Bộ Y tế đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán

Đây là hai chính sách đáng chú ý trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang được Bộ Y tế xây dựng. Theo kế hoạch, hồ sơ dự án Luật sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10. Nếu được thông qua, luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.

Đưa lệnh cấm thuốc lá điện tử vào luật

Sau 13 năm thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá điếu tại Việt Nam giảm từ 23% năm 2010 xuống 20% năm 2021. Tuy nhiên, sự xuất hiện và lan rộng của thuốc lá điện tử , thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới đang tạo thêm thách thức cho công tác kiểm soát thuốc lá.

Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ ba tại ASEAN.

Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trích dẫn, thuốc lá liên quan đến hơn 100.000 ca tử vong tại Việt Nam mỗi năm. Trong đó, khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do phơi nhiễm với khói thuốc thụ động.

Gánh nặng kinh tế cũng rất lớn. Chi phí liên quan đến sức khỏe do thuốc lá gây ra được ước tính tương đương 1,14% GDP năm 2022, với tổng chi phí y tế khoảng 108.700 tỷ đồng. Trong bối cảnh đó, Quốc hội thông qua Nghị quyết 173, cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025.

WHO đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia đi đầu trong kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đến giữa năm 2025, 46 quốc gia trên thế giới đã cấm bán thuốc lá điện tử. Tại ASEAN, 8/10 quốc gia áp dụng lệnh cấm tính đến tháng 2/2026. Bên cạnh đó, 24 quốc gia đã cấm thuốc lá nung nóng.

Tuy nhiên, lệnh cấm hiện mới được quy định tại nghị quyết của Quốc hội, chưa được đưa vào luật với hệ thống khái niệm và quy định cụ thể. Điều này khiến việc xử lý một số trường hợp còn khó khăn, đặc biệt với thiết bị, linh kiện, bộ phận rời hoặc tinh dầu được sử dụng để lắp ráp thuốc lá điện tử.

Dự thảo luật vì vậy dự kiến quy định rõ phạm vi các sản phẩm bị cấm, đồng thời làm rõ việc xử lý thiết bị, linh kiện, bộ phận và dung dịch được sử dụng để tạo ra những sản phẩm này.

Thuốc lá có thể bị “giấu” khỏi tầm mắt trẻ em

Một thay đổi khác được Bộ Y tế đề xuất là cấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán.

Theo quy định hiện hành, mỗi nhãn hiệu thuốc lá được phép trưng bày không quá một bao, một tút hoặc một hộp. Dự thảo mới đề xuất bỏ quy định này và tiến tới không cho phép trưng bày sản phẩm thuốc lá tại nơi bán.

Lý do, theo Bộ Y tế, điểm bán không chỉ là nơi giao dịch mà còn có tác động đến hành vi và nhận diện sản phẩm. Những bao thuốc được đặt ở vị trí dễ nhìn, dưới ánh sáng hoặc ngang tầm mắt trẻ em có thể khiến thuốc lá trở nên quen thuộc, thậm chí được nhìn nhận như một sản phẩm tiêu dùng bình thường.

Một số khảo sát trong nước cho thấy việc kiểm soát trưng bày tại các điểm bán vẫn còn khoảng trống. Khoảng 12% điểm bán thuốc lá được ghi nhận vi phạm quy định về quảng cáo và trưng bày. Trung bình có 12,7 điểm bán trong phạm vi 100 m quanh mỗi trường học.

Đáng chú ý, 57% điểm bán đặt thuốc lá trong tầm mắt trẻ em, trong khi 28% để sản phẩm này cạnh những mặt hàng dễ thu hút trẻ như bánh kẹo, đồ chơi.

Việc loại bỏ thuốc lá khỏi tầm mắt được xem là cách giảm sự hiện diện của sản phẩm này trong đời sống hàng ngày, nhất là với trẻ em và thanh thiếu niên.

Hai đề xuất trên được Bộ Y tế đặt trong mục tiêu rộng hơn của việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá: không chỉ giảm số người đang hút mà còn hạn chế khả năng một thế hệ mới bắt đầu sử dụng thuốc lá.