Bà Lưu (Vũ Hán, Trung Quốc) đã dành nửa đời người tằn tiện tích cóp mua được 31 cân vàng, coi đó như “của để dành” bảo đảm cho cả gia đình. Không ngờ, số vàng ấy lại bị chính con trai lén bán đi, đổi thành 5,65 triệu NDT (khoảng 21,5 tỷ đồng) và chỉ trong vài tháng đã tiêu xài sạch sẽ.
Câu chuyện này gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho nhiều bậc cha mẹ: đừng chỉ nghĩ đến việc để lại tài sản cho con, mà quên dạy con cách đối diện với tiền bạc.
01
31 cân vàng cũng không giữ được tương lai gia đình
Bà Lưu và chồng nhiều năm làm trong ngành vật liệu xây dựng, tích lũy được không ít tài sản. Những năm gần đây, thị trường biến động mạnh, đầu tư tài chính trở nên khó khăn: chứng khoán lên xuống thất thường, quỹ đầu tư rủi ro cao, lãi suất ngân hàng liên tục giảm. Sau nhiều đắn đo, hai vợ chồng quyết định mua vàng.
Trong suy nghĩ của bà Lưu, vàng là “tài sản cứng”, đáng tin hơn tiền mặt. Vì vậy, bà dần dần đổi tiền tiết kiệm thành vàng, tổng cộng 31 cân. Theo giá vàng hiện tại, số vàng này trị giá khoảng chục triệu NDT. Đó là khoản “đáy rương” bà cố ý để dành, phòng khi gia đình gặp biến cố. Bà không gửi két ngân hàng mà cất trong két sắt ở nhà, nghĩ như vậy an toàn hơn.
Thế nhưng chính quyết định tưởng chừng thận trọng ấy lại trở thành mầm họa.
Đầu năm 2023, bà phát hiện toàn bộ vàng trong két biến mất. Tìm khắp nơi không thấy, nhìn ánh mắt né tránh của con trai, bà mới hiểu ra sự thật: trong lúc mẹ đi vắng, cậu đã bán dần số vàng, thu về tổng cộng 5,65 triệu NDT.
Điều khiến bà đau lòng hơn là sau khi có tiền, con trai không hề nói với gia đình mà bắt đầu tiêu xài. Một phần tiền được đầu tư vào dự án “lợi nhuận chắc thắng”, nhưng hóa ra là lừa đảo, mất trắng. Số còn lại dùng để mua xe sang, đồng hồ đắt tiền, thường xuyên chi tiêu ở những nơi cao cấp. Chỉ trong vài tháng, 5,65 triệu NDT biến mất, để lại cho bà Lưu những hóa đơn chi tiêu và nỗi đau tan nát.
Nhiều cha mẹ nghĩ rằng “đổi tiền thành tài sản hữu hình hoặc tích trữ lại là có trách nhiệm với gia đình”. Nhưng họ quên một điều: bảo vệ tài sản không chỉ là giữ, mà còn là nuôi dưỡng trong gia đình sự tôn trọng và trân quý đồng tiền.
Cha mẹ dốc sức gom góp “núi vàng” cho con, nhưng không kể cho con nghe “núi vàng ấy được tạo ra thế nào”, cũng không dạy con cách đối diện với tiền bạc. Và chính khoảng trống đó tạo điều kiện cho sai lầm xảy ra.
Ảnh minh hoạ
02
Con tiêu xài tiền gia đình, gốc rễ là thiếu giáo dục về giá trị
Có người cho rằng đây chỉ là trường hợp “con phá của” cá biệt. Nhưng thực tế, những năm gần đây, chuyện tương tự không hiếm.
Năm 2021, tại Giang Tô, một người đàn ông đem căn nhà trị giá 2 triệu NDT của cha mẹ đi thế chấp để đánh bạc, thua sạch, cả gia đình mất chỗ ở. Năm 2023, tại Chiết Giang, một sinh viên đại học lén bán rượu quý gia đình sưu tầm, lấy 800.000 NDT thu được để “tặng quà” cho streamer trên mạng.
Bề ngoài các câu chuyện khác nhau, nhưng cốt lõi giống nhau: nhiều người trẻ không hiểu tiền đến từ đâu, cũng thiếu ý thức trách nhiệm với gia đình.
Theo thuyết phát triển nhận thức của Piaget trong tâm lý học, quan niệm về tiền bạc bắt đầu hình thành từ thời thơ ấu. Nếu giai đoạn này cha mẹ không hướng dẫn đúng, trẻ lớn lên dễ thiếu năng lực quản lý tài chính và ý thức trách nhiệm.
Nhiều phụ huynh hiện nay có một tâm lý phổ biến: vì bản thân từng chịu nhiều vất vả, nên muốn con sống đầy đủ hơn, gần như đáp ứng mọi nhu cầu vật chất. Nhưng sự thỏa mãn quá mức khiến trẻ nghĩ rằng “tiền kiếm rất dễ”, không biết trân trọng cũng không hiểu sự vất vả phía sau. Một số cha mẹ khác lại né tránh nói chuyện tiền bạc, cho rằng “nói tiền là thực dụng”; hoặc ngược lại, đồng nhất tiền với thành công, dạy con rằng “có tiền là có tất cả”.
Cả hai cách đều khiến trẻ hiểu sai về tiền: hoặc sợ tiền, hoặc bị tiền chi phối.
03
Giáo dục tài chính không phức tạp, bắt đầu từ những việc nhỏ
Là cha mẹ, sau những câu chuyện đau lòng ấy, chúng ta cần hiểu: để lại bao nhiêu tài sản vật chất cũng không bằng dạy con cách nhìn nhận tiền đúng đắn. Giáo dục tài chính không phải dạy con kiếm tiền sớm, mà là giúp con hiểu tiền, trân trọng tiền và biết quản lý tiền. Điều này có thể bắt đầu từ những điều rất đời thường.
Trước hết, đừng ngại nói về tiền với con.
Từ khoảng 3 tuổi, cha mẹ đã có thể lồng ghép vào tình huống thực tế: khi đi siêu thị, nói với con “chai sữa này giá 5 tệ, mua gì cũng cần tiền”; Cho con một khoản tiền tiêu vặt nhỏ, để con tự lên kế hoạch: “Nếu muốn mua đồ chơi, con phải tiết kiệm mấy tuần?”; Có thể để con làm việc nhà nhỏ để nhận phần thưởng, giúp con hiểu “tiền đến từ lao động”.
Với trẻ vị thành niên, cha mẹ có thể chia sẻ trung thực hơn về tình hình tài chính gia đình. Không phải để than nghèo, mà để con biết mỗi tháng gia đình phải chi bao nhiêu cho tiền nhà, ăn uống, và phải để dành bao nhiêu phòng khi khẩn cấp. Khi hiểu tiền là nền tảng vận hành gia đình, trẻ sẽ bớt lãng phí và dần hình thành ý thức trách nhiệm.
Thứ hai, rèn luyện khả năng “trì hoãn thỏa mãn”.
Nói đơn giản là học cách chờ đợi. Nếu con muốn món đồ đắt tiền, đừng mua ngay. Hãy thỏa thuận: “Nếu con không mua đồ vặt trong một tháng, chúng ta sẽ dùng tiền tiết kiệm để mua". Nếu tiền tiêu vặt hết sớm, hãy cùng con phân tích khoản nào không cần thiết, lần sau nên điều chỉnh thế nào. Quá trình chờ đợi và lập kế hoạch này giúp trẻ kháng lại cám dỗ tiêu dùng bốc đồng.
Cuối cùng, giúp con hiểu rằng tiền đi kèm trách nhiệm. Tiền không chỉ để mua sắm, mà còn có thể giúp đỡ người khác và bảo vệ tương lai. Cha mẹ có thể khuyến khích con dành một phần tiền tiêu vặt làm từ thiện, để con thấy tiền có thể tạo ra giá trị tốt đẹp. Hoặc khuyến khích con tiết kiệm một phần để mua sách, tham gia khóa học, học cách đầu tư cho chính mình. Những khoản tiền bị con cái tiêu xài hoang phí đã phơi bày lỗ hổng trong giáo dục gia đình.
Với cha mẹ, di sản tốt nhất không phải là bao nhiêu vàng bạc, nhà cửa, mà là một quan niệm đúng đắn về tiền bạc. Chỉ khi con hiểu tiền đến từ lao động, biết quản lý hợp lý và hiểu ý nghĩa thực sự của tiền, chúng mới không bị đồng tiền dẫn dắt. Và đó mới là sự bảo vệ lâu dài nhất cho cả cuộc đời con.