Bên trong Khu kinh tế Đặc biệt Alabuga ở Tatarstan, Nga đã xây dựng các nhà máy quy mô lớn, chuyên sản xuất hàng loạt máy bay không người lái (UAV) Shahed-136 do Iran thiết kế, các phiên bản nâng cấp Geran-3, cùng các mẫu mới như Harpy và Gerbera.
Trong khi Nga tuyên bố đây là dây chuyền "sản xuất nội địa hóa 100%", báo cáo từ Frontelligence Insight, một dự án tình báo nguồn mở (OSINT) của Ukraine cho rằng đây thực chất là một dây chuyền lắp ráp các linh kiện từ Trung Quốc.
Một cuộc điều tra dựa trên dữ liệu hải quan, thông tin nội bộ và tình báo nguồn mở cho thấy các công ty có trụ sở tại Trung Quốc đang cung cấp mọi thứ, từ động cơ, hệ thống định vị, sợi carbon, hệ thống điện tử hàng không cho đến pin—những bộ phận cốt lõi thiết yếu trong phi đội UAV của Nga.
Ban đầu, Iran đã khởi động chương trình Shahed cho Nga bằng cách chuyển giao bản thiết kế, phần mềm và công nghệ. Tuy nhiên, chỉ trong vài tháng, Moscow đã vấp phải rào cản: việc sản xuất hàng loạt đòi hỏi các loại động cơ và linh kiện điện tử tiên tiến mà Iran không thể cung cấp với quy mô lớn. Đó là lúc các công ty Trung Quốc lấp vào khoảng trống.
Giới chức Ukraine ước tính, trong tương lai, Nga có thể phóng hàng chục nghìn chiếc Shahed mỗi tháng—một sự gia tăng đột biến có được là nhờ vào các công ty Trung Quốc. Các nhà điều tra đã truy vết được ít nhất 41 linh kiện quan trọng có nguồn gốc từ các nhà cung cấp nước này.
Ai là nhà cung cấp?
Một mạng lưới các công ty Trung Quốc đã âm thầm trở thành một phần không thể thiếu giúp duy trì hoạt động sản xuất UAV của Nga. Các cái tên được phía tình báo Ukraine nêu ra bao gồm:
Công ty Beijing Micropilot UAV Control System Ltd. Dữ liệu nội bộ cho thấy công ty này đóng vai trò nhà phân phối hơn là nhà sản xuất, quảng cáo các động cơ MD550 giống hệt dòng Limbach L550 của Đức. Động cơ thực chất được chế tạo bởi Limbach Aircraft Engine Co., một công ty do Tập đoàn Công nghệ Hàng không Fujian Delong của Trung Quốc kiểm soát.
Công ty Công nghệ Hàng không Juhang (Thâm Quyến) đã vận chuyển lượng hàng hóa trị giá 58,4 triệu USD sang Nga từ năm 2022 đến 2024, bao gồm cả động cơ L550e sau đó được tìm thấy trong các UAV bị bắn hạ.
Công ty Công nghệ Năng lượng Jinhua Hairun đã gửi các bộ piston và xi-lanh dùng trong UAV Geran. Công ty Công nghệ Mile Hao Xiang đã xuất khẩu hơn 1,5 triệu USD động cơ UAV dòng DLE. Một trong số này đã được thu hồi từ một chiếc UAV Gerbera bị bắn rơi tại Ukraine vào tháng 7 năm 2025.
Công ty Sản xuất Chính xác Suzhou ECOD đã vận chuyển các bộ phận bằng nhôm mà lực lượng Ukraine gần đây thu hồi được từ các mảnh vỡ. Công ty Công nghệ Shenzhen Jinduobang đã cung cấp hàng nghìn viên pin lithium và chip—một số lô hàng còn ghi rõ là dành cho "chiến dịch quân sự đặc biệt" của Nga.
Lượng sợi carbon trị giá hơn 21 triệu USD đã được chuyển đến thông qua Alabuga-Volokno LLC, một công ty con của Rosatom, từ các nhà cung cấp ở tỉnh Cát Lâm, Trung Quốc.
Theo Frontelligence Insight, Moscow đã dựa vào các công ty trung gian ngay tại Alabuga bao gồm, Drake LLC đã nhập khẩu các bộ phận động cơ và bộ chế hòa khí trị giá 972.000 USD trong năm 2024. Morgan LLC đã chuyển 4,8 triệu USD hàng hóa, bao gồm pin và ăng-ten GNSS, thông qua các nhà xuất khẩu Trung Quốc. Sollers Alabuga LLC và Alabuga Machinery LLC đảm nhận vai trò sản xuất trong nước, bao gồm cả việc cung cấp thiết bị để chế tạo hệ thống định vị Nasir do Iran thiết kế.
Trừng phạt tụt hậu, nguồn cung vẫn chảy
Các lệnh trừng phạt của phương Tây cho đến nay vẫn còn nhiều kẽ hở. Một số công ty bị Mỹ liệt vào danh sách đen nhưng lại không bị EU trừng phạt, và ngược lại. Theo United 24, Nga đã lợi dụng những khoảng trống này để có thể nhập khẩu các linh kiện qua các công ty trung gian.
Trong khi đó, Trung Quốc đã siết chặt các quy định xuất khẩu UAV vào năm 2024, cấm các động cơ có công suất trên 16 kW. Tuy nhiên, các lỗ hổng vẫn tồn tại. Động cơ MD550/Limbach L550—"xương sống" của phi đội Shahed của Nga—có công suất 37 kW, vẫn có thể lọt qua nhờ chuyển mã hải quan.
UAV Shahed—với ưu điểm giá rẻ, dễ sản xuất hàng loạt và có sức sát thương cao—đã trở thành công cụ chủ lực trong chiến dịch của Nga nhắm vào các nhà máy điện, thành phố và cơ sở hạ tầng của Ukraine. Số lượng UAV được phóng mỗi tháng đã tăng từ vài chục chiếc vào năm 2022 lên đến hàng nghìn chiếc.
Sự tham gia của các công ty Trung Quốc được cho là mang nhiều yếu tố quyết định. "Nếu không có động cơ và linh kiện điện tử của Trung Quốc, chương trình Shahed của Nga sẽ sụp đổ," một quan chức quốc phòng Ukraine am hiểu về cuộc điều tra cho biết.
Các nhà phân tích của Frontelligence Insight cảnh báo rằng nếu các lệnh trừng phạt không được thống nhất và các lỗ hổng xuất khẩu không được bịt lại, dây chuyền lắp ráp UAV của Nga sẽ tiếp tục hoạt động—không chỉ nhờ vào bản thiết kế của Iran, mà còn được duy trì bởi các nhà máy Trung Quốc.
Hiện tại, Nga không thông tin gì về những báo cáo trên của Ukraine.