Tuổi càng cao, cơ thể càng “nhạy cảm” với những sai lệch nhỏ trong chế độ ăn uống. Tuy nhiên, không ít người lớn tuổi vẫn giữ thói quen ăn bánh kẹo, uống đồ ngọt mỗi ngày như một cách “chiều” bản thân. Các chuyên gia cảnh báo, nếu không kiểm soát, sở thích này có thể âm thầm làm tăng nguy cơ tiểu đường, tim mạch, thậm chí rút ngắn tuổi thọ.
Theo một chuyên gia dinh dưỡng lão khoa từng chia sẻ tại hội thảo về phòng ngừa bệnh mạn tính, khi bước vào tuổi trung niên và cao tuổi, tốc độ chuyển hóa cơ bản của cơ thể giảm rõ rệt. Khối cơ mất dần, mỡ nội tạng tăng lên, độ nhạy insulin suy giảm. Ở người trẻ, cơ thể còn có khả năng ‘sửa sai’ sau những bữa ăn nhiều đường. Nhưng ở người lớn tuổi, mỗi lần tăng đường huyết đột ngột đều để lại áp lực thật sự cho tim mạch, tụy và mạch máu.
Dưới đây là 3 nhóm đồ ngọt người lớn tuổi nên đặc biệt hạn chế nếu muốn bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Với hàm lượng calo cao (khoảng 335 kcal/100g) bánh su kem rất dễ gây tích tụ mỡ thừa nếu không kiểm soát liều lượng.
1. Nhóm “hỗn hợp đường - chất béo”: Ngọt béo nhưng đầy rủi ro
Bánh kem, bánh su kem, bánh quy nhân kem, bánh ngọt phủ sô-cô-la… là những món tráng miệng phổ biến trong các buổi họp mặt gia đình. Điểm chung của chúng là chứa đồng thời lượng đường cao và chất béo, đặc biệt là chất béo bão hòa hoặc thậm chí chất béo chuyển hóa.
Chất béo chuyển hóa được chứng minh có khả năng làm tăng cholesterol xấu (LDL) và giảm cholesterol tốt (HDL). Ở người lớn tuổi - nhóm vốn đã có nguy cơ xơ vữa động mạch cao - việc tiêu thụ thường xuyên các loại bánh ngọt công nghiệp có thể thúc đẩy quá trình hình thành mảng xơ vữa trong lòng mạch, làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Không chỉ vậy, lượng đường lớn trong các món này khiến đường huyết tăng nhanh sau ăn. Ở người tiền tiểu đường hoặc đã mắc tiểu đường type 2, tình trạng “tăng đột biến đường huyết” lặp lại nhiều lần có thể làm tổn thương mạch máu nhỏ ở mắt, thận và thần kinh.
Một vấn đề khác thường bị bỏ qua là tăng cân. Khi tuổi cao, mức tiêu hao năng lượng giảm, nhưng nếu vẫn duy trì thói quen ăn đồ ngọt nhiều calo, phần năng lượng dư thừa sẽ chuyển thành mỡ tích trữ. Béo phì ở người già không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch mà còn làm tăng áp lực lên khớp gối, cột sống, làm trầm trọng thêm tình trạng thoái hóa khớp và loãng xương.
Quá trình sấy khô làm cô đặc lượng đường tự nhiên, dễ gây tăng đường huyết đột ngột, không tốt cho người mắc bệnh tiểu đường
2. “Bom đường ẩn” trong thực phẩm tưởng lành mạnh
Không phải món ngọt nào cũng “lộ diện” là có hại. Một số thực phẩm trông có vẻ tốt cho sức khỏe nhưng lại chứa lượng đường đáng kể.
Trái cây sấy khô là ví dụ điển hình. Khi nước bị loại bỏ, lượng đường trong trái cây trở nên cô đặc hơn nhiều so với trái cây tươi. Chỉ một nắm nhỏ nho khô hay mít sấy có thể chứa lượng đường tương đương một lon nước ngọt.
Sữa chua có hương vị và yến mạch ăn liền cũng nằm trong nhóm này. Nhiều loại sữa chua đóng hộp bổ sung thêm đường, siro hoặc hương liệu để tăng vị ngọt. Trong khi đó, yến mạch ăn liền thường được trộn sẵn đường và tinh bột tinh chế, khiến chỉ số đường huyết tăng nhanh sau khi ăn.
Đối với người lớn tuổi, tuyến tụy đã suy giảm chức năng theo thời gian. Việc phải liên tục tiết insulin để xử lý lượng đường cao sẽ làm tăng nguy cơ kháng insulin và tiến triển thành tiểu đường. Về lâu dài, đường huyết không kiểm soát còn làm tăng nguy cơ bệnh tim, suy thận và sa sút trí tuệ.
Người mắc bệnh mãn tính (tiểu đường, béo phì) nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ăn.
3. Nhóm “đường giải phóng nhanh”: Tưởng nhẹ nhàng nhưng gây biến động lớn
Bánh gạo, bánh trôi, chè đậu đỏ, súp nấm tuyết (nấm trắng) hay các món chè truyền thống thường được xem là món ăn thanh mát, dễ tiêu. Tuy nhiên, phần lớn trong số đó chứa đường tinh luyện và tinh bột tinh chế ở mức cao.
Những loại đường và tinh bột này được tiêu hóa nhanh, làm đường huyết tăng vọt chỉ sau 30–60 phút. Sự tăng nhanh rồi giảm mạnh của đường huyết khiến cơ thể mệt mỏi, đói trở lại sớm và kích thích ăn nhiều hơn.
Ở người cao tuổi mắc tiểu đường, những dao động lớn này đặc biệt nguy hiểm. Đường huyết cao kéo dài làm tăng nguy cơ biến chứng như bệnh võng mạc (giảm thị lực), bệnh thận mạn, tổn thương thần kinh ngoại biên gây tê bì chân tay. Trong trường hợp nặng, biến chứng tim mạch có thể đe dọa tính mạng.
Khi lão hóa, cơ thể đối mặt với nhiều thay đổi: Tốc độ trao đổi chất giảm; Khối cơ suy giảm, mỡ nội tạng tăng; Độ nhạy insulin giảm; Chức năng tim mạch và thận suy yếu dần.
Trong bối cảnh đó, mỗi lần tiêu thụ lượng đường lớn đều tạo ra “cú sốc chuyển hóa”. Lượng glucose dư thừa không được sử dụng sẽ chuyển thành mỡ, làm tăng cân và tăng mỡ máu. Đồng thời, insulin phải hoạt động nhiều hơn, lâu dần dẫn đến suy giảm chức năng.
Ăn khoảng 70g ngũ cốc nguyên hạt mỗi ngày có thể giảm tới 22% nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch và 20% nguy cơ tử vong do ung thư
Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy, người lớn tuổi tiêu thụ nhiều đường bổ sung có nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tiểu đường cao hơn đáng kể so với người hạn chế đường. Ngoài ra, chế độ ăn nhiều đường còn liên quan đến viêm mạn tính mức độ thấp – yếu tố thúc đẩy quá trình lão hóa nhanh hơn.
Thay vì bánh kẹo công nghiệp, người lớn tuổi có thể:
- Ăn trái cây tươi nguyên quả (với lượng vừa phải).
- Chọn sữa chua không đường.
- Dùng ngũ cốc nguyên hạt thay cho ngũ cốc tinh chế.
- Giảm dần khẩu vị ngọt để “tập” lại cảm nhận vị tự nhiên.
Bên cạnh đó, duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ, dưỡng sinh, tập thở… giúp cải thiện chuyển hóa glucose và kiểm soát cân nặng tốt hơn.
Điều quan trọng không phải là “cấm tuyệt đối” đồ ngọt, mà là hiểu rõ tác động của chúng lên cơ thể đang lão hóa. Một miếng bánh nhỏ trong dịp đặc biệt có thể không gây hại đáng kể, nhưng thói quen ăn ngọt hằng ngày mới là yếu tố âm thầm bào mòn sức khỏe.