Một nghiên cứu mới của các nhà khoa học Việt Nam đã ghi nhận tín hiệu tích cực từ cây Nghệ trắng - loại dược liệu quen thuộc trong nước.
Lần đầu tiên, các nhà nghiên cứu đã làm rõ nhiều cơ chế phân tử liên quan đến khả năng ức chế tế bào ung thư dạ dày của cao chiết chuẩn hóa từ Nghệ trắng. Kết quả không chỉ mở ra hướng phát triển các sản phẩm hỗ trợ điều trị ung thư mà còn góp phần nâng cao giá trị nguồn dược liệu bản địa.
Nghệ trắng (Curcuma aromatica Salisb.) là loài thực vật thuộc họ Gừng, có thân rễ màu vàng kem, mùi thơm đặc trưng và chứa nhiều hoạt chất sinh học quý. Một số hợp chất như curdione, germacrone, curcumenol, β-elemene hay curcumin đã được ghi nhận có đặc tính chống oxy hóa, kháng viêm và tiềm năng kháng ung thư.
Nghệ trắng.
TS. Đoàn Chính Chung cùng nhóm nghiên cứu tại Viện Khoa học sự sống (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã triển khai đề tài nghiên cứu nhằm chuẩn hóa cao chiết từ thân rễ Nghệ trắng và tìm hiểu cơ chế tác động của dược liệu này ở cấp độ phân tử.
Hiệu quả nổi bật trên tế bào ung thư dạ dày
Từ nguồn Nghệ trắng trồng tại Trà Vinh, nhóm nghiên cứu đã xây dựng thành công quy trình thu nhận và chuẩn hóa cao chiết.
Các thử nghiệm cho thấy cao chiết có khả năng ức chế nhiều dòng tế bào ung thư như ung thư da, ung thư vú và ung thư gan. Đáng chú ý, hiệu quả mạnh nhất được ghi nhận trên dòng tế bào ung thư dạ dày AGS.
Trong khi đó, tác động của cao chiết lên các tế bào bình thường như tế bào nội mô hay nguyên bào sợi thấp hơn đáng kể, cho thấy tiềm năng chọn lọc tương đối tốt.
Để đảm bảo chất lượng ổn định, nhóm nghiên cứu cũng xây dựng bộ tiêu chuẩn cơ sở cho cao chiết Nghệ trắng. Hai hoạt chất quan trọng là germacrone và curdione được duy trì ở hàm lượng tối thiểu lần lượt 1% và 0,5%, giúp bảo đảm tính đồng nhất giữa các lô sản xuất.
Điểm nổi bật nhất của nghiên cứu nằm ở việc giải mã được cách thức cao chiết Nghệ trắng tác động lên tế bào ung thư dạ dày.
Kết quả cho thấy cao chiết có khả năng "khóa" chu kỳ phát triển của tế bào ung thư tại pha G0/G1 – giai đoạn chuẩn bị nhân đôi và tăng sinh. Khi bị chặn ở giai đoạn này, tế bào ung thư không thể tiếp tục phát triển bình thường.
Cao nghệ trắng.
Không dừng lại ở đó, cao chiết còn kích hoạt quá trình chết theo chương trình (apoptosis) – cơ chế tự hủy tự nhiên của tế bào.
Theo TS. Đoàn Chính Chung, cao chiết Nghệ trắng đồng thời tác động lên cả hai con đường dẫn tới apoptosis.
Con đường ngoại sinh bắt đầu từ các tín hiệu bên ngoài tế bào thông qua các thụ thể gây chết trên màng tế bào. Trong khi đó, con đường nội sinh được kích hoạt từ bên trong khi tế bào xuất hiện các tổn thương như hư hại ADN hoặc stress tế bào, thông qua ty thể – "nhà máy năng lượng" của tế bào.
Khi cả hai cơ chế này cùng được kích hoạt, tế bào ung thư dần mất khả năng tồn tại và đi vào quá trình tự hủy.
Mở đường cho các sản phẩm từ dược liệu Việt
Một phát hiện đáng chú ý khác là cao chiết Nghệ trắng làm gia tăng sự tích lũy các gốc oxy hóa nội bào (ROS).
Ở mức độ phù hợp, ROS tham gia nhiều hoạt động sinh học bình thường. Tuy nhiên, khi tích lũy quá mức, chúng có thể gây tổn thương nghiêm trọng bên trong tế bào ung thư, góp phần thúc đẩy quá trình chết theo chương trình.
Theo các chuyên gia đánh giá nghiệm thu, nghiên cứu đã cung cấp những bằng chứng khoa học có độ tin cậy cao về tiềm năng kháng ung thư dạ dày của Nghệ trắng. Việc xây dựng thành công bộ tiêu chuẩn chất lượng cho cao chiết được xem là nền tảng quan trọng để phát triển sản phẩm, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa các chế phẩm từ dược liệu này trong tương lai.
Nhóm nghiên cứu cho biết sẽ tiếp tục thử nghiệm trên mô hình động vật và đánh giá sâu hơn khả năng ứng dụng của cao chiết Nghệ trắng trong hỗ trợ phòng ngừa và điều trị ung thư.
Không chỉ mở ra hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực ung thư, kết quả này còn góp phần nâng cao giá trị dược liệu bản địa, thúc đẩy việc khai thác nguồn tài nguyên thiên nhiên Việt Nam theo hướng khoa học, bền vững và có giá trị kinh tế cao.
