Chuyện gì thực sự đã xảy ra với máy bay MH370?

Vào rạng sáng ngày 8 tháng 3 năm 2014, một vụ mất tích đã làm rúng động toàn bộ ngành hàng không thế giới. Chiếc máy bay Boeing 777-200ER mang số hiệu MH370 của hãng hàng không Malaysia Airlines, khởi hành từ Kuala Lumpur đi Bắc Kinh với 239 con người trên khoang, đã tan biến vào không trung mà không để lại bất kỳ tín hiệu cấp cứu nào.

Trải qua hơn một thập kỷ với hàng loạt chiến dịch rà soát đại dương tốn kém nhất lịch sử, câu hỏi về số phận của MH370 vẫn là ẩn số lớn nhất, ám ảnh nhất của thế kỷ 21.

Đêm định mệnh và những phút giây mất liên lạc bí ẩn

Chuyến bay MH370 cất cánh lúc 00:42 (giờ địa phương) từ Sân bay Quốc tế Kuala Lumpur, Malaysia. Thời tiết trên đường bay hoàn toàn thuận lợi, máy bay đạt độ cao hành trình 35.000 feet (khoảng 10.600 mét) và mọi thông số kỹ thuật đều hoạt động ở trạng thái hoàn hảo.

Đến 01:19, khi chiếc Boeing tiến gần điểm IGARI - vị trí bàn giao quyền kiểm soát không lưu giữa Malaysia và Việt Nam trên Biển Đông - trạm điều khiển không lưu Kuala Lumpur phát tín hiệu yêu cầu chuyến bay chuyển sang tần số của Trung tâm Quản lý Bay Hồ Chí Minh. Từ khoang lái, một giọng nói bình thản vang lên: "Good night, Malaysian three seven zero" (Chúc ngủ ngon, Malaysia 370").

Đó là những lời nói cuối cùng mà thế giới nghe được từ chiếc máy bay.

Ngay sau câu chúc chúc ngủ ngon ấy, thay vì liên lạc với phía Việt Nam, MH370 hoàn toàn im lặng. Chỉ trong vòng hai phút, hệ thống định vị transponder (bộ phát đáp giúp radar dân sự nhận diện vị trí và độ cao máy bay) bị ngắt kết nối một cách chủ động. Chiếc máy bay biến mất khỏi màn hình kiểm soát không lưu dân sự như một bóng ma.

Hành trình bí mật qua radar quân sự và dữ liệu vệ tinh

Những diễn biến tiếp theo chỉ được khôi phục nhờ vào việc giải mã dữ liệu radar quân sự và các tín hiệu tự động cực kỳ phức tạp.

Radar quân sự của Lực lượng Vũ trang Malaysia ghi nhận rằng sau khi tắt bộ phát đáp, chiếc máy bay đã bẻ ngoặt lái sang trái, thực hiện một đường bay ngược lại qua bán đảo Malaysia. Nó tiếp tục lượn qua đảo Penang rồi bay ra hướng biển Andaman. Những thao tác chuyển hướng phức tạp này đòi hỏi sự can thiệp trực tiếp từ người điều khiển trong khoang lái, loại trừ khả năng máy bay bị nổ tức thì trên không.

Mặc dù mọi đường truyền dữ liệu không lưu bị cắt đứt, một hệ thống thu phát sóng tự động của hãng Inmarsat trên máy bay vẫn tiếp tục hoạt động. Hàng giờ sau khi biến mất khỏi radar, máy bay vẫn duy trì 7 chu kỳ tín hiệu tự động (gọi là "handshake pings") với vệ tinh giao tiếp ở độ cao tĩnh không.

Các nhà toán học và chuyên gia không gia vũ trụ đã sử dụng hai chỉ số kỹ thuật phức tạp là BTO (độ trễ thời gian tín hiệu) và BFO (tần số dịch chuyển do hiệu ứng Doppler) để khôi phục lại hành trình.

Kết quả tính toán cho thấy sau khi rời biển Andaman, máy bay đã rẽ ngoặt về hướng Nam, âm thầm bay suốt hơn 6 giờ đồng hồ trên vùng biển hoang vu, hẻo quảnh của Nam Ấn Độ Dương. Tín hiệu bắt tay cuối cùng vào lúc 08:19 cho thấy máy bay đã hết sạch nhiên liệu, động cơ tắt dần và lao xuống đại dương với tốc độ rơi rất lớn.

Công cuộc tìm kiếm quy mô và tốn kém nhất lịch sử đại dương

Sự biến mất của MH370 đã kích hoạt chiến dịch tìm kiếm rộng lớn và phức tạp nhất từng được triển khai trong lịch sử nhân loại, chia làm nhiều giai đoạn liên tục.

Giai đoạn đầu (2014 – 2017) do Chính phủ ba nước Malaysia, Australia và Trung Quốc phối hợp thực hiện với tổng chi phí lên tới hơn 150 triệu USD. Các tàu thăm dò sử dụng thiết bị dò quét sóng âm tầm sâu (sonar) đã quét hơn 120.000 ki-lô-mét vuông đáy biển Ấn Độ Dương - một vùng biển đầy núi ngầm, khe vực sâu thẳm và thời tiết vô cùng khắc nghiệt. Tuy nhiên, đợt rà soát này kết thúc mà không phát hiện được mảnh vỡ chính nào của thân máy bay.

Đến năm 2018, công ty khảo sát đại dương tư nhân Ocean Infinity (Mỹ/Anh) bước vào cuộc đua với bản hợp đồng đặc biệt: "Không tìm thấy, không lấy tiền". Họ triển khai đội tàu ngầm robot không người lái Hugin AUV có khả năng lặn sâu hàng nghìn mét để quét thêm 112.000 ki-lô-mét vuông đáy biển. Dù ứng dụng những công nghệ tự hành tiên tiến nhất thời điểm đó, cuộc tìm kiếm vẫn rơi vào bế tắc.

Nhờ những tiến bộ trong việc phân tích dữ liệu nhiễu loạn sóng vô tuyến băng tần ngắn (WSPR) cùng các mô hình mô phỏng hải lưu cải tiến, Ocean Infinity tiếp tục nối lại các chiến dịch khảo sát đáy biển theo thỏa thuận ký kết với Chính phủ Malaysia.

Tính đến giai đoạn khảo sát hoàn thành gần đây vào đầu năm 2026, các tàu thăm dò đã quét thêm hàng nghìn ki-lô-mét vuông diện tích trọng điểm nghi vấn. Dù việc xác định vị trí chính xác của xác máy bay dưới lòng đại dương vẫn chưa đem lại kết quả cuối cùng, các chiến dịch này đã giúp loại trừ đáng kể các tọa độ sai lệch, thu hẹp phạm vi cho các nghiên cứu khoa học trong tương lai.

Bằng chứng vật thể: Những mảnh vỡ trôi dạt xuyên đại dương

Dù phần thân chính và hai hộp đen của MH370 vẫn nằm lại đâu đó dưới đáy biển sâu, cuộc điều tra đã thu thập được nhiều bằng chứng vật thể xác thực khẳng định số phận của chiếc máy bay.

Mảnh vỡ đầu tiên được tìm thấy vào tháng 7 năm 2015 trên một bãi biển thuộc đảo Réunion, vùng lãnh thổ của Pháp nằm ở phía tây Ấn Độ Dương, cách khu vực tìm kiếm hàng nghìn ki-lô-mét. Mảnh vỡ này được xác nhận chính xác là phần cánh tà (flaperon) của chiếc Boeing 777 mang số hiệu MH370.

Trong những năm sau đó, hơn 30 mảnh vỡ khác tiếp tục trôi dạt và được cư dân địa phương cũng như các nhà nghiên cứu độc lập phát hiện dọc theo bờ biển Madagascar, Mozambique, Tanzania và Nam Phi. Việc phân tích hải lưu trôi dạt hoàn toàn trùng khớp với mô hình máy bay bị rơi tại vùng biển phía nam Ấn Độ Dương.

Đáng chú ý, việc phân tích vỏ của các sinh vật biển (như hà biển) bám trên bề mặt các mảnh vỡ đã giúp các nhà khoa học xác định được nhiệt độ nước biển mà mảnh vỡ từng đi qua, từ đó củng cố thêm các tính toán về tọa độ rơi ban đầu của chiếc máy bay.

Những giả thuyết hàng đầu về nguyên nhân thảm họa

Trong suốt hơn một thập kỷ, hàng trăm giả thuyết đã được đặt ra để giải thích cho thảm kịch MH370. Tuy nhiên, giới điều tra quốc tế tập trung phân tích hai kịch bản chính:

1. Hành vi can thiệp cố ý từ phi công

Nhiều chuyên gia nghiêng về giả thuyết cơ trưởng hoặc cơ phó đã cố tình ngắt liên lạc, hạ áp suất khoang khách để vô hiệu hóa toàn bộ mọi người trên máy bay, sau đó điều khiển máy bay bay đến vùng biển hẻo lánh nhất thế giới nhằm che giấu vết tích.

Giả thuyết này được củng cố khi các điều tra viên FBI phát hiện trong máy tính mô phỏng bay tại nhà của cơ trưởng Zaharie Ahmad Shah từng có một lộ trình bay thử nghiệm ra Nam Ấn Độ Dương, có nhiều điểm tương đồng kỳ lạ với đường bay thực tế của MH370.

2. Sự cố kỹ thuật thảm khốc và "chuyến bay ma"

Một hướng giả thuyết khác cho rằng máy bay đã gặp phải sự cố kỹ thuật nghiêm trọng bất ngờ, chẳng hạn như cháy chập điện hoặc nổ lốp làm mất áp suất đột ngột trong khoang lái. Sự thiếu hụt oxy khẩn cấp (Hypoxia) có thể đã khiến phi hành đoàn nhanh chóng bất tỉnh trước khi kịp gửi tín hiệu cấp cứu. Sau đó, chiếc máy bay tiếp tục bay ở chế độ tự động (Autopilot) như một "chuyến bay ma" suốt nhiều giờ cho đến khi cạn kiệt nhiên liệu và rơi tự do xuống biển.

Báo cáo chính thức và lời kết chưa có hồi kết

Tháng 7 năm 2018, Đội điều tra An toàn MH370 do Chính phủ Malaysia thành lập đã công bố bản báo cáo điều tra chính thức dài 495 trang. Báo cáo khẳng định máy bay đã bị đổi hướng bay một cách thủ công và không thể loại trừ khả năng có sự can thiệp trái phép của bên thứ ba.

Tuy nhiên, các điều tra viên buộc phải thừa nhận rằng họ không thể đưa ra kết luận cuối cùng về nguyên nhân thảm họa hay xác định ai là người chịu trách nhiệm khi chưa tìm thấy xác máy bay và hai hộp đen ghi lại dữ liệu chuyến bay.

Trải qua nhiều năm, bí ẩn mang tên MH370 không chỉ là một bài toán chưa có lời giải của ngành hàng không toàn cầu, mà còn là một vết thương chưa thể lành đối với gia đình của 239 nạn nhân. Công cuộc tìm kiếm có thể đối mặt với nhiều gian trắc và gián đoạn, nhưng khát khao tìm ra sự thật đằng sau chuyến bay định mệnh ấy vẫn sẽ không dừng lại cho đến khi câu trả lời cuối cùng được đưa ra ánh sáng.