Thị trường rung lắc do xung đột Trung Đông
Xung đột leo thang tại Trung Đông chắc chắn là chủ đề nóng nhất với các thị trường toàn cầu. Sức nóng từ sự kiện này đã khiến các thị trường tài chính và hàng hóa đứng trước không ít biến động trong phiên giao dịch ngày 3/2.
Bước vào phiên giao dịch chính trên sàn New York, giá dầu WTI hiện đã tăng khoảng 7%, vượt mức 71 USD/thùng. Giá dầu Brent cũng duy trì mức tăng hơn 7% sau khi có thời điểm đã vượt ngưỡng hơn 82 USD/thùng - cao nhất trong 14 tháng qua, do các lo ngại về gián đoạn nguồn cung, bởi Trung Đông chiếm tới gần 1/3 tổng sản lượng dầu toàn thế giới và cũng là nơi cung cấp dầu đặc biệt quan trọng cho khu vực châu Á.
Các thị trường chứng khoán quốc tế cũng chứng kiến áp lực bán ra tăng mạnh trong phiên 3/2. Tại châu Âu, các sàn lớn như Anh, Pháp và Đức đều đồng loạt lao dốc, trong đó giảm mạnh nhất là thị trường Đức mất hơn 1% giá trị. Trước đó, phần lớn các thị trường chính của châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Hong Kong Trung Quốc cũng kết phiên với mức giảm mạnh.
Cùng với các thị trường chứng khoán khác, các thị trường Trung Đông cũng trải qua đợt rung lắc dữ dội nhất trong những năm gần đây.
Theo đánh giá của nhiều nhà phân tích, các cuộc tấn công trả đũa của Iran trên khắp Vùng Vịnh đã gây ra sự gián đoạn lớn nhất đối với hoạt động kinh doanh trong khu vực kể từ đại dịch Covid-19, buộc phải đóng cửa sân bay, tạm dừng các hoạt động cảng biển và tạo ra những chấn động trên thị trường tài chính. Đơn cử ngày thứ Ba của cuộc xung đột, thị trường chứng khoán Vùng Vịnh mở cửa với nhiều biến động đáng chú ý. Chỉ số chứng khoán của Saudi Arabia tiếp tục giảm mạnh khoảng 4% ngay khi mở cửa, cho thấy nhà đầu tư lo ngại về an ninh và tác động lâu dài của cuộc xung đột. Các sàn giao dịch tại Tiểu vương Quốc Ả Rập Thống nhất đóng cửa hôm nay và ngày mai. Đây là một quyết định hiếm hoi, phản ánh sự lo ngại về tình hình khu vực. Trong khi Kuwait tạm ngừng giao dịch vào Chủ nhật và chưa có thông báo mới.
Nguy cơ gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu
Hiện eo biển Hormuz đang là tâm điểm rủi ro của thị trường năng lượng toàn cầu. Việc Iran tuyên bố phong tỏa eo biển này được xem là có thể tác động mạnh tới thị trường này, thậm chí khiến dòng chảy năng lượng có nguy cơ gián đoạn.
Eo biển Hormuz được xem là một trong những tuyến đường thủy quan trọng nhất thế giới. Khoảng 20% tổng lượng tiêu thụ dầu mỏ toàn cầu đi qua đây mỗi ngày, với quy mô trung bình khoảng 20-21 triệu thùng dầu. Đây là tuyến đường xuất khẩu chính cho các nhà cung cấp dầu thô hàng đầu như Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq và chính Iran. Một khi eo biển bị đóng, lượng dầu này hoàn toàn bị mắc kẹt trong vùng Vịnh.
Bà Marina Miron - Nhà phân tích, King's College London cho biết: "Khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, chi phí bảo hiểm sẽ tăng, giao thông hàng hải có lẽ sẽ chờ xem tình hình, vì chính Iran cũng phụ thuộc vào xuất khẩu dầu. Trên thực tế, việc phong tỏa eo biển Hormuz sẽ không mang lại nhiều lợi ích cho Iran".
Phần lớn lượng dầu đi qua eo biển Hormuz hướng về các thị trường châu Á. Các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ và Hàn Quốc phụ thuộc tới 70-80% lượng dầu nhập khẩu từ khu vực này. Không chỉ có dầu, eo biển Hormuz còn là tuyến đường vận chuyển then chốt của khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Việc phong tỏa eo biển Hormuz sẽ gây ra tình trạng thiếu hụt năng lượng ngay lập tức tại các cường quốc sản xuất, dẫn đến đình trệ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Các tàu vận tải nếu muốn đi qua khu vực xung đột sẽ phải trả mức phí bảo hiểm cao đột biến, làm tăng chi phí vận chuyển và cuối cùng đổ lên vai người tiêu dùng, với tác động rõ nét nhất là giá xăng tăng.
Phần lớn lượng dầu đi qua Hormuz hướng về các thị trường châu Á
Châu Á dễ bị tổn thương
Trong số các khu vực chịu tác động của xung đột Trung Đông, châu Á bị đánh giá là đặc biệt dễ tổn thương. Bởi phần lớn lượng dầu đi qua Hormuz hướng về các thị trường châu Á. Eo biển Hormuz còn là tuyến đường vận chuyển then chốt của khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Năm ngoái, hơn 80% sản lượng LNG của Qatar được xuất sang thị trường châu Á. Với Nhật Bản, vốn có kho dự trữ dầu quốc gia siêu lớn, nếu tính cả Nhà nước và tư nhân có thể duy trì tới 254 ngày, nhưng lại phụ thuộc tới 90% dầu thô từ Trung Đông. Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa trong thời gian dài, có thể trở thành vấn đề nghiêm trọng với kinh tế Nhật Bản.
Eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới, nếu không thể lưu thông, tác động đối với nền kinh tế Nhật sẽ rất lớn. Trong ngắn hạn, Nhật Bản vẫn có thể cầm cự nhờ lượng dầu dự trữ. Nhưng nếu tình hình kéo dài có thể tác động đến nền kinh tế.
Ông Akutada Tomoyuki - Nhà nghiên cứu cấp cao Mitsubishi UFJ Research and Consulting chia sẻ: "Giá các sản phẩm dầu mỏ như xăng, dầu diesel và dầu hỏa đương nhiên sẽ tăng, gây ảnh hưởng đến hóa đơn tiền điện và ga. Hơn nữa, chi phí trong nông nghiệp và đánh bắt cá sẽ tăng, điều này có thể ảnh hưởng đến giá thực phẩm tươi sống".
Nhật Bản phụ thuộc vào Trung Đông trong nhập khẩu dầu thô. Trong trường hợp xấu nhất, khi toàn bộ nguồn cung nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu từ Trung Đông bị cắt đứt, GDP của Nhật Bản có thể giảm khoảng 3%.
Ông Akutada Tomoyuki - Nhà nghiên cứu cấp cao Mitsubishi UFJ Research and Consulting nêu ý kiens: "Nếu giá dầu thô tăng 10 USD mỗi thùng, điều đó có nghĩa là nhập khẩu dầu thô của Nhật Bản sẽ tăng khoảng 8,28 tỷ USD. Còn nếu giá dầu thô tăng 20 USD mỗi thùng sẽ làm tiêu tan các biện pháp chống giá cả leo thang hiện tại".
Việc nhập khẩu dầu thô dừng lại, các hoạt động sản xuất như lọc dầu sẽ bị đình trệ, tác động sẽ lan rộng đến các hoạt động kinh doanh trong các ngành tiêu thụ xăng dầu như ngành vận tải và dịch vụ. Hơn nữa còn tác động đến hoạt động sản xuất - xương sống của kinh tế Nhật Bản.
Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản đang thu thập thông tin từ các công ty tư nhân về tình trạng hoạt động của tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz và tác động tiềm tàng đến nguồn cung dầu thô và khí đốt tự nhiên cho Nhật Bản. Từ đó đề ra các chính sách phản ứng trong tuần tới.
Chính quyền của Thủ tướng Takaichi đang rất nỗ lực ứng phó với lạm phát, cũng như tình trạng giá cả leo thang - vấn đề được dư luận Nhật Bản rất quan tâm. Tuy nhiên, tình trạng nhiên liệu tăng cao có thể làm sụp đổ các chính sách của Chính phủ Nhật Bản.