Một vận động viên bất ngờ ngừng tim khi chỉ còn cách vạch đích khoảng 20 m tại một giải chạy cuối tuần qua. Nạn nhân được đưa vào trung tâm cấp cứu, hiện phải hỗ trợ tuần hoàn ngoài cơ thể (ECMO), tiên lượng nặng.
Theo BS Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, đây không phải là sự cố hiếm gặp. Nhiều người trẻ bước vào đường đua chạy bộ với niềm tin mình "rất khỏe" nhưng chưa hiểu rõ giới hạn của trái tim.
Ngừng tim: Không chừa người trẻ
BS Nguyễn Huy Hoàng cho biết nhiều runner trẻ có ngoại hình săn chắc, tập gym đều đặn, không tiền sử bệnh vẫn có thể đột ngột gục ngã trên đường chạy. Y học gọi hiện tượng này là ngừng tim đột ngột do gắng sức (SCA), tức tim đột ngột ngừng bơm máu chỉ trong vài giây.
Nhiều người trẻ nghĩ mình "rất khỏe" (Ảnh AI - Hồng Đào)
Khác với đột quỵ do tắc mạch não, ngừng tim xảy ra rất nhanh và nếu không được cấp cứu ngay, nguy cơ tử vong rất cao. Điều đáng nói nguyên nhân thường không phải vì cơ thể yếu mà do các bệnh tim tiềm ẩn chưa được phát hiện.
Những bất thường này có thể hoàn toàn không được nhận thấy trong sinh hoạt thường ngày, chỉ bộc lộ khi cơ thể bị đẩy tới ngưỡng chịu đựng ở cường độ cao.
Nhữngnguy cơ tiềm ẩn
Một trong những nguyên nhân hàng đầu là bệnh cơ tim phì đại - tình trạng thành tim dày bất thường, làm buồng tim hẹp lại và tăng nguy cơ loạn nhịp khi gắng sức. Đây là nguyên nhân phổ biến gây đột tử ở vận động viên trẻ trên thế giới.
Ngoài ra, nguyên nhân còn là bệnh cơ tim gây loạn nhịp thất phải, bất thường động mạch vành bẩm sinh hoặc các rối loạn kênh ion như hội chứng QT kéo dài, Brugada. Những bệnh lý này không dễ phát hiện qua khám sức khỏe thông thường. Có người siêu âm tim bình thường, xét nghiệm máu bình thường nhưng vẫn có nguy cơ rung thất khi thi đấu.
Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là viêm cơ tim sau cúm, mắc COVID-19 hoặc nhiễm virus. Người bệnh chỉ hơi mệt, đau nhức; nếu vẫn cố chạy, cơ tim đang tổn thương có thể suy sụp đột ngột.
Theo BS Hoàng, sai lầm phổ biến của nhiều người trẻ là nghĩ rằng tập gym chăm chỉ, nâng tạ tốt, cơ thể đẹp thì đủ sức chạy 21 km hay 42 km.
Thực tế, tập gym chủ yếu là vận động ngắn, cường độ cao, có quãng nghỉ; trong khi chạy đường dài là hoạt động sức bền kéo dài hàng giờ, buộc tim duy trì lượng máu lớn liên tục. Đây là hai kiểu tải hoàn toàn khác nhau.
Nhiều ca ngừng tim xảy ra ở những km cuối hoặc ngay sau khi cán đích
"Nhiều người có cơ bắp khỏe nhưng hệ tim mạch chưa được huấn luyện tương ứng. Nếu nhảy ngay lên cự ly dài mà không có giai đoạn xây nền, tim phải chịu cú sốc sinh lý thực sự"-BS Hoàng khuyến cáo.
Nhiều ca ngừng tim xảy ra ở những km cuối hoặc ngay sau khi cán đích. Theo chuyên gia, đây là thời điểm cơ thể đã cạn năng lượng, mất nước, rối loạn điện giải, hormone stress tăng cao, nhịp tim và huyết áp dao động mạnh.
Nếu runner trước đó xuất phát quá nhanh, cố bám pace, thiếu ngủ hoặc hồi phục không đủ sau các buổi tập nặng, nguy cơ càng tăng lên.
Không ít người chỉ uống nước lọc mà quên bổ sung natri và khoáng chất, dẫn tới hạ natri máu. Tình trạng này có thể gây đau đầu, nôn ói, lú lẫn, co giật, rối loạn nhịp tim, thậm chí tử vong nếu xử trí sai.
Những dấu hiệu cảnh báo
BS Hoàng cho biết nhiều triệu chứng nguy hiểm thường bị nhầm là mệt bình thường khi chạy. Runner cần dừng ngay nếu có các biểu hiện: Đau hoặc nặng ngực, khó thở bất thường, chóng mặt, nhìn mờ, tim đập loạn nhịp, đổ mồ hôi lạnh, buồn nôn, tay chân rã rời hoặc cảm giác sắp ngất.
Nếu xuất hiện các dấu hiệu này, hãy coi như mình đã về đích. Không thành tích nào đáng đánh đổi bằng tính mạng. Người chạy nên giảm tốc dần, chuyển sang đi bộ rồi dừng hẳn, báo ngay cho lực lượng y tế; không nên đứng khựng lại đột ngột vì có thể tụt huyết áp và ngã quỵ.
Nếu thấy người khác gục xuống, không phản ứng, thở ngáp hoặc ngừng thở, cần gọi cấp cứu và ép tim ngoài lồng ngực (CPR) ngay lập tức.
