Trong nhiều năm qua, các nhà khoa học luôn cố gắng tìm ra những yếu tố giúp con người kéo dài tuổi thọ và duy trì sức khỏe ở tuổi già.
Một câu hỏi thường được đặt ra là liệu những người sống đến 100 tuổi có sở hữu những “bí quyết” đặc biệt nào hay không. Trên thực tế, nhiều nghiên cứu cho thấy tuổi thọ cao không nhất thiết đến từ các phương pháp phức tạp, mà thường gắn với những thói quen sinh hoạt quen thuộc trong đời sống hằng ngày.
Theo thông tin được đăng tải trên Health Times, một nghiên cứu mới đã cung cấp thêm dữ liệu đáng chú ý về vấn đề này. Các nhà khoa học nhận thấy rằng nhiều người sống trăm tuổi có chung một số đặc điểm trong lối sống. Những yếu tố tưởng chừng đơn giản nhưng khi duy trì trong thời gian dài lại có thể tạo ra sự khác biệt đáng kể đối với sức khỏe và tuổi thọ.
Tháng 6/2024, nhóm nghiên cứu từ Đại học Phúc Đán (Fudan University) đã công bố kết quả nghiên cứu trên một tạp chí thuộc hệ thống JAMA. Nghiên cứu này theo dõi 5.222 người cao tuổi từ 80 tuổi trở lên trong vòng 5 năm, trong đó có 1.454 người sống trên 100 tuổi. Các nhà khoa học đánh giá nhiều yếu tố lối sống như hút thuốc, uống rượu, chế độ ăn uống, hoạt động thể chất và chỉ số khối cơ thể (BMI).
Kết quả cho thấy ba thói quen được xem là có ảnh hưởng rõ rệt nhất đến khả năng sống thọ gồm: không hút thuốc, tập thể dục thường xuyên và duy trì chế độ ăn uống đa dạng. Những yếu tố này đều là những nguyên tắc sức khỏe quen thuộc, tuy nhiên không phải ai cũng duy trì được lâu dài trong thực tế.
Không hút thuốc
Một trong những điểm chung nổi bật ở nhiều người sống thọ là không hút thuốc hoặc đã bỏ thuốc từ sớm. Theo kết quả nghiên cứu, những người không hút thuốc có khả năng trở thành người sống trăm tuổi cao hơn khoảng 25% so với những người vẫn duy trì thói quen này.
Các nhà nghiên cứu cho rằng tác động tiêu cực của thuốc lá đối với sức khỏe đã được chứng minh trong nhiều thập kỷ. Hút thuốc có liên quan đến nhiều bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều loại ung thư. Những bệnh lý này là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong sớm ở nhiều quốc gia.
Một nghiên cứu được công bố năm 2022 trên tạp chí The Lancet Public Health cho thấy hút thuốc có thể làm tăng nguy cơ mắc 56 loại bệnh và 22 bệnh trong số đó có thể dẫn đến tử vong. Các bệnh thường gặp bao gồm ung thư phổi, ung thư thanh quản, hen suyễn, loét dạ dày tá tràng, đục thủy tinh thể và tiểu đường.
Điều đáng chú ý là việc bỏ thuốc lá ở bất kỳ độ tuổi nào cũng có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe. Theo nghiên cứu đăng trên American Journal of Preventive Medicine năm 2024, nếu bỏ thuốc ở tuổi 35, tuổi thọ trung bình có thể tăng khoảng 8 năm. Con số này lần lượt là 5,6 năm nếu bỏ ở tuổi 45 và 3,4 năm nếu bỏ ở tuổi 55. Ngay cả những người bỏ thuốc ở tuổi 65 hoặc 75 vẫn có thể tăng tuổi thọ trung bình thêm 1,7 năm và 0,7 năm.
Vận động thường xuyên
Chú thích ảnh
Bên cạnh việc tránh thuốc lá, hoạt động thể chất cũng được xem là yếu tố quan trọng đối với tuổi thọ. Nghiên cứu của Đại học Phúc Đán cho thấy những người tập thể dục thường xuyên có khả năng sống đến 100 tuổi cao hơn khoảng 31% so với những người gần như không vận động.
Trong nhiều nghiên cứu dịch tễ học, lối sống ít vận động được xem là một trong những yếu tố nguy cơ lớn đối với sức khỏe. Thiếu hoạt động thể chất có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như tim mạch, tiểu đường type 2 và béo phì. Những bệnh lý này thường xuất hiện cùng nhau và làm tăng nguy cơ tử vong sớm.
Một nghiên cứu năm 2020 đăng trên The Lancet Global Health cho thấy hoạt động thể chất ở mức vừa phải có thể ngăn ngừa khoảng 3,9 triệu ca tử vong sớm mỗi năm trên toàn thế giới. Con số này tương đương khoảng 15% tổng số ca tử vong sớm.
Riêng tại Trung Quốc, các nhà khoa học ước tính rằng việc duy trì tập thể dục thường xuyên có thể giúp ngăn chặn khoảng 1.016.500 ca tử vong sớm mỗi năm ở nhóm người từ 40 đến 74 tuổi. Điều này cho thấy tác động của vận động đối với sức khỏe cộng đồng là rất đáng kể.
Một nghiên cứu khác công bố trên The Lancet năm 2018 cũng chỉ ra rằng một số loại hình thể thao có thể mang lại lợi ích đặc biệt cho tuổi thọ.
Các môn thể thao sử dụng vợt như cầu lông, bóng bàn và quần vợt được ghi nhận có liên quan đến việc giảm khoảng 56% nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Đồng thời, những người duy trì mức tập luyện khuyến nghị có thể giảm khoảng 47% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân.
Chế độ ăn cân bằng
Bên cạnh việc tránh thuốc lá và duy trì vận động, chế độ ăn uống cũng được xem là một yếu tố quan trọng đối với tuổi thọ. Nghiên cứu cho thấy những người có chế độ ăn uống đa dạng có khả năng sống đến 100 tuổi cao hơn khoảng 23% so với những người có chế độ ăn nghèo nàn.
Chế độ ăn uống lành mạnh thường bao gồm sự cân bằng giữa nhiều nhóm thực phẩm khác nhau. Trong đó, các loại thực phẩm như ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, trái cây, cá, sữa và các loại hạt được xem là những thành phần có lợi cho sức khỏe lâu dài.
Một nghiên cứu công bố tháng 7/2024 trên American Journal of Clinical Nutrition cho thấy việc thay đổi chế độ ăn uống từ khoảng tuổi 40 có thể giúp kéo dài tuổi thọ thêm hơn 6 năm. Điều này cho thấy việc điều chỉnh thói quen ăn uống vẫn mang lại lợi ích ngay cả khi được thực hiện ở tuổi trung niên.
Các nhà khoa học khuyến nghị chế độ ăn uống hướng đến tuổi thọ nên bao gồm nhiều rau củ, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt. Đồng thời, nên hạn chế tiêu thụ thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn và đồ uống có đường.
