Hầu hết chúng ta đều có một hình dung trong đầu về người dễ bị đau tim nhất: thừa cân, có thể trung niên, ăn nhiều đồ chiên rán và hiếm khi tập thể dục.
Nhưng theo bác sĩ tim mạch hàng đầu Oliver Guttman, tại London, Anh, định kiến đó có thể gây hiểu lầm nguy hiểm.
Một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất của bệnh tim mạch là cholesterol cao – và nó có thể ảnh hưởng đến cả những người trông gầy, khỏe mạnh và có lối sống lành mạnh, bác sĩ Guttman cảnh báo.
Mặc dù những thói quen không lành mạnh như ăn nhiều chất béo bão hòa, uống rượu nhiều và ít vận động có thể làm tăng nguy cơ đau tim, bác sĩ Guttman nhấn mạnh rằng hình dáng cơ thể không phản ánh toàn bộ vấn đề.
“Cholesterol bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố ngoài cân nặng,” ông nói. “Di truyền, chế độ ăn, tuổi tác và mức độ vận động đều có thể tác động đến mức cholesterol.”
“Vấn đề là cholesterol cao thường không gây triệu chứng – cho đến khi đã quá muộn.”
Thường được gọi là “bệnh sát thủ thầm lặng”, cholesterol cao làm tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ và các bệnh tim mạch khác – nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật tại Anh, với khoảng 170.000 ca tử vong mỗi năm.
Trả lời phỏng vấn báo Daily Mail, bác sĩ Guttman đã phân biệt cholesterol tốt và xấu – để giúp mọi người hiểu rõ hơn cách bảo vệ bản thân khỏi bệnh tim.
Cholesterol là gì – và có phải tất cả đều xấu?
Trước hết, cần hiểu rõ cholesterol thực chất là gì. Cholesterol là một chất giống chất béo, còn gọi là lipid, có trong mọi tế bào của cơ thể.
Không phải tất cả cholesterol đều có hại.
Cholesterol HDL, thường được gọi là loại “tốt”, giúp vận chuyển lượng cholesterol dư thừa trong máu trở về gan, nơi nó được phân hủy và đào thải khỏi cơ thể.
Ngược lại, cholesterol LDL – loại “xấu” – hoạt động khác. Nó có thể tích tụ trong thành động mạch, tạo thành các mảng bám mỡ làm hẹp mạch máu và tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ.
Nếu mức HDL quá thấp, cholesterol có hại này sẽ tích tụ dễ dàng hơn.
Bác sĩ Guttman cho biết đây là lý do vì sao chỉ số cholesterol tổng không phản ánh toàn bộ tình trạng.
“Hai người có thể có cùng mức cholesterol tổng nhưng nguy cơ tim mạch rất khác nhau, tùy vào sự cân bằng giữa các thành phần,” ông giải thích.
“Các bác sĩ cũng xem xét những yếu tố khác như huyết áp, tuổi, tình trạng hút thuốc, bệnh tiểu đường và tiền sử gia đình khi đánh giá nguy cơ bệnh tim – vì vậy không bao giờ chỉ dựa vào một con số duy nhất.”
Vì sao gầy và khỏe nhưng cholesterol vẫn cao?
Nhiều người cho rằng nếu họ gầy và vận động thường xuyên thì không cần lo lắng về cholesterol. Nhưng theo bác sĩ Guttman, suy nghĩ này có thể gây hiểu lầm nguy hiểm.
“Gầy không đảm bảo mức cholesterol khỏe mạnh,” ông nói. “Cholesterol bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố ngoài cân nặng.”
“Một số người trông rất khỏe mạnh và duy trì cân nặng hợp lý vẫn có thể bị cholesterol cao vì cơ thể họ tự sản xuất nhiều hơn.”
Gầy vẫn có thể bị cholesterol cao.
Cholesterol cao cũng có thể di truyền trong gia đình.
Ngoài ra, chúng ta không nên chỉ để ý tới lượng mỡ tổng thể trong cơ thể, mà còn cần xem xét mỡ nội tạng – loại mỡ tích tụ sâu trong ổ bụng quanh các cơ quan.
Loại mỡ này liên quan đến mức cholesterol LDL cao hơn và nguy cơ tim mạch lớn hơn.
Nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa và thực phẩm siêu chế biến có thể thúc đẩy tích tụ mỡ nội tạng, ngay cả ở những người trông gầy.
“Cách duy nhất để biết mức cholesterol của bạn là xét nghiệm máu,” bác sĩ Guttman nói. “Bạn nên kiểm tra định kỳ để đảm bảo nó không âm thầm tăng lên mà không được phát hiện.”
Cách duy trì cholesterol khỏe mạnh
Chế độ ăn uống đóng vai trò quan trọng trong việc giảm mức cholesterol.
Ăn các thực phẩm giàu chất xơ hòa tan như yến mạch, các loại đậu có thể giúp giảm mức cholesterol LDL có hại.
Yến mạch chứa beta-glucan – một loại chất xơ hòa tan tạo thành dạng gel trong ruột và liên kết với cholesterol, ngăn không cho một phần cholesterol được hấp thụ vào máu.
Một nghiên cứu được công bố đầu năm nay cho thấy chỉ cần ăn cháo yến mạch trong hai ngày có thể giúp giảm mức cholesterol LDL tới 10%, đặc biệt ở những người mắc hội chứng chuyển hóa – nhóm tình trạng bao gồm béo phì, huyết áp cao và đường huyết tăng, làm tăng nguy cơ bệnh tim.
