Thắp hương là một trong những thói quen được nhiều gia đình Việt duy trì mỗi ngày hoặc vào những dịp như mùng 1, ngày rằm, giỗ chạp. Tuy nhiên, giữa nhịp sống ngày càng bận rộn, không phải ai cũng có điều kiện đứng trước bàn thờ vào cùng một thời điểm. Người tranh thủ thắp hương từ sáng sớm trước khi đi làm, người lại đợi đến chiều tối khi cả gia đình quây quần đông đủ. Điều này cũng khiến không ít người băn khoăn liệu có khung giờ nào được xem là "tốt" hơn hay không?
Thực tế, trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt không có quy định chung bắt buộc mọi gia đình phải thắp hương vào một thời điểm cố định trong ngày. Điều quan trọng hơn cả vẫn là sự thành kính, sự chỉn chu khi thực hiện nghi lễ và việc duy trì nếp sinh hoạt phù hợp với hoàn cảnh của mỗi gia đình.
Buổi sáng thường được nhiều gia đình lựa chọn vì thuận với nếp sinh hoạt truyền thống
Ở nhiều địa phương, buổi sáng là khoảng thời gian quen thuộc để thắp hương. Sau khi thức dậy, dọn dẹp nhà cửa, thay nước trên bàn thờ hoặc chuẩn bị bữa sáng, nhiều người sẽ thắp một nén hương để tưởng nhớ ông bà, tổ tiên trước khi bắt đầu công việc trong ngày. Đây là thời điểm không gian trong nhà còn yên tĩnh, mọi người cũng có tâm thế thư thái hơn nên việc dâng hương thường diễn ra một cách trang nghiêm và trọn vẹn. Ngoài yếu tố truyền thống, việc thắp hương vào buổi sáng còn giúp nhiều gia đình hình thành một nếp sinh hoạt đều đặn. Khi mọi việc được thực hiện theo một trình tự quen thuộc, từ lau dọn bàn thờ, thay nước đến thắp hương, việc thờ cúng cũng trở thành một phần tự nhiên trong cuộc sống hằng ngày thay vì chỉ thực hiện khi nhớ đến.
Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa buổi sáng là lựa chọn duy nhất. Cuộc sống hiện đại khiến lịch sinh hoạt của mỗi gia đình rất khác nhau. Nhiều người phải đi làm từ rất sớm, thường xuyên công tác hoặc đơn giản là không đủ thời gian chuẩn bị chu đáo vào đầu ngày. Trong những trường hợp như vậy, việc cố gắng thắp hương cho đúng một khung giờ đôi khi lại tạo thêm áp lực không cần thiết.
Thắp hương vào chiều hoặc buổi tối cũng hoàn toàn phù hợp nếu thuận tiện
Với nhiều gia đình, buổi chiều hoặc buổi tối mới là lúc mọi người có mặt đông đủ sau một ngày làm việc và học tập. Đây cũng là khoảng thời gian nhà cửa đã ổn định, việc dâng hương diễn ra trong không khí ấm cúng và yên tĩnh hơn. Không ít gia đình vẫn duy trì thói quen thắp hương trước bữa cơm tối như một cách tưởng nhớ tổ tiên và gắn kết các thành viên trong nhà.
Quan trọng hơn, đến nay không có quy định phổ quát nào trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt cho rằng thắp hương vào chiều tối là không phù hợp trong sinh hoạt thường ngày. Vì vậy, nếu khoảng thời gian này thuận tiện hơn với điều kiện sinh hoạt của gia đình thì hoàn toàn có thể lựa chọn, miễn là việc thắp hương được thực hiện với thái độ nghiêm túc, bàn thờ luôn được giữ sạch sẽ và không gian thờ cúng được tôn trọng. Điều đáng lưu ý là với một số ngày lễ, ngày giỗ hoặc nghi lễ riêng của từng dòng họ, từng địa phương, gia đình có thể có những khung giờ cúng theo truyền thống. Khi đó, việc duy trì nếp cũ là cách gìn giữ phong tục của gia đình, chứ không phải vì có một quy định chung áp dụng cho tất cả mọi người.
Điều quyết định ý nghĩa của nén hương không phải là chiếc đồng hồ
Các nhà nghiên cứu văn hóa nhiều lần nhấn mạnh rằng giá trị cốt lõi của việc thờ cúng tổ tiên nằm ở lòng hiếu kính và sự tưởng nhớ, chứ không nằm ở việc phải đúng một giờ nhất định trong ngày. Chính vì vậy, thay vì quá lo lắng sáng sớm hay chiều tối mới là thời điểm "tốt nhất", mỗi gia đình có thể lựa chọn khoảng thời gian phù hợp với điều kiện sinh hoạt của mình để duy trì việc thờ cúng một cách lâu dài và đều đặn. Nói cách khác, nếu buổi sáng giúp bạn bắt đầu ngày mới với tâm thế trang nghiêm thì đó là một lựa chọn phù hợp. Nếu chỉ có thể thắp hương sau giờ làm vào buổi chiều hoặc buổi tối thì điều đó cũng hoàn toàn bình thường. Một nén hương chỉ thực sự có ý nghĩa khi được dâng lên bằng sự thành tâm, còn thời điểm thực hiện nên được đặt trong bối cảnh nếp sống của mỗi gia đình thay vì trở thành áp lực hay nỗi băn khoăn không cần thiết.
* Thông tin trong bài mang tính chiêm nghiệm, tham khảo
Thêm SOHA trên Google
