Thêm SOHA trên Google
Ẩn dưới những cánh rừng tràm xanh ngút mắt ở vùng cực Nam Việt Nam là lớp đất than bùn được hình thành qua thời gian dài. Chính cấu trúc đặc biệt này đã giúp rừng U Minh trở thành một trong những vùng đất ngập nước có giá trị bảo tồn nổi bật, được UNESCO, Công ước Ramsar và ASEAN lần lượt ghi nhận bằng các danh hiệu quốc tế.
Rừng U Minh nằm gần vịnh Thái Lan, trải rộng trên vùng đất Nam Bộ với hệ thống kênh rạch dày đặc. Không gian rừng từ lâu được phân thành hai khu vực lớn là U Minh Thượng ở phía bắc và U Minh Hạ ở phía nam.
Nằm giữa hai miền rừng là sông Trẹm và sông Cái Tàu. Trong đó, sông Trẹm dài hơn 40 km, uốn mình qua những cánh rừng tràm, khu dân cư và vùng sản xuất. Cổng thông tin tỉnh Cà Mau giới thiệu đây là ranh giới tự nhiên quan trọng giữa U Minh Thượng và U Minh Hạ; Báo Cà Mau cũng ví dòng sông như một dải lụa chạy giữa hai cánh rừng nổi tiếng.
Ảnh Du lịch miền Tây
Điều quý hiếm nằm dưới những cánh rừng tràm
Sự đặc biệt của U Minh không chỉ đến từ diện tích rộng lớn hay cảnh rừng tràm bạt ngàn. Dưới mặt đất là lớp than bùn được tạo thành khi xác thực vật tích tụ, phân hủy rất chậm trong môi trường ngập nước và thiếu oxy. Từ đó hình thành tổ hợp sinh thái gồm rừng tràm, đầm lầy, đồng cỏ ngập nước theo mùa và các thủy vực tự nhiên.
Trung tâm Đa dạng sinh học ASEAN xác định U Minh Thượng là một trong hai khu vực rừng đầm lầy than bùn đáng kể cuối cùng còn lại tại Việt Nam; khu vực còn lại chính là U Minh Hạ. U Minh Thượng cũng được đánh giá là một trong ba địa điểm có mức độ ưu tiên cao nhất về bảo tồn đất ngập nước tại Đồng bằng sông Cửu Long.
Đất than bùn có khả năng lưu trữ carbon, giữ nước và tạo nơi sinh sống cho nhiều loài động, thực vật. Tuy nhiên, hệ sinh thái này cũng rất nhạy cảm. Khi mực nước hạ thấp trong mùa khô, than bùn có thể bắt lửa và cháy âm ỉ dưới mặt đất, gây thiệt hại lâu dài cho cả cây rừng lẫn lớp đất đã tích tụ qua nhiều năm.
Vườn quốc gia U Minh Thượng (Ảnh Wikipedia)
Theo Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học, Vườn quốc gia U Minh Thượng ghi nhận 254 loài thực vật bậc cao có mạch, 33 loài thú, 188 loài chim, 29 loài bò sát và lưỡng cư, 60 loài cá cùng 204 loài côn trùng. Trong đó, 72 loài thuộc nhóm quý hiếm, được ghi nhận trong Sách đỏ Việt Nam hoặc danh mục của IUCN.
Nhiều loài đáng chú ý hiện diện tại đây như rái cá vuốt bé, tê tê Java, cầy giông sọc, điêng điểng, bồ nông chân xám, giang sen và già đẫy Java. Sự đa dạng ấy khiến U Minh không chỉ là “lá phổi xanh” của khu vực mà còn là nơi trú ngụ quan trọng của các loài đang bị đe dọa.
Khu vực U Minh Hạ (Ảnh Doanh nghiệp và Tiếp thị)
Ba hệ thống quốc tế ghi nhận giá trị của rừng U Minh
Tên tuổi đầu tiên gắn với U Minh là UNESCO. Năm 2006, Khu dự trữ sinh quyển thế giới Kiên Giang được công nhận, trong đó Vườn quốc gia U Minh Thượng là một vùng lõi quan trọng. Đến năm 2009, UNESCO tiếp tục công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau; Vườn quốc gia U Minh Hạ là một trong các vùng lõi của khu dự trữ này.
Như vậy, hai phần của rừng U Minh cùng hiện diện trong mạng lưới khu dự trữ sinh quyển thế giới nhưng thuộc hai khu vực được UNESCO công nhận khác nhau. Đây là danh hiệu về bảo tồn và phát triển bền vững, không phải danh hiệu Di sản thiên nhiên thế giới.
Năm 2012, Vườn quốc gia U Minh Thượng tiếp tục được công nhận là Vườn Di sản ASEAN. Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học cho biết đây là vườn quốc gia thứ năm của Việt Nam nhận danh hiệu này, đồng thời là Vườn Di sản ASEAN đầu tiên thuộc kiểu đất than bùn trong khu vực.
U Minh Thượng được công nhận là Vườn Di sản ASEAN (Ảnh Báo An Giang)
Đến ngày 30/4/2015, U Minh Thượng được đưa vào danh sách các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế, trở thành Khu Ramsar thứ 2.228 của thế giới và thứ tám của Việt Nam.
Cần hiểu chính xác rằng UNESCO, Ramsar và ASEAN ghi nhận các khu vực quan trọng của U Minh thông qua những cơ chế khác nhau, chứ không cùng trao một “giải thưởng” chung cho toàn bộ cánh rừng.
Du khách có thể vào rừng U Minh không?
Du khách hoàn toàn có thể khám phá U Minh thông qua các tuyến du lịch sinh thái được cơ quan quản lý cho phép. Tại U Minh Thượng, khách có thể đi thuyền theo những con kênh, quan sát rừng tràm, đồng cỏ ngập nước, chim nước và tìm hiểu khu cứu hộ động vật hoang dã. Trang thông tin chính thức của vườn hiện duy trì riêng chuyên mục du lịch sinh thái và các hoạt động tham quan.
Ở U Minh Hạ, trải nghiệm đặc trưng là đi vỏ lãi hoặc chèo xuồng dưới tán tràm, lên vọng lâm đài, tìm hiểu nghề gác kèo ong và thưởng thức những món dân dã như cá lóc nướng trui, lươn, rau rừng hay mật ong hoa tràm. Cổng thông tin Cà Mau và Vườn quốc gia U Minh Hạ đều giới thiệu các tuyến khám phá rừng bằng xuồng, vỏ lãi.
Du khách hoàn toàn có thể khám phá rừng U Minh (Ảnh Lữ hành Việt Nam, Nụ cười Mê Kông, Cục Du lịch Quốc gia)
Tuy nhiên, đây là rừng đặc dụng có nguy cơ cháy cao vào mùa khô. Một số tuyến tham quan có thể tạm dừng tùy mực nước và cấp dự báo cháy rừng. Trước chuyến đi, du khách nên liên hệ ban quản lý để kiểm tra tình trạng mở cửa; đồng thời chuẩn bị quần áo dài, thuốc chống côn trùng, túi chống nước và tuân thủ quy định về áo phao, nguồn lửa.
