Thêm SOHA trên Google
Có người vẫn ăn uống, sinh hoạt bình thường, không đau đớn hay xuất hiện dấu hiệu bất thường nhưng lại bất ngờ phát hiện ung thư trong một lần kiểm tra sức khỏe. Ung thư không thể phòng tránh tuyệt đối, nhưng nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ lại nằm trong những lựa chọn lặp đi lặp lại mỗi ngày. Sau tuổi trung niên, kiểm soát những yếu tố này và tầm soát đúng chỉ định có thể giúp giảm nguy cơ, đồng thời tăng cơ hội phát hiện một số bệnh ung thư ở giai đoạn sớm.
Thực tế, ung thư là nhóm bệnh phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như tuổi tác, gene, môi trường, nhiễm trùng, thuốc lá, rượu bia, cân nặng, chế độ ăn uống và mức độ vận động. Không có lối sống nào có thể bảo đảm một người “không bao giờ mắc ung thư”. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa chúng ta hoàn toàn bất lực trước nguy cơ.
Theo World Cancer Research Fund (WCRF), một tỷ lệ đáng kể trường hợp ung thư có thể được phòng ngừa thông qua việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi, trong đó có thuốc lá, rượu bia, cân nặng, chế độ ăn uống và hoạt động thể chất. Nhiều nghiên cứu y học đã chỉ ra rằng việc duy trì lâu dài một số thói quen sinh hoạt nhất định thực sự có liên quan đến nguy cơ ung thư thấp hơn. Cụ thể, 4 thói quen sau đây, nếu được duy trì lâu dài, rất có lợi cho sức khỏe.
1. Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia
Theo WHO, thuốc lá là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và bệnh tật có thể phòng ngừa. Thuốc lá có liên quan đến nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư phổi, khoang miệng, họng, thanh quản, thực quản, dạ dày, gan, tuyến tụy, thận, bàng quang và đại trực tràng. Khói thuốc thụ động cũng gây hại cho người không hút thuốc. Nguy cơ chịu ảnh hưởng bởi mức độ và thời gian phơi nhiễm.
Rượu bia cũng cần được nhìn nhận thận trọng. Rượu được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) phân loại là chất gây ung thư ở người. Đồ uống có cồn có liên quan đến nhiều loại ung thư, trong đó có ung thư khoang miệng, họng, thanh quản, thực quản, gan, đại trực tràng và ung thư vú. Yếu tố quan trọng là lượng ethanol được tiêu thụ. WCRF khuyến nghị nếu mục tiêu là phòng ngừa ung thư, tốt nhất không uống rượu. Nếu vẫn uống, càng ít càng tốt.
2. Kiểm soát cân nặng
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
Béo phì và lượng mỡ cơ thể cao có liên quan đến nhiều loại ung thư. IARC xác định thừa cân, béo phì là yếu tố nguy cơ của ít nhất 13 loại ung thư, trong đó có ung thư đại trực tràng, gan, tuyến tụy, thận và ung thư vú sau mãn kinh. Mối liên hệ này có thể liên quan đến nhiều thay đổi sinh học trong cơ thể, bao gồm tình trạng viêm mạn tính, insulin và các hormone.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa càng gầy càng tốt. Mục tiêu không phải là ép cơ thể xuống một mức cân nặng thấp bằng mọi giá, đặc biệt ở người lớn tuổi. Ăn kiêng quá mức có thể dẫn đến thiếu chất và mất khối cơ.
Điều đáng quan tâm hơn là duy trì cân nặng khỏe mạnh, hạn chế tăng mỡ quá mức và kết hợp với vận động thường xuyên. WCRF khuyến nghị duy trì cân nặng khỏe mạnh và tránh tăng cân trong giai đoạn trưởng thành để góp phần giảm nguy cơ ung thư. Thay vì chỉ nhìn vào con số trên cân, hãy quan tâm đến xu hướng thay đổi cân nặng trong nhiều năm, mức độ vận động và chất lượng chế độ ăn.
Một chế độ ăn nhiều rau, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại đậu; hạn chế đồ uống có đường, thức ăn nhanh và thịt chế biến; đồng thời duy trì hoạt động thể chất thường xuyên là những lựa chọn có lợi cho sức khỏe lâu dài.
3. Hạn chế thức khuya
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
“Thức khuya có gây ung thư không?” là câu hỏi ngày càng được nhiều người quan tâm. Điều khoa học quan tâm nhiều hơn là sự gián đoạn nhịp sinh học, đặc biệt ở những người thường xuyên làm việc vào ban đêm. IARC đã phân loại làm việc ca đêm vào nhóm “có thể gây ung thư cho người” (nhóm 2A). Phân loại này phản ánh bằng chứng khoa học về mối liên hệ giữa làm việc ca đêm và ung thư, nhưng không có nghĩa rằng bất kỳ ai thức khuya vài đêm cũng sẽ mắc ung thư.
Thiếu ngủ kéo dài có thể liên quan đến tăng cân, rối loạn chuyển hóa, ảnh hưởng tâm trạng và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Vì vậy, thay vì quá ám ảnh với việc phải đi ngủ vào một giờ cố định tuyệt đối, hãy tập trung vào những điều thực tế hơn: ngủ đủ thời lượng, duy trì lịch ngủ tương đối ổn định và hạn chế những thói quen khiến giấc ngủ bị rút ngắn.
Theo đồng thuận của American Academy of Sleep Medicine và Sleep Research Society, người trưởng thành nên ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm một cách thường xuyên để duy trì sức khỏe tối ưu. Giảm thời gian sử dụng điện thoại trước khi ngủ, hạn chế các bữa ăn quá lớn vào ban đêm và sắp xếp thời gian nghỉ ngơi hợp lý đều có thể giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ. Với những người thường xuyên làm ca đêm, việc bảo đảm thời gian nghỉ ngơi và theo dõi sức khỏe càng quan trọng.
4. Kiểm tra sức khỏe định kỳ
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
Tầm soát ung thư được thực hiện ở những người chưa có triệu chứng, nhằm phát hiện một số bệnh ung thư hoặc tổn thương tiền ung thư ở giai đoạn có thể điều trị hiệu quả hơn. Tuy nhiên, không phải cứ làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt.
Việc lựa chọn phương pháp tầm soát cần dựa trên tuổi, giới tính, tiền sử gia đình, tiền sử bệnh và các yếu tố nguy cơ cá nhân. Chẳng hạn, American Cancer Society khuyến nghị người có nguy cơ trung bình bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng từ tuổi 45. Với ung thư vú, phụ nữ có nguy cơ trung bình có thể bắt đầu chụp X-quang tuyến vú hằng năm từ tuổi 40-44 tùy lựa chọn và nên bắt đầu tầm soát thường quy từ tuổi 45. Tầm soát ung thư cổ tử cung cũng có những khuyến nghị riêng theo độ tuổi và phương pháp xét nghiệm.
Vì vậy, tầm soát đúng đối tượng, đúng thời điểm và đúng phương pháp quan trọng hơn việc chạy theo một danh sách dài các xét nghiệm. Việc tự thực hiện quá nhiều xét nghiệm khi chưa có chỉ định không nhất thiết giúp phát hiện ung thư sớm hơn. Ngược lại, một số xét nghiệm có thể tạo ra kết quả dương tính giả, dẫn tới các xét nghiệm tiếp theo không cần thiết và gây thêm lo lắng.
Ung thư là nhóm bệnh có nhiều nguyên nhân. Tuổi tác, yếu tố di truyền, môi trường và những yếu tố nằm ngoài khả năng kiểm soát của mỗi người vẫn có thể đóng vai trò. Các khuyến nghị của WCRF nhấn mạnh việc phòng ngừa ung thư nên được nhìn nhận như một lối sống tổng thể, thay vì tìm kiếm một loại thực phẩm, một loại thuốc bổ hay một thói quen duy nhất có thể loại bỏ nguy cơ.
