Iran mở rộng chiến dịch gây sức ép, buộc Mỹ nhượng bộ tại eo biển Hormuz

Thay vì tìm kiếm một chiến thắng quân sự mang tính quyết định, Tehran được cho là đang theo đuổi chiến lược leo thang có kiểm soát, mở rộng phạm vi căng thẳng nhưng tránh để xung đột bùng phát thành một cuộc chiến toàn diện. Mục tiêu là khiến Washington và các đồng minh phải đối mặt với chi phí ngày càng lớn trong việc bảo vệ các tuyến thương mại, vận tải và cơ sở hạ tầng năng lượng, từ đó tạo lợi thế cho Iran trên bàn đàm phán.

Theo các nhà phân tích, thông điệp mà Tehran muốn gửi đi là nếu Mỹ không chấp nhận một trật tự mới với việc trao cho Iran vai trò lớn hơn tại eo biển Hormuz, thì xung đột có thể lan rộng ra ngoài vùng Vịnh. Bằng cách gây nguy hiểm cho nhiều điểm nghẽn hàng hải và các nguồn năng lượng, Iran tin rằng họ có thể củng cố vị thế của mình trong bất kỳ cuộc đàm phán nào trong tương lai.

Michael Knights, chuyên gia của Viện Washington, nhận định Iran đang cố gắng duy trì thế chủ động bằng cách liên tục đưa ra các hình thức leo thang mới.

"Ngay từ đầu, Iran đã cố gắng vượt mặt Mỹ bằng cách luôn có một bước leo thang mới để tung ra - từ khu vực địa lý mới, loại vũ khí mới cho đến mục tiêu mới", ông Knights nói với Reuters.

Theo ông Knights, lợi thế lớn nhất của Tehran không nằm ở khả năng gây thiệt hại trực tiếp cho Mỹ hay Israel, mà ở khả năng tạo sức ép đối với các quốc gia trong khu vực và nền kinh tế toàn cầu.

Mở rộng sức ép ra ngoài Hormuz

Sau khi chứng minh khả năng gây gián đoạn hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến đường từng vận chuyển khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu trước khi chiến sự bùng phát, Iran tiếp tục phát tín hiệu, rằng các điểm nghẽn hàng hải khác cũng có thể trở thành mục tiêu.

Các cảnh báo liên quan đến Biển Đỏ và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả Rập Xê Út được cho là nhằm làm gia tăng chi phí bảo vệ thương mại quốc tế, đồng thời thử thách quyết tâm của Washington trong việc duy trì hiện diện quân sự.

Một nguồn tin vùng Vịnh cho biết giới chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tin rằng họ vẫn có thể giành thêm lợi thế, đặc biệt khi cho rằng Tổng thống Donald Trump không muốn sa lầy vào một cuộc chiến mới ở Trung Đông trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Theo nguồn tin này, Tehran tin rằng nếu tiếp tục mở rộng sức ép, Washington cuối cùng sẽ phải nhượng bộ thay vì theo đuổi đối đầu quân sự kéo dài.

Đòn bẩy trước khi đàm phán

Tổng thống Donald Trump cho biết các cuộc đàm phán với Iran dự kiến diễn ra trong ngày thứ Hai (3/8), sau khi ông tuyên bố hủy một kế hoạch tấn công để tạo cơ hội cho tiến trình ngoại giao và thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, phía Iran khẳng định hiện không tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ.

Một nguồn tin cấp cao của Iran cho biết ban lãnh đạo nước này tin rằng những nhượng bộ trước đây chỉ khiến Washington gia tăng sức ép. Vì vậy, Tehran muốn tạo đủ đòn bẩy trước khi bước vào bất kỳ cuộc thương lượng nào.

Michael Singh, chuyên gia của Viện Washington, nhận định, rằng Iran tin vẫn nắm thế chủ động vì chính quyền Tổng thống Mỹ Trump chưa thể hiện rõ giới hạn sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự.

"Mục tiêu lâu dài của Tehran là thiết lập quyền kiểm soát lớn hơn đối với eo biển Hormuz, bao gồm khả năng kiểm soát có chọn lọc hoạt động hàng hải tại tuyến đường chiến lược này", ông nói.

Trong khi đó, Alan Eyre, cựu nhà ngoại giao Mỹ và chuyên gia về Iran cho rằng chiến lược của Tehran nhằm tạo sức răn đe đủ lớn để buộc Washington phải dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa và chấm dứt các chiến dịch quân sự.

Theo các nguồn tin khu vực, Oman đã chuyển tới Iran một đề xuất do các nước vùng Vịnh hậu thuẫn về cơ chế quản lý eo biển Hormuz, trong đó có phương án thu phí sử dụng trên cơ sở tự nguyện.

Tuy nhiên, Tehran được cho là muốn nắm quyền quản lý tuyến đường thủy này và có quyền thu phí dịch vụ đối với tàu thuyền qua lại. Phía Mỹ phản đối đề xuất này, khẳng định eo biển Hormuz là tuyến hàng hải quốc tế và không thể đặt dưới sự kiểm soát của Iran.

Cuộc chiến sức bền

Việc Iran liên tục mở rộng các điểm gây sức ép đã khiến nhiều quốc gia trong khu vực và phương Tây chuyển trọng tâm sang bảo vệ những tuyến thương mại và cơ sở hạ tầng năng lượng thay vì tăng cường đối đầu trực tiếp với Tehran.

Liên minh hàng hải mới do Ả Rập Xê Út dẫn đầu là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi này. Các nguồn tin vùng Vịnh mô tả đây là một khuôn khổ phòng thủ, tập trung vào việc hộ tống các tàu thương mại, chia sẻ thông tin tình báo và bảo vệ các tuyến đường biển hơn là đối đầu trực tiếp với Iran.

Theo ông Michael Knights, mô hình này tương tự chiến dịch Aspides của châu Âu tại Biển Đỏ, với mục tiêu chính là bảo vệ hoạt động thương mại chứ không phải để thay đổi cán cân quân sự.

Đối với Tehran, động thái này thể hiện một thước đo thành công. Mặc dù không thể trực tiếp sánh ngang sức mạnh quân sự của Mỹ, Iran vẫn có thể gây tổn thất bằng cách buộc các chính phủ và hải quân đối phương phải ở thế phòng thủ.

Các chuyên gia nhận định chiến lược của Tehran là kéo đối phương vào một cuộc chiến tiêu hao, buộc Mỹ và các đồng minh phải dành ngày càng nhiều nguồn lực để bảo vệ thương mại toàn cầu, trong khi Iran tin rằng họ có thể chịu đựng áp lực kinh tế lâu hơn.

Ray Takeyh, chuyên gia của Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ và cựu cố vấn Bộ Ngoại giao Mỹ về Iran, cho rằng nếu các cuộc đàm phán diễn ra, Tehran muốn bước vào bàn thương lượng với vị thế mạnh hơn.

"Nếu có đàm phán, họ muốn là bên đặt ra các điều kiện. Hiện cả hai bên đều đang tìm cách gia tăng đòn bẩy bằng việc tiếp tục leo thang", ông Takeyh nhận định.