Một bác sĩ uy tín đã tiết lộ trên một podcast nổi tiếng rằng có một loại thực phẩm có thể nguy hiểm hơn cả thuốc lá. Bác sĩ Chris van Tulleken, chuyên gia về bệnh truyền nhiễm và là người dẫn các chương trình khoa học của đài BBC, Anh, đã chia sẻ quan điểm của mình trên podcast Diary of a CEO cùng người dẫn chương trình Steven Bartlett – và rất nhiều người trong chúng ta đều đang tiêu thụ loại thực phẩm này.
Loại thực phẩm “tệ hơn thuốc lá”
Loại thực phẩm mà bác sĩ Chris muốn cảnh báo tới mọi người chính là thực phẩm siêu chế biến.
Khi thảo luận về cuốn sách Ultra-Processed People (tạm dịch “Những người Siêu chế biến”) của mình, bác sĩ Chris chia sẻ: “Trong một thời gian rất dài, chúng ta đã vô cùng bối rối về việc nên ăn gì. Chúng ta gọi những thực phẩm gây hại là đồ ăn rác và thực phẩm chế biến – những thứ nhiều chất béo, muối và đường. Nhưng chúng ta chưa có cách nào để phân loại thực phẩm một cách rõ ràng, ngay cả khi một ‘đại dịch bệnh tật’ đang lan rộng trên toàn cầu.”
Điều này không chỉ đúng với các quốc gia thu nhập thấp mà còn đúng với cả Vương quốc Anh. Ông cho biết: “Điều này đặc biệt đúng ở các nước thu nhập thấp và cả những người thu nhập thấp sống tại Anh.”
“Chế độ ăn kém lành mạnh – tức là chế độ ăn nhiều thực phẩm siêu chế biến – hiện đã vượt qua thuốc lá để trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tử vong sớm trên Trái Đất, không chỉ đối với con người mà còn với động vật chăn nuôi và động vật hoang dã.”
Bác sĩ Chris van Tulleken, chuyên gia về bệnh truyền nhiễm và là người dẫn các chương trình khoa học của đài BBC, nhiều lần cảnh báo về thực phẩm siêu chế biến.
Theo ông, nguyên nhân là vì thực phẩm siêu chế biến được sản xuất bởi một hệ thống thực phẩm gây ra sự suy giảm đa dạng sinh học, là nguyên nhân lớn thứ hai gây phát thải carbon và là nguyên nhân hàng đầu gây ô nhiễm nhựa.
Ông giải thích thêm rằng khoảng 12 năm trước, một định nghĩa đã được xây dựng để mô tả chế độ ăn công nghiệp kiểu phương Tây (đặc biệt là Mỹ). Định nghĩa này được phát triển bởi một nhóm nghiên cứu tại Brazil, và nhiều công trình quan trọng nhất về lĩnh vực này đến từ các nhóm nghiên cứu ở Trung và Nam Mỹ.
Ông cho biết tại các quốc gia như Mexico, Colombia và Brazil, “béo phì gần như không tồn tại, nhưng chỉ trong vòng một thập kỷ đã trở thành vấn đề y tế công cộng nghiêm trọng nhất”. Trước đây, bạn có thể không biết ai bị béo phì, nhưng chỉ sau 10 năm, “hầu như ai cũng biết một người phải cắt cụt chi vì tiểu đường tuýp 2”.
Vậy điều gì đã thay đổi?
Chuyên gia giải thích: “Điều duy nhất thay đổi là sự tràn vào của chế độ ăn công nghiệp, chủ yếu là thực phẩm chế biến sẵn kiểu Mỹ. Định nghĩa này được đưa ra vào khoảng năm 2009–2010, và sau hơn một thập kỷ, bằng chứng đã rất rõ ràng rằng chính thực phẩm siêu chế biến là nguyên nhân gây ra không chỉ tình trạng tăng cân và béo phì trên diện rộng, mà còn hàng loạt vấn đề sức khỏe khác, bao gồm cả tử vong sớm.”
Theo chuyên gia, thực phẩm siêu chế biến là nguyên nhân gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe.
Ông nhấn mạnh rằng thực phẩm siêu chế biến có thể gây nghiện tương tự như thuốc lá, rượu, cờ bạc và ma túy đối với một số người – và nhận định này có cơ sở khoa học. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng việc “cằn nhằn” người khác ngừng ăn đồ ăn nhanh để giảm cân và cải thiện sức khỏe không phải là cách hiệu quả, vì điều đó có thể khiến họ làm điều ngược lại và gây hại nhiều hơn.
Theo báo Anh Mirror, một nghiên cứu đã kết luận: “Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến nguy cơ gia tăng nhiều bệnh mạn tính và rối loạn sức khỏe tâm thần. Hiện chưa có nghiên cứu nào cho thấy việc tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến mang lại lợi ích cho sức khỏe. Những phát hiện này cho thấy chế độ ăn ít thực phẩm siêu chế biến có thể mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe cộng đồng.”
Một nghiên cứu khác cũng cho thấy: “Việc tiêu thụ nhiều thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân và bệnh tim mạch tăng cao, với nhiều cơ chế chuyển hóa khác nhau đóng vai trò trung gian.”
Thay đổi bất ngờ khi dừng ăn thực phẩm siêu chế biến
Phản hồi về video, một người dùng YouTube chia sẻ: “Tôi không thể diễn tả hết việc Chris đã thay đổi cuộc sống của tôi chỉ trong 5 tháng. Đầu tháng 6, tôi xem một podcast có ông ấy và ông nói về chủ đề này.”
“Kể từ ngày 6/6/2023, tôi gần như loại bỏ hoàn toàn thực phẩm siêu chế biến khỏi chế độ ăn. Ban đầu tôi nghĩ điều đó là không thể, nhưng thực tế lại khá dễ. Khi muốn ăn vặt, tôi chọn táo, nho hoặc các loại hạt. Mỗi tối tôi đều ăn các bữa tự nấu tại nhà.”
“Bữa sáng tôi ăn sữa chua nguyên chất (chỉ chứa sữa), thỉnh thoảng ăn bánh mì với mứt hữu cơ hoặc trứng bác vào cuối tuần (bánh mì mua từ tiệm bánh).”
“Các bữa ăn tự nấu không hẳn là ‘siêu lành mạnh’ (vẫn có nhiều thịt, phô mai và tinh bột), và tôi cũng không giảm khẩu phần ăn. Trong 5 tháng, tôi giảm từ 112kg xuống còn 99,9kg. Một thay đổi khác là tôi đi bộ một giờ mỗi ngày trong tuần. Ngoài ra, tôi không tập luyện gì thêm trong suốt 5 tháng qua.”
