Nếu quan sát những khu vườn truyền thống ở nông thôn Việt Nam, người ta dễ dàng nhận thấy sự hiện diện của các loại cây có múi như chanh, bưởi hoặc cây khế. Đây không phải là sự lựa chọn ngẫu nhiên. Từ kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ, ông bà ta đã hiểu rằng những loại cây này vừa dễ trồng, dễ chăm sóc, vừa mang lại nhiều giá trị cho đời sống hằng ngày.
Trong điều kiện cuộc sống còn nhiều khó khăn, một loại cây có thể phục vụ nhiều mục đích luôn được ưu tiên. Và khế, chanh, bưởi chính là những ví dụ điển hình.
Nguồn thực phẩm và "tủ thuốc" tự nhiên của mỗi gia đình
Ngày nay, khi cần chanh hay bưởi, chúng ta chỉ việc ra chợ hoặc siêu thị. Nhưng với người Việt xưa, việc trồng sẵn một vài cây quanh nhà giúp gia đình luôn có nguồn thực phẩm tươi ngon mà không phải tốn thêm chi phí.
Quả khế được dùng để nấu canh chua, kho cá hoặc ăn trực tiếp. Chanh là gia vị quen thuộc trong nhiều món ăn và thức uống. Trong khi đó, bưởi vừa là loại trái cây bổ dưỡng vừa có thể dùng trong các dịp cúng lễ, giỗ Tết.
Không chỉ vậy, các loại cây này còn được ứng dụng rộng rãi trong dân gian. Nước chanh pha mật ong thường được dùng để làm dịu cổ họng. Lá bưởi được nấu nước xông giải cảm. Vỏ bưởi còn được tận dụng để gội đầu hoặc đun lấy tinh dầu. Theo nhiều tài liệu về cây thuốc dân gian Việt Nam, đây đều là những kinh nghiệm được lưu truyền qua nhiều thế hệ.
Hương thơm tự nhiên giúp xua đuổi côn trùng
Một lý do ít người biết là các loại cây có múi chứa nhiều tinh dầu trong lá, hoa và vỏ quả. Khi được trồng quanh nhà, chúng tỏa ra mùi hương dễ chịu đối với con người nhưng lại không mấy hấp dẫn đối với một số loại côn trùng.
Theo các nghiên cứu được công bố bởi Bộ Nông nghiệp Mỹ và nhiều trường đại học nông nghiệp trên thế giới, tinh dầu từ họ cam quýt chứa các hợp chất như limonene và citral có khả năng hỗ trợ xua đuổi một số loài côn trùng nhất định.
Dĩ nhiên, ông bà ta ngày xưa không biết đến những tên gọi hóa học này. Nhưng qua quan sát thực tế, họ nhận thấy khu vực có cây chanh, bưởi thường dễ chịu hơn và vì thế tiếp tục duy trì thói quen trồng cây quanh nhà.
Tạo bóng mát và cải thiện không gian sống
Trước khi có quạt điện hay điều hòa, cây xanh là một trong những giải pháp chống nóng hiệu quả nhất. Cây bưởi và cây khế thường có tán lá rộng, tạo bóng râm cho sân vườn. Nhờ đó, khu vực quanh nhà trở nên mát mẻ hơn vào những ngày hè oi bức.
Ngoài tác dụng che nắng, cây xanh còn giúp giảm bụi và tạo cảm giác thư thái. Những chùm hoa bưởi trắng thơm ngát hay những quả khế lủng lẳng trước hiên nhà đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt.
Ngày nay, các nghiên cứu về môi trường sống cũng cho thấy việc duy trì cây xanh quanh nhà có thể góp phần cải thiện chất lượng không khí và tạo tác động tích cực đến sức khỏe tinh thần.
Gắn liền với văn hóa và niềm tin dân gian
Bên cạnh những lợi ích thực tế, khế, chanh và bưởi còn mang nhiều ý nghĩa văn hóa. Cây khế xuất hiện trong truyện cổ tích Việt Nam qua câu chuyện "Ăn khế trả vàng", trở thành biểu tượng của sự lương thiện và đức tính chăm chỉ.
Bưởi là loại quả quen thuộc trên mâm ngũ quả ngày Tết ở nhiều vùng miền. Trong khi đó, chanh thường được xem là loại cây dễ sống, tượng trưng cho sự sinh sôi và sức sống bền bỉ.
Có thể nói, việc ông bà ta trồng khế, chanh hoặc bưởi quanh nhà không chỉ đơn thuần vì sở thích. Đó là kết quả của sự quan sát tinh tế và kinh nghiệm sống được đúc kết qua nhiều thế hệ. Những loại cây này vừa cung cấp thực phẩm, vừa hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, tạo bóng mát và góp phần làm đẹp không gian sống.
Nhìn lại những khu vườn xưa, chúng ta mới thấy rằng nhiều thói quen tưởng chừng giản dị của ông bà thực ra chứa đựng không ít bài học đáng giá về cách sống gần gũi với thiên nhiên và tận dụng hiệu quả những gì sẵn có quanh mình.
Thêm SOHA trên Google
