Vào ngày 27 tháng 3 năm 1977, tại sân bay Los Rodeos trên hòn đảo Tenerife thuộc quần đảo Canary, một chuỗi sai lầm hy hữu và sự trùng hợp nghiệt ngã đã dẫn đến tai nạn hàng không thảm khốc nhất mọi thời đại. Hai chiếc siêu cơ Boeing 747 chở đầy hành khách của hai hãng hàng không KLM và Pan American World Airways đã đâm trực diện vào nhau ngay trên đường băng ngợp sương mù, cướp đi mạng sống của 583 người.
Sự cố chuyển hướng định mệnh
Mọi chuyện bắt đầu bằng một sự kiện hoàn toàn không nằm trong kế hoạch của cả hai chuyến bay. Chuyến bay KLM 4805 xuất phát từ Amsterdam và chuyến bay Pan Am 1736 xuất phát từ Los Angeles đều đang trên hành trình đến sân bay Gran Canaria. Tuy nhiên, một vụ nổ bom do nhóm ly khai thực hiện tại nhà ga Gran Canaria đã khiến sân bay này phải tạm thời đóng cửa.
Cả hai chiếc Boeing 747 khổng lồ cùng nhiều máy bay khác bắt buộc phải chuyển hướng sang sân bay Los Rodeos ở đảo Tenerife lân cận. Đây vốn là một sân bay nội địa nhỏ hẹp, không đủ hạ tầng để xử lý mật độ giao thông hàng không lớn như vậy. Cảng hàng không nhanh chóng rơi vào tình trạng quá tải nghiêm trọng, các bãi đỗ chật cứng khiến các máy bay phải đỗ tràn ra cả đường lăn chính.
Sương mù và nghẽn đài không lưu
Thời tiết tại Tenerife biến đổi xấu đi một cách nhanh chóng. Sương mù dày đặc tràn từ núi xuống bao phủ toàn bộ đường băng, làm tầm nhìn giảm xuống dưới 300 mét. Đài kiểm soát không lưu lẫn phi công trên hai máy bay đều không thể nhìn thấy nhau, trong khi sân bay thời điểm đó chưa được trang bị hệ thống radar mặt đất.
Do các đường lăn bị chặn bởi máy bay đang đỗ, đài không lưu buộc phải yêu cầu các máy bay di chuyển trực tiếp trên đường băng cất cánh để vào vị trí sẵn sàng. Chuyến bay KLM do cơ trưởng dạn dẫm kinh nghiệm Jacob Veldhuyzen van Zanten điều khiển di chuyển tới cuối đường băng, quay đầu 180 độ và chờ lệnh. Trong khi đó, chuyến bay Pan Am do cơ trưởng Victor Grubbs điều khiển đi phía sau được hướng dẫn rẽ vào đường lăn lối ra C3 để nhường đường cho KLM.
Tuy nhiên, trong điều kiện sương mù dày đặc và góc rẽ quá hẹp đối với một chiếc Boeing 747, phi cơ Pan Am đã bỏ qua lối ra C3 và tiếp tục đi tới lối ra C4. Cùng lúc đó, áp lực về thời gian làm việc của phi hành đoàn và nguy cơ bị phạt do trễ giờ đã khiến cơ trưởng van Zanten của KLM trở nên vội vã.
Cú va chạm nảy lửa trên đường băng
Khi KLM đã ở tư thế sẵn sàng, cơ trưởng van Zanten đẩy cần gạt động cơ để cất cánh. Mặc dù viên phi công phụ nhắc nhở rằng chưa nhận được lệnh cất cánh chính thức từ đài không lưu, van Zanten vẫn tin rằng họ đã được phép đi. Phi công phụ liền phát tín hiệu đài radio thông báo rằng họ đang cất cánh.
Đài không lưu phản hồi bằng một câu nói gây hiểu lầm là "OK" và yêu cầu KLM chờ lệnh. Cùng đúng khoảnh khắc đó, phi hành đoàn Pan Am cũng hoảng hốt phát đài nói rằng họ vẫn đang di chuyển trên đường băng. Hai tín hiệu radio phát đi cùng lúc trên một tần số đã gây ra hiện tượng nhiễu sóng và tiếng rít kéo dài. Phi hành đoàn KLM chỉ nghe thấy từ "OK" mà không nghe được lời cảnh báo nguy hiểm ngay sau đó.
Vài giây sau, phi công Pan Am bất ngờ nhìn thấy ánh đèn của chiếc KLM đang lao thẳng về phía mình qua làn sương mù với tốc độ cực lớn. Cơ trưởng Pan Am lập tức mở hết công suất động cơ để ngoặt gấp máy bay vào thảm cỏ bên đường băng nhưng đã quá muộn.
Chiếc Boeing 747 của KLM nỗ lực kéo mũi lên cao đến mức đuôi quẹt xuống mặt đường băng tạo ra dải lửa. Tuy nhiên, do chở đầy nhiên liệu vừa mới nạp bổ sung, chiếc máy bay quá nặng để có thể cất cánh kịp thời. Phần bụng và bộ càng đáp của KLM đã đâm sầm vào thân trên của chiếc Pan Am với lực va chạm khủng giếp, xé rách phần giữa của máy bay Pan Am và gây ra một vụ nổ kinh hoàng.
Chiếc KLM tiếp tục bay thêm một đoạn ngắn rồi rơi xuống đường băng, trượt dài hàng trăm mét và bùng cháy dữ dội. Toàn bộ 248 người trên chuyến bay KLM đều thiệt mạng ngay lập tức. Trên chuyến bay Pan Am, 335 người đã tử vong, chỉ có 61 người may mắn sống sót bao gồm cả cơ trưởng và phi công phụ nhờ nhảy thoát ra qua phần cánh bị xé rách.
Bài học đắt giá thay đổi ngành hàng không
Thảm họa Tenerife năm 1977 trở thành cột mốc đau thương nhưng mang tính bước ngoặt đối với an toàn hàng không thế giới. Kết quả điều tra chính thức chỉ ra nguyên nhân cốt lõi là sự vội vã của cơ trưởng KLM, rào cản tâm lý khiến phi hành đoàn không dám phản đối quyết định của cơ trưởng, cùng những bất cập trong việc giao tiếp qua đài không lưu.
Sau tai nạn này, ngành hàng không toàn cầu đã cải tổ mạnh mẽ hệ thống thuật ngữ chuẩn hóa trong giao tiếp không lưu. Từ "takeoff" (cất cánh) từ đó chỉ được phép sử dụng duy nhất khi đài không lưu phát lệnh cất cánh chính thức, tất cả các tình huống khác đều phải dùng từ "departure".
Đồng thời, mô hình Quản lý nguồn lực phi hành đoàn (Crew Resource Management - CRM) đã ra đời và trở thành bắt buộc trong huấn luyện bay. Mô hình này khuyến khích sự giao tiếp cởi mở, loại bỏ sự độc đoán của cơ trưởng và cho phép mọi thành viên trong buồng lái có quyền lên tiếng hoặc can thiệp khi phát hiện nguy cơ mất an toàn.
Thêm SOHA trên Google
