Thêm SOHA trên Google
Thử thách trí nhớ trong 1 phút
Hãy thử nhìn quanh căn phòng bạn đang ngồi. Trong khoảng 30 giây, quan sát thật tự nhiên và ghi nhớ 10 món đồ bất kỳ mà bạn nhìn thấy. Đó có thể là chiếc đồng hồ treo tường, cốc nước trên bàn, chiếc đèn, quyển sách, chậu cây hay đôi dép dưới sàn.
Sau khi hết thời gian, hãy quay mặt đi hoặc rời khỏi căn phòng. Đừng nhìn lại, cũng đừng cố đoán. Hãy viết ra giấy tất cả những món đồ bạn còn nhớ. Bạn có thể dành khoảng một phút để hoàn thành thử thách.
Cuối cùng, quay lại căn phòng và kiểm tra xem mình nhớ chính xác bao nhiêu món. Có thể bạn sẽ bất ngờ vì những vật dụng tưởng như rất quen thuộc lại không dễ dàng được gọi tên. Thậm chí, có món nằm ngay trước mắt mỗi ngày nhưng bạn vẫn bỏ sót.
Ảnh minh họa
Tuy nhiên, đây chỉ là một trò thử nghiệm vui, không phải bài kiểm tra trí nhớ được chuẩn hóa. Số lượng đồ vật nhớ lại không thể dùng để kết luận bạn có trí nhớ tốt hay kém.
Vì sao có những món đồ bạn nhớ rất rõ, nhưng có món lại biến mất khỏi đầu?
Theo Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA), trí nhớ không đơn thuần là khả năng lưu giữ thông tin. Quá trình này bao gồm việc tiếp nhận thông tin, duy trì chúng trong một khoảng thời gian và truy xuất khi cần thiết.
Nói một cách dễ hiểu, để nhớ được chiếc cốc đặt trên bàn, trước tiên não bộ phải chú ý đến nó, ghi nhận hình ảnh và sau đó có thể “gọi lại” thông tin khi bạn không còn nhìn thấy chiếc cốc.
Điều thú vị là không phải mọi thứ lọt vào tầm mắt đều được não bộ ghi nhớ. Nếu bạn quan sát căn phòng trong lúc tâm trí đang bận nghĩ về công việc, đọc tin nhắn hoặc nghe một cuộc trò chuyện, nhiều đồ vật có thể chỉ xuất hiện thoáng qua trong nhận thức mà không được ghi nhận đầy đủ.
Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ (NIMH) mô tả trí nhớ làm việc (working memory) là khả năng duy trì và cập nhật tạm thời những thông tin cần thiết để hoàn thành một nhiệm vụ. Khả năng này có giới hạn và dễ bị ảnh hưởng bởi những thông tin gây xao nhãng.
Đó cũng là lý do bạn có thể nhớ rõ một vài món đồ nổi bật nhưng lại quên những vật dụng khác.
Não bộ ghi nhớ tốt hơn khi biết cách sắp xếp thông tin
Nếu trong thử thách vừa rồi, bạn nhớ được nhiều món đồ, có thể bạn đã vô tình sử dụng một cách ghi nhớ khá hiệu quả: liên kết các vật dụng với nhau.
Thay vì cố ghi nhớ 10 món đồ riêng lẻ, bạn có thể chia chúng thành từng nhóm như đồ dùng trên bàn, vật dụng trong bếp, đồ trang trí hoặc những thứ nằm gần cửa ra vào. Khi đó, não bộ không phải xử lý một danh sách dài các thông tin rời rạc mà có thể dựa vào những nhóm đã được hình thành để gọi lại từng món.
Trong tâm lý học nhận thức, cách tổ chức thông tin này được gọi là chunking (phân nhóm thông tin). Theo Hiệp hội Tâm lý học Mỹ, đây là quá trình nhóm những thông tin nhỏ thành các đơn vị có ý nghĩa để giúp chúng dễ được lưu giữ trong trí nhớ ngắn hạn hơn. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Frontiers in Psychology năm 2015 cũng cho biết con người có thể nhóm thông tin dựa trên kiến thức đã có hoặc những đặc điểm dễ nhận thấy như sự tương đồng và vị trí gần nhau.
Một mẹo khác là tạo liên tưởng. Ví dụ, khi nhìn thấy một chiếc cốc đặt cạnh quyển sách và chiếc đèn bàn, bạn có thể hình dung mình đang ngồi đọc sách, uống nước dưới ánh đèn. Một hình ảnh hoặc câu chuyện ngắn đôi khi dễ nhớ hơn ba món đồ tách biệt.
Vì sao đôi khi bạn nhớ được hình ảnh nhưng quên tên đồ vật?
Trong thử nghiệm này, có thể bạn nhớ rất rõ vị trí của một vật dụng, màu sắc hoặc hình dáng của nó nhưng lại không thể gọi đúng tên. Điều đó không có nghĩa toàn bộ ký ức về món đồ đã biến mất.
Trí nhớ có nhiều khía cạnh khác nhau. Bạn có thể nhận ra một vật khi nhìn thấy nó, nhưng lại gặp khó khăn khi phải tự nhớ và gọi tên mà không có gợi ý. Trong tâm lý học, đây là sự khác biệt giữa nhận diện (recognition) và hồi tưởng (recall).
Chẳng hạn, nếu không nhìn căn phòng, bạn có thể quên mất mình đã thấy chiếc kéo. Nhưng khi quay lại và nhìn thấy nó, bạn lập tức nhận ra đây chính là món đồ mình vừa quan sát.
Điều này cho thấy việc nhớ lại thông tin không chỉ phụ thuộc vào thông tin đã được ghi nhận mà còn liên quan đến những gợi ý giúp não bộ truy xuất ký ức.
Đừng vội lo lắng nếu bạn chỉ nhớ được vài món đồ
Nếu kết quả của bạn không như mong đợi, cũng không cần quá căng thẳng. Một lần thử ngắn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như mức độ tập trung, sự mệt mỏi, môi trường xung quanh và cách bạn quan sát.
Bạn có thể thử lại vào một thời điểm khác, thay đổi căn phòng hoặc nhờ người thân chọn 10 món đồ để kiểm tra khả năng ghi nhớ. Để thử thách thú vị hơn, hãy quan sát trong 30 giây rồi thực hiện một việc khác trước khi viết lại danh sách.
Quan trọng nhất, đừng xem đây là phép đo sức khỏe não bộ. Nếu bạn thường xuyên gặp vấn đề về trí nhớ trong sinh hoạt, chẳng hạn quên những việc quan trọng, lặp lại câu hỏi hoặc gặp khó khăn khi thực hiện công việc quen thuộc, hãy trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá phù hợp.
Đôi khi, thử thách nhớ 10 món đồ không chỉ giúp bạn khám phá cách trí nhớ hoạt động mà còn nhắc nhở chúng ta chú ý hơn đến những điều nhỏ bé xung quanh. Bởi có thể, thứ chúng ta tưởng mình đã nhìn thấy rất nhiều lần chưa chắc đã được não bộ ghi nhớ thật sự.
