Cú sốc Starlink và hệ lụy trên chiến trường
Từ khi xung đột tại Ukraine bùng phát năm 2022, hệ thống vệ tinh Starlink của SpaceX đã mang lại lợi thế đáng kể cho Kiev. Với độ trễ thấp, khả năng chống gây nhiễu cao và kết nối ổn định, Starlink giúp duy trì hệ thống chỉ huy - kiểm soát, phối hợp lực lượng theo thời gian thực và vận hành hiệu quả các máy bay không người lái.
Nhờ đó, các đơn vị Ukraine có thể liên lạc an toàn, truyền video ngoài tầm nhìn cho UAV và duy trì hoạt động ngay cả khi bị tác chiến điện tử gây nhiễu. Đây được xem là một trong những yếu tố giúp Ukraine duy trì ưu thế trong nhiều giai đoạn.
Ở chiều ngược lại, Nga gặp bất lợi lớn khi không sở hữu hệ thống tương đương. Trong nhiều năm, Moskva buộc phải tìm cách tiếp cận Starlink thông qua các kênh không chính thức, nhưng đây chỉ là giải pháp tạm thời.
Bước ngoặt xảy ra khi SpaceX siết chặt kiểm soát, áp dụng cơ chế xác thực và tuân thủ theo yêu cầu của Bộ Quốc phòng Ukraine. Các thiết bị không được đăng ký sẽ bị vô hiệu hóa, khiến nhiều đơn vị Nga mất liên lạc gần như ngay lập tức.
Theo các báo cáo thực địa, nhiều binh sĩ Nga rơi vào tình trạng "mất kết nối hoàn toàn", không thể liên lạc với chỉ huy hay phối hợp giữa các đơn vị. Hoạt động UAV cũng bị gián đoạn nghiêm trọng, làm giảm đáng kể hiệu quả tác chiến.
Moskva tăng tốc dự án Rassvet
Trước tình thế này, Moskva buộc phải đẩy nhanh kế hoạch phát triển hệ thống vệ tinh riêng. Ngày 24/3/2026, Nga đã phóng lô vệ tinh đầu tiên thuộc dự án Rassvet - một mạng internet vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) nhằm cạnh tranh trực tiếp với Starlink.
Dự án do công ty Bureau 1440 phát triển, với mục tiêu cung cấp dịch vụ internet băng thông rộng toàn cầu, đồng thời phục vụ các ứng dụng quân sự.
Lô phóng đầu tiên gồm 16 vệ tinh, được đưa lên quỹ đạo bằng tên lửa Soyuz-2.1B. Các vệ tinh này được trang bị công nghệ liên lạc 5G NTN, hệ thống laser liên kết giữa các vệ tinh và động cơ plasma, cho phép hoạt động linh hoạt trên quỹ đạo thấp.
Theo kế hoạch, sau khi hoàn tất thử nghiệm, các vệ tinh sẽ chuyển sang quỹ đạo hoạt động và bắt đầu cung cấp dịch vụ. Moskva đặt mục tiêu triển khai ít nhất 250 vệ tinh vào năm 2027 và đạt khoảng 350 vệ tinh để vận hành thương mại trước cuối năm.
Ngân sách dành cho dự án lên tới hơn 102,8 tỷ ruble (khoảng 1,26 tỷ USD ~ 31.500 tỷ đồng), chưa kể khoản đầu tư bổ sung khoảng 329 tỷ ruble (khoảng 4 tỷ USD ~ 100.000 tỷ đồng) từ phía doanh nghiệp đến năm 2030.
Dù Rassvet đánh dấu bước tiến quan trọng, Nga vẫn còn khoảng cách rất xa so với Starlink. Kể từ năm 2019, SpaceX đã phóng hơn 11.000 vệ tinh, trong đó hơn 10.000 đang hoạt động. Mục tiêu của hệ thống này là đạt gần 12.000 vệ tinh trong giai đoạn đầu và có thể mở rộng lên tới 34.000 vệ tinh trong tương lai.
So với con số đó, kế hoạch vài trăm vệ tinh của Nga trong giai đoạn đầu vẫn ở quy mô hạn chế, đặc biệt khi xét đến yêu cầu phủ sóng toàn cầu và độ ổn định mạng.
Không chỉ Nga, nhiều quốc gia khác cũng đang tham gia cuộc đua xây dựng "Starlink riêng". Trung Quốc phát triển các dự án như Guowang và Qianfan với mục tiêu hàng chục nghìn vệ tinh. Châu Âu cũng triển khai các chương trình như Eutelsat OneWeb và IRIS nhằm tăng cường năng lực độc lập về hạ tầng không gian.
Tuy nhiên, trong tương lai gần, Starlink vẫn giữ lợi thế đi trước nhờ quy mô triển khai lớn và tốc độ phóng vệ tinh nhanh.
Không gian trở thành mặt trận mới
Diễn biến trên cho thấy một xu hướng rõ ràng: không gian đang trở thành một mặt trận quan trọng trong xung đột hiện đại. Khả năng kiểm soát thông tin, duy trì kết nối và bảo vệ hạ tầng số có thể quyết định hiệu quả tác chiến trên thực địa.
Việc Nga đẩy mạnh Rassvet phản ánh nhu cầu cấp thiết phải giảm phụ thuộc vào các hệ thống nước ngoài và xây dựng năng lực độc lập. Tuy nhiên, để đạt được mức độ tương đương với Starlink, Moskva sẽ cần thời gian, nguồn lực và sự ổn định công nghệ trong dài hạn.
Trong bối cảnh đó, cuộc cạnh tranh vệ tinh quỹ đạo thấp không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn là yếu tố then chốt trong cán cân sức mạnh quân sự toàn cầu.
