“ Gan nhiễm mỡ ” là một trong những kết luận xuất hiện nhiều nhất trên phiếu siêu âm ổ bụng của người trưởng thành. Chỉ một dòng kết quả này cũng đủ khiến không ít người lo lắng, vội tìm mua thuốc bổ gan, thuốc giải độc hoặc kết hợp nhiều phương pháp điều trị với hy vọng lá gan sớm trở lại bình thường.
Theo PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đây là tâm lý khá phổ biến nhưng không phải lúc nào cũng cần thiết. Có người chi nhiều tiền cho các loại thuốc được quảng cáo là “mát gan”, “giải độc gan”, nhưng mỡ trong gan vẫn không giảm.
Điều quan trọng sau khi nhận kết quả siêu âm không phải là tìm thuốc ngay, mà cần xác định gan nhiễm mỡ đang ở mức độ nào và có thực sự cần điều trị hay không.
Gan nhiễm mỡ được chia thành ba mức
Gan bình thường vẫn chứa lượng mỡ nhất định, khoảng 3-5% trọng lượng. Khi lượng mỡ vượt ngưỡng này, bác sĩ sẽ chẩn đoán gan nhiễm mỡ.
Theo PGS Hiếu, bệnh thường gặp ở hai nhóm nguyên nhân chính. Một là do sử dụng rượu bia kéo dài. Hai là gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD), thường liên quan đến thừa cân, béo phì, ít vận động, ăn nhiều thực phẩm giàu chất béo, đồ ngọt, rối loạn mỡ máu, tiểu đường, thức khuya hoặc giảm cân quá nhanh.
Trên siêu âm, gan nhiễm mỡ được chia thành ba mức độ.
Gan nhiễm mỡ độ 1 là mức nhẹ. Gan sáng hơn bình thường nhưng bác sĩ vẫn quan sát rõ hệ thống mạch máu và ranh giới với cơ hoành.
Ở độ 2, hình ảnh tăng sáng rõ hơn, các mạch máu và cơ hoành bắt đầu mờ, những cấu trúc phía sau gan cũng khó quan sát.
Độ 3 là mức nặng nhất. Khi đó, hình ảnh mạch máu trong gan gần như biến mất trên siêu âm, ranh giới với cơ hoành không còn rõ, khả năng xuyên âm giảm mạnh khiến các cấu trúc phía sau gan rất khó nhận diện.
Gan bình thường và ba giai đoạn gan nhiễm mỡ. (Ảnh: Công ty Cổ phần Dược phẩm Eco)
Vì sao nhiều người được kết luận gan nhiễm mỡ?
Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, tỷ lệ gan nhiễm mỡ trong cộng đồng hiện khá cao. Ước tính khoảng 25-30% người trưởng thành Việt Nam có gan nhiễm mỡ từ độ 1 trở lên, đặc biệt ở nhóm thừa cân, béo bụng hoặc mắc các rối loạn chuyển hóa. Ngoài tỷ lệ mắc bệnh cao, kết luận này còn xuất hiện phổ biến do đặc điểm của siêu âm.
Gan nhiễm mỡ khiến nhu mô gan sáng hơn bình thường, hay còn gọi là tăng âm. Tuy nhiên, việc đánh giá mức độ tăng âm vẫn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm của người thực hiện.
Có những trường hợp chỉ ăn nhiều đồ dầu mỡ, thức khuya trong thời gian ngắn khiến gan tăng âm nhẹ. Sau khi điều chỉnh sinh hoạt, kết quả siêu âm ở lần kiểm tra tiếp theo có thể trở lại bình thường.
Bên cạnh đó, chất lượng máy siêu âm và đặc điểm cơ địa mỗi người cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả. Theo PGS Hiếu, với các thiết bị hiện đại và quy trình chẩn đoán ngày càng chặt chẽ, nguy cơ kết luận dương tính giả sẽ giảm đáng kể.
Gan nhiễm mỡ độ 1 chưa cần quá lo
Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, điều đầu tiên người bệnh nên hỏi sau khi nhận kết quả siêu âm là mình đang bị gan nhiễm mỡ ở mức độ nào.
“ Nếu bác sĩ không xác định được là độ 1, độ 2 hay độ 3 thì kết quả siêu âm đó chưa thực sự đáng tin cậy ”, ông nói.
Với gan nhiễm mỡ độ 1, người bệnh không nên quá hoang mang. Phần lớn trường hợp chỉ cần thay đổi lối sống như giảm cân, ăn uống lành mạnh hơn, tăng vận động và hạn chế rượu bia. Khi chỉ số BMI trở về mức phù hợp, lượng mỡ trong gan có thể giảm rõ rệt sau một thời gian.
Ông nhấn mạnh gan nhiễm mỡ độ 1 không đồng nghĩa phải dùng thuốc. Thay đổi lối sống mới là biện pháp điều trị quan trọng nhất.
Khi nào cần đi khám chuyên khoa?
Người bệnh nên đến khám chuyên khoa Tiêu hóa - Gan mật nếu siêu âm cho thấy gan nhiễm mỡ độ 2 hoặc độ 3 và kèm theo các dấu hiệu bất thường.
Những biểu hiện cần lưu ý gồm đau bụng, sụt cân, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, vàng da hoặc vàng mắt.
Ngoài ra, kết quả xét nghiệm cho thấy men gan tăng hoặc người bệnh mắc đái tháo đường, rối loạn mỡ máu , tăng huyết áp cũng cần được đánh giá kỹ hơn để phát hiện nguy cơ tổn thương gan tiến triển.
Đối với người uống rượu bia từ ba đến bốn lần mỗi tuần trở lên, PGS Hiếu khuyến cáo nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng một lần, kể cả khi mới phát hiện gan nhiễm mỡ độ 1.
Đừng tin thuốc “làm tan mỡ gan”
PGS Nguyễn Lân Hiếu cũng cảnh báo người dân không nên tin vào những quảng cáo về thuốc “giải độc gan”, “bổ gan” hay sản phẩm được giới thiệu có thể làm tan mỡ gan nhanh.
Theo ông, đến nay các hướng dẫn điều trị của các hiệp hội gan mật lớn trên thế giới đều chưa khuyến cáo bất kỳ loại thuốc đặc hiệu nào cho gan nhiễm mỡ không do rượu.
Điều trị vẫn dựa trên bốn nguyên tắc cốt lõi là giảm cân, tăng vận động, kiểm soát mỡ máu và ổn định đường huyết.
“ Không có thuốc nào làm tan mỡ gan nhanh bằng việc thay đổi lối sống của chính mình ”, PGS Hiếu nói.
Ông cũng lưu ý hầu hết thuốc đều được chuyển hóa qua gan. Việc tự ý sử dụng các sản phẩm không rõ hiệu quả không chỉ tốn kém mà còn có nguy cơ tạo thêm gánh nặng cho chính lá gan đang cần được bảo vệ.
Thêm SOHA trên Google
