Kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa khép lại cũng là lúc mạng xã hội tràn ngập những bài đăng khoe điểm số, giấy báo kết quả và lời chúc mừng dành cho các sĩ tử. Không ít phụ huynh háo hức chụp màn hình bảng điểm của con rồi đăng công khai lên Facebook, Zalo hay TikTok để chia sẻ niềm vui với bạn bè, người thân.
Tuy nhiên, các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo rằng chính hành động tưởng chừng vô hại này lại có thể vô tình khiến học sinh trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo ngày càng tinh vi.
Ảnh minh hoạ
Đừng chủ quan!
Đối với nhiều gia đình, việc chia sẻ điểm thi của con trên mạng xã hội đơn giản là cách lưu giữ một cột mốc đáng nhớ sau nhiều năm đồng hành cùng con. Thành tích ấy không chỉ phản ánh nỗ lực của học sinh mà còn là niềm hạnh phúc, tự hào của cả gia đình. Trong thời đại mạng xã hội phát triển, chỉ một cú nhấp chuột là niềm vui ấy có thể được lan tỏa tới hàng trăm, thậm chí hàng nghìn người.
Thế nhưng, điều không phải ai cũng để ý là phía sau tấm ảnh tưởng như vô hại ấy lại chứa rất nhiều thông tin cá nhân. Một ảnh chụp màn hình bảng điểm thường hiển thị đầy đủ họ tên, số báo danh, trường THPT, điểm từng môn, mã tra cứu, thậm chí cả mã QR. Với các chuyên gia an toàn thông tin, đây đều là những dữ liệu có thể bị khai thác nếu rơi vào tay kẻ xấu.
Quan trọng hơn, những thông tin đó thuộc về chính học sinh. Trong khi cha mẹ muốn chia sẻ niềm vui, không phải em nào cũng mong muốn dữ liệu cá nhân của mình xuất hiện công khai trên Internet và tồn tại trong nhiều năm sau đó.
Theo các chuyên gia an ninh mạng, phần lớn dữ liệu phục vụ các vụ lừa đảo hiện nay không nhất thiết bị đánh cắp thông qua các cuộc tấn công mạng, mà được thu thập từ chính những gì người dùng tự nguyện đăng tải trên các nền tảng trực tuyến.
Chỉ cần ghép bảng điểm với những thông tin đã được công khai trước đó như ảnh sinh nhật, giấy khen, trường học, tài khoản mạng xã hội, hình ảnh gia đình hay số điện thoại, các đối tượng xấu hoàn toàn có thể phác họa khá đầy đủ chân dung số của một học sinh và những người thân xung quanh.
Đó cũng là lý do các hình thức lừa đảo hiện nay ngày càng mang tính "đo ni đóng giày". Thay vì phát tán tin nhắn hàng loạt như trước, kẻ gian sẽ chủ động thu thập thông tin về từng nạn nhân rồi xây dựng những kịch bản riêng, khiến mọi lời mời chào hay cuộc gọi đều trở nên rất đáng tin.
Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) càng khiến quá trình này diễn ra nhanh hơn. Các công cụ nhận dạng ký tự (OCR) có thể tự động trích xuất toàn bộ dữ liệu từ một bức ảnh chỉ trong vài giây, sau đó AI tiếp tục đối chiếu với lượng thông tin công khai trên mạng xã hội để xác định trường học, bạn bè, mối quan hệ gia đình, sở thích và nhiều đặc điểm khác của học sinh.
Từ những dữ liệu đó, phụ huynh có thể nhận được cuộc gọi tự xưng là cán bộ tuyển sinh, thông báo con đủ điều kiện nhận học bổng, hướng dẫn xác nhận nhập học hoặc yêu cầu đóng các khoản phí. Một số trường hợp khác được dẫn tới các website giả mạo để tra cứu điểm, phúc khảo hay cập nhật nguyện vọng. Vì các thông tin cá nhân đều trùng khớp với thực tế nên nhiều người rất dễ tin tưởng và làm theo.
Một chuyên gia an toàn thông tin cũng lưu ý rằng bảng điểm, giấy báo kết quả hay bất kỳ tài liệu nào chứa họ tên, ngày sinh, trường học, lớp học đều có giá trị đối với các đối tượng lừa đảo. Chỉ cần vài mảnh thông tin tưởng như rời rạc, chúng có thể ghép lại thành một hồ sơ đủ chi tiết để giả mạo danh tính, thực hiện các hành vi lừa đảo hoặc tiếp cận học sinh bằng những kịch bản ngày càng tinh vi.
Theo vị chuyên gia, khi một thông tin đã được đưa lên Internet, người đăng gần như không còn khả năng kiểm soát nó sẽ được sao chép, lưu trữ hay sử dụng vào mục đích gì. Ông ví việc công khai nguyên vẹn bảng điểm của con trên mạng chẳng khác nào tự treo trước cửa nhà một tấm biển ghi đầy đủ thông tin cá nhân của con để bất kỳ ai đi ngang cũng có thể nhìn thấy và ghi lại.
Cơ quan Công an cũng nhiều lần đề nghị người dân cần cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đăng tải bất kỳ hình ảnh nào chứa thông tin cá nhân của con cái. Thay vì công khai chi tiết, các bậc phụ huynh có thể lựa chọn những cách chia sẻ niềm vui tinh tế, phù hợp hơn để bảo vệ quyền riêng tư của con em mình. Việc bảo vệ dữ liệu cá nhân của con cái không chỉ là trách nhiệm của mỗi gia đình mà còn là nghĩa vụ của toàn xã hội; hãy cùng chung tay hành động để xây dựng một môi trường mạng an toàn, lành mạnh và văn minh cho thế hệ tương lai.
Chia sẻ niềm vui thế nào để vẫn an toàn?
Nếu muốn đăng ảnh bảng điểm của con lên mạng xã hội, phụ huynh nên che toàn bộ họ tên, số báo danh, mã tra cứu, mã QR và các thông tin có thể dùng để xác định danh tính. Đồng thời, nên giới hạn phạm vi người xem thay vì để chế độ công khai.
Bên cạnh đó, phụ huynh cũng cần nhắc nhở con em mình cảnh giác trong suốt giai đoạn xét tuyển đại học. Đây là thời điểm các đối tượng lừa đảo thường giả mạo trường đại học, sở giáo dục hoặc cán bộ tuyển sinh để gửi email, tin nhắn và gọi điện yêu cầu xác nhận thông tin, nộp lệ phí, đóng tiền giữ chỗ hoặc cung cấp mã OTP. Dù nội dung có vẻ rất thuyết phục, người dân tuyệt đối không nên làm theo nếu chưa kiểm chứng từ nguồn chính thức.
Phụ huynh và học sinh tuyệt đối không bấm vào các đường link lạ, không cung cấp mã OTP, mật khẩu hay thông tin tài khoản ngân hàng cho bất kỳ ai.
Ngoài ra, mỗi gia đình cũng nên hình thành thói quen "kiểm tra hai lần trước khi đăng". Chỉ mất vài chục giây để che các thông tin nhạy cảm trên ảnh, nhưng điều đó có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ dữ liệu cá nhân bị thu thập, phân tích và lợi dụng cho các kịch bản lừa đảo sau này.
Thêm SOHA trên Google
