Thêm SOHA trên Google
Những ngày giao mùa, trẻ hắt hơi, sổ mũi, ho là hình ảnh không hiếm gặp. Nhưng phía sau những triệu chứng tưởng như quen thuộc ấy có thể là virus hợp bào hô hấp (RSV) - tác nhân đặc biệt đáng lưu ý ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi (dưới 12 tháng tuổi).
Điều đáng lo là bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh, khi những tiểu phế quản vốn nhỏ xíu của trẻ bị phù nề, tăng tiết dịch và thu hẹp lòng đường thở.
Trao đổi với phóng viên, PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết ngay cả trẻ sinh đủ tháng, hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh nền và không sinh non vẫn có thể nhiễm RSV, do virus lưu hành ở nhiều nơi.
PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội khám cho trẻ.
“Điểm nguy hiểm của RSV nằm ở chính cấu trúc đường hô hấp còn non nớt của trẻ. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong những tháng đầu đời, các tiểu phế quản - những nhánh nhỏ nhất của đường hô hấp - có kích thước rất hẹp. Khi virus gây viêm, niêm mạc đường thở phù nề và tăng tiết dịch, lòng tiểu phế quản càng bị thu hẹp. Không khí vì thế khó đi xuống phế nang, nơi thực hiện quá trình trao đổi khí. Khi đường thở bị bít tắc nghiêm trọng, trẻ có thể thiếu oxy và rơi vào suy hô hấp”, bác sĩ Thúy cho hay.
Cũng theo PGS Thúy, trẻ nhũ nhi bụ bẫm hoặc thừa cân dễ mắc RSV nặng, chủ yếu do cấu trúc đường thở đặc thù dễ bị thu hẹp, kết hợp với lớp mỡ dày gây áp lực lên hệ hô hấp vốn chưa hoàn thiện. Khi virus RSV tấn công gây sưng viêm và tăng tiết đờm nhớt, nhóm trẻ này có nguy cơ suy hô hấp và tắc nghẽn đường thở nhanh hơn các trẻ khác.
Diễn biến của RSV có thể rất nhanh
Với một số trường hợp nhiễm virus hô hấp thông thường, trẻ có thể chỉ hắt hơi, sổ mũi, ho nhẹ rồi dần hồi phục. Nhưng RSV có thể khiến tình trạng hô hấp xấu đi trong thời gian ngắn.
“RSV nguy hiểm ở chỗ quá trình diễn biến có thể tính bằng giờ. Bệnh có thể bùng lên rất nhanh, phản ứng của cơ thể dữ dội và chúng ta không có nhiều thời gian để chờ đợi”, PGS Thúy cảnh báo.
RSV có thể gây bệnh ở nhiều lứa tuổi, nhưng trẻ càng nhỏ càng dễ diễn tiến nặng, đặc biệt là nhóm dưới 3 tháng tuổi. Trẻ lớn còn có thể ho mạnh để tống đờm, nhưng trẻ sơ sinh chưa có khả năng này. Khi khó thở, trẻ vẫn phải bú, trong khi động tác bú lại khiến trẻ khó thở hơn. Tình trạng này tạo thành vòng xoắn khiến bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh.
“Có những trường hợp trẻ buổi tối vẫn còn tương đối bình thường, nhưng đến sáng hôm sau đã khó thở rõ rệt. Một số trẻ phải thở oxy, hỗ trợ hô hấp hoặc thở máy, nằm viện nhiều ngày, thậm chí 10-15 ngày hoặc lâu hơn”, PGS Thúy nói.
Phần lớn trẻ mắc RSV có thể hồi phục, nhưng một số trẻ có thể tiếp tục khò khè, viêm tai hoặc viêm phổi tái diễn. Nguy cơ xuất hiện hen phế quản về sau cũng được ghi nhận cao hơn ở những trẻ từng mắc RSV
Yêu thương có thể vô tình mang mầm bệnh
Ở góc nhìn sản khoa - nơi trực tiếp theo dõi sản phụ và trẻ ngay sau sinh - bác sĩ chuyên khoa 2 Phạm Hải Hà, Phó trưởng khoa Sản bệnh lý, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, cho rằng quá trình bảo vệ sức khỏe của trẻ không nên dừng lại ở thời điểm “mẹ tròn con vuông”.
Theo bác sĩ Hà, các biện pháp phòng lây nhiễm vẫn cần được duy trì. Rửa tay, đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp và hạn chế tiếp xúc với trẻ sơ sinh khi đang mắc bệnh là những việc đơn giản nhưng cần thiết.
“Đặc biệt, thói quen ôm hôn, bế trẻ sơ sinh của người thân cần được nhìn nhận dưới một góc độ khác. Một người khỏe mạnh không có nghĩa là hoàn toàn không mang mầm bệnh. Những giọt bắn khi nói chuyện, ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần có thể trở thành nguồn lây cho trẻ. Thể hiện tình yêu với trẻ không nhất thiết phải bằng một nụ hôn hay cái ôm thật chặt. Đôi khi, giữ khoảng cách khi đang có triệu chứng hô hấp, đeo khẩu trang và rửa tay sạch trước khi tiếp xúc mới là cách bảo vệ trẻ thiết thực nhất”, bác sĩ Hà khuyến cáo.
Đồng quan điểm, PGS Thúy cho biết trong những tháng đầu đời, đặc biệt tháng đầu tiên, gia đình nên hạn chế tối đa việc để trẻ tiếp xúc với quá nhiều người. Bên cạnh đó, nuôi con bằng sữa mẹ cũng được khuyến khích, bởi sữa mẹ chứa nhiều thành phần miễn dịch, trong đó có các kháng thể giúp hỗ trợ hệ miễn dịch còn non yếu của trẻ.
Kháng thể từ mẹ - một phần quan trọng trong lá chắn bảo vệ trẻ
Cũng theo bác sĩ Hà, những năm gần đây, nhiều phụ nữ chuẩn bị cho thai kỳ rất kỹ. Việc bảo vệ trẻ không chỉ bắt đầu sau khi con chào đời, mà nên được quan tâm ngay từ trong thai kỳ, thông qua chăm sóc sức khỏe người mẹ và tìm hiểu các biện pháp dự phòng phù hợp.
Một câu hỏi được nhiều thai phụ đặt ra là: nếu đã từng nhiễm RSV, cơ thể có tạo ra kháng thể hay không, và lượng kháng thể này có đủ để truyền sang thai nhi, qua đó giúp bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời?
Về vấn đề này, BSCKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ, cho biết nhiễm RSV tự nhiên có thể giúp cơ thể hình thành kháng thể, nhưng điều này không đồng nghĩa trẻ sơ sinh sẽ được bảo vệ đầy đủ sau khi nhận kháng thể từ mẹ.
Điều này cho thấy việc chủ động tìm hiểu các biện pháp phòng ngừa bệnh hô hấp ngay từ trong thai kỳ là vấn đề thai phụ không nên bỏ qua. Thay vì chờ đến khi trẻ chào đời mới bắt đầu tìm cách bảo vệ, các gia đình có thể trao đổi sớm với bác sĩ sản khoa hoặc chuyên gia y tế về nguy cơ RSV và những biện pháp miễn dịch phù hợp trong thai kỳ.
