau tai liên quan đến nguyên nhân thần kinh thường không rõ tổn thương thực thể khi khám tai thông thường, dễ khiến người bệnh chủ quan.
Trong một số trường hợp, triệu chứng này còn đi kèm với các dấu hiệu thần kinh khác như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, nôn hoặc rối loạn thăng bằng. Đây là những biểu hiện cho thấy có thể đang tồn tại bất thường trong hệ mạch máu não.
Vì vậy, nếu xuất hiện đau tai không rõ nguyên nhân, đặc biệt kèm theo các triệu chứng thần kinh, người bệnh nên đi khám sớm để được đánh giá toàn diện, tránh bỏ sót nguy cơ đột quỵ.
Cách giảm nguy cơ đột quỵ từ thói quen hằng ngày
Bên cạnh việc nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo, dự phòng đột quỵ cần bắt đầu từ những can thiệp đơn giản nhưng có cơ sở khoa học, nhằm cải thiện tuần hoàn, kiểm soát chuyển hóa và bảo vệ hệ mạch máu não.
1. Các bài tập kích thích tuần hoàn và hệ thần kinh
Một số động tác xoa bóp - vận động nhẹ có thể hỗ trợ lưu thông máu và tăng cường cung cấp oxy cho não nếu thực hiện đều đặn:
- Kích thích vùng đầu : ấn và day các vị trí như vùng đỉnh đầu, sau gáy kết hợp xoa da đầu giúp tăng lưu lượng máu não, cải thiện sự tỉnh táo và chức năng thần kinh
- Vỗ và xoa vùng vai - cổ : tác động lên khu vực cổ vai, hỗ trợ giãn mạch, giảm co cứng cơ, cải thiện tuần hoàn vùng cổ - nơi tập trung nhiều mạch máu nuôi não
- Vận động phối hợp tay - chân : thúc đẩy tuần hoàn toàn thân, cải thiện chức năng tim mạch và tăng khả năng điều hòa huyết áp
Dưới góc độ sinh lý học, các hoạt động này giúp tăng lưu thông máu, cải thiện vi tuần hoàn và giảm tình trạng ứ trệ tuần hoàn, từ đó góp phần hạn chế nguy cơ hình thành huyết khối - một trong những nguyên nhân chính gây đột quỵ.
2. Tăng cường chất xơ - yếu tố quan trọng bảo vệ mạch máu
Chế độ ăn đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa đột quỵ. Nhiều bằng chứng cho thấy chất xơ có tác động tích cực đến sức khỏe tim mạch và não bộ.
Theo nghiên cứu từ Harvard Medical School, mỗi ngày bổ sung thêm khoảng 7g chất xơ có thể giúp giảm khoảng 7% nguy cơ đột quỵ. Cơ chế được giải thích là do chất xơ giúp:
- Giảm cholesterol máu
- Cải thiện độ nhạy insulin
- Hỗ trợ kiểm soát cân nặng
- Giảm phản ứng viêm mạn tính
Tuy nhiên, khẩu phần ăn của nhiều người hiện nay lại thiếu hụt đáng kể lượng chất xơ cần thiết.
Những biểu hiện như ù tai, đau tai hay giảm thính lực tưởng chừng đơn giản nhưng trong một số trường hợp có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ. Việc lắng nghe cơ thể, nhận diện sớm bất thường, kết hợp với lối sống khoa học - đặc biệt là duy trì vận động và chế độ ăn giàu chất xơ - sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh.
Phát hiện sớm không chỉ giúp tăng cơ hội điều trị mà còn là yếu tố quyết định trong việc bảo vệ chức năng não bộ và chất lượng sống lâu dài.
