Từ đoạn phim 30 giây đến dấu ấn ngoại nhi Việt Nam trên bản đồ y học thế giới

Đầu năm 2012, tại một hội thảo y khoa quốc tế, đoạn phim ngắn vỏn vẹn 30 giây thu hút sự chú ý lớn của giới ngoại khoa nhi toàn cầu. Đoạn phim ghi lại một phần ca mổ nang ống mật chủ bằng phương pháp nội soi một lỗ do một bác sĩ người Trung Quốc trình chiếu.

Chứng kiến những thao tác ấy, PGS.TS Trần Ngọc Sơn, Chủ tịch Hội đồng chuyên ngành Phẫu thuật Nhi khoa, Hệ thống Y tế Vinmec; Giám đốc Trung tâm Nhi, Bệnh viện đa khoa Vinmec Smart City (khi đó đang công tác tại Bệnh viện Nhi Trung ương) cùng các chuyên gia quốc tế rất ngạc nhiên.

Từ đoạn phim 30 giây đến vết mổ siêu nhỏ dưới 2cm

Lần đầu tiên, một bệnh lý gan mật bẩm sinh phức tạp ở trẻ em được xử lý chỉ thông qua một vết rạch duy nhất dài bằng một đốt ngón tay. Trong khi đó, tại các trung tâm y tế lớn ở châu Âu hay Mỹ, mổ mở vẫn là chỉ định phổ biến với đường rạch dài chiếm tới 2/3 khoang bụng. Đối với một đứa trẻ, ca mổ mở là tổn thương lớn khi phải cắt qua nhiều lớp cơ bụng, gây đau, hồi phục chậm và tiềm ẩn nhiều nguy cơ biến chứng.

Ý tưởng đưa kỹ thuật này về Việt Nam lập tức nhen nhóm trong tâm trí vị bác sĩ trẻ. Thời điểm đó, Việt Nam đang thực hiện nội soi thông thường (rạch 4 lỗ trên thành bụng) điều trị nang ống mật chủ ở trẻ. Việc chuyển từ nội soi thông thường sang nội soi một lỗ duy nhất là bước phát triển tiếp theo để hướng tới mục tiêu giảm tối đa sang chấn và giúp bệnh nhi hồi phục nhanh nhất có thể.

“ Nội soi thông thường đã là bước tiến lớn so với mổ mở. Nhưng từ bốn lỗ nội soi xuống chỉ còn một lỗ duy nhất lại là một cuộc cách mạng khác” , PGS Sơn nói.

Nhớ lại những bước khởi đầu, PGS Sơn chia sẻ đó là thử thách kỹ thuật rất lớn. Phẫu thuật điều trị nang ống mật chủ vốn phức tạp: bác sĩ phải cắt túi mật, cắt bỏ toàn bộ phần ống mật chủ bị phình giãn thành nang, rồi đưa một quai ruột lên khâu nối với ống gan chung ở phía trên để hứng mật. Với nội soi thông thường, các dụng cụ tạo với nhau một góc để thao tác dễ dàng. Với nội soi một lỗ, hai dụng cụ mổ và camera phải cùng đi qua một vết rạch chỉ dưới 2cm ở đường rốn.

PGS.TS Trần Ngọc Sơn chia sẻ: "Khi chỉ có một lối vào duy nhất, các dụng cụ gần như phải đặt song song. Đôi tay thầy thuốc lúc này như bị bó lại. Phẫu trường vô cùng chật chội, các thao tác phải tính toán chính xác từng milimet. Chỉ cần chệch một vài milimet, dụng cụ đã chạm vào nhau không thể thao tác theo ý muốn".

Trải qua nửa năm nghiên cứu, cuối năm 2012, PGS.TS Trần Ngọc Sơn cùng các đồng nghiệp đã thực hiện thành công ca mổ nội soi một lỗ điều trị nang ống mật chủ ở trẻ em đầu tiên tại Việt Nam. Ở những ca đầu tiên, vừa mổ, ekip vừa phải tìm cách điều chỉnh góc đặt dụng cụ, khâu lại lỗ hở để giữ áp lực ổ bụng. Ca mổ kéo dài suốt 6 giờ đồng hồ, lâu gần gấp đôi thời gian thông thường, nhưng kết quả tốt đẹp: bệnh nhi hồi phục nhanh và không bị rò miệng nối.

Từ thành công ấy, quy trình dần được chuẩn hóa từ vị trí đặt trocar, cách di chuyển dụng cụ cho đến việc dùng mũi chỉ khâu treo để thay thế cho dụng cụ nội soi thứ ba, hay thay đổi hướng tiếp cận cắt nang từ dưới lên trên.

Cho đến nay, PGS.TS Trần Ngọc Sơn cùng đồng nghiệp đã thực hiện hơn 300 ca phẫu thuật bằng kỹ thuật nội soi một lỗ. Thời gian mổ đã được rút ngắn từ 6 tiếng xuống còn khoảng 3 tiếng, tương đương với một ca mổ nội soi thông thường nhưng mang lại giá trị thẩm mỹ vượt trội.

Điểm đến của bệnh nhân và chuyên gia nước ngoài

Sự thành công của kỹ thuật này tại Việt Nam mở ra bước tiến mới cho ngành y tế và thu hút những bệnh nhân từ các quốc gia có nền y tế phát triển chủ động tìm đến Việt Nam.

Mới đây, một gia đình người Úc đang sinh sống tại Bali (Indonesia) phát hiện con gái nhỏ bị nang ống mật chủ bẩm sinh. Các bác sĩ bản địa cho biết có thể thực hiện phẫu thuật mổ mở để cắt u nang.

Vì muốn tìm kiếm các phương pháp ít sang chấn hơn cho con, người cha đã tìm hiểu thông tin về kỹ thuật mổ nội soi một lỗ. Tình cờ, một bác sĩ tại Bali từng tham dự hội nghị khoa học quốc tế biết đến kỹ thuật này của Việt Nam nên đã cung cấp thông tin liên lạc của PGS Sơn.

Gia đình bệnh nhi không quyết định đến Việt Nam ngay mà dành một tháng để tìm hiểu thêm từ nhiều bệnh viện tại Úc và Pháp. Tuy nhiên, các cơ sở này vẫn chủ yếu chỉ định mổ mở hoặc mổ nội soi thông thường. Cuối cùng, họ quyết định đưa con sang Việt Nam. Ca phẫu thuật thành công. Chỉ 3 ngày sau mổ, bé gái đã có thể chơi đùa và hồi phục nhanh chóng. Vết mổ duy nhất dài 2cm nằm ẩn trong rốn - một vết sẹo tự nhiên của cơ thể - giúp đảm bảo tính thẩm mỹ cho bé khi lớn lên.

Không chỉ thu hút người bệnh, kỹ thuật này cũng được nhiều đoàn bác sĩ nước ngoài quan tâm và tìm sang học tập. Hiện nay trên thế giới, ngoài một bệnh viện tại Bắc Kinh (Trung Quốc) và Việt Nam, các bệnh viện khác tại các nước phát triển như Mỹ, Anh, Pháp, Đức hay Singapore vẫn chưa áp dụng rộng rãi kỹ thuật này trong điều trị nang ống mật chủ ở trẻ nhỏ.

Điều đáng chú ý là giải pháp của các bác sĩ Việt Nam hoàn toàn dựa trên điều kiện thực tế trong nước. Để giải quyết bài toán nội soi một lỗ, các bệnh viện phương Tây thường dùng các cổng chuyên dụng (chi phí khoảng 400 USD), sử dụng ống nội soi đặc chủng dài 70cm hoặc dụng cụ có khớp bắt chéo đắt tiền.

Trong khi đó, phương pháp nội soi một lỗ của Việt Nam tận dụng toàn bộ trang thiết bị nội soi thông thường sẵn có, không làm phát sinh thêm chi phí điều trị cho bệnh nhân. Thao tác dụng cụ vẫn giữ được nguyên tắc khá tương đồng với nội soi thường quy, giúp các bác sĩ có kinh nghiệm ngoại khoa dễ dàng tiếp cận và làm chủ kỹ thuật chỉ sau khoảng 20 ca lâm sàng.

Từ thành công của nang ống mật chủ, kỹ thuật một lỗ đã được mở rộng phạm vi ứng dụng sang nhiều bệnh lý khác ở trẻ em như: thoát vị bẹn, cắt nang buồng trứng, mổ ruột thừa, u nang bạch huyết, điều trị tắc tá tràng bẩm sinh, cắt thận bán phần, cắt u nang trong ổ bụng...

Hiệu quả của kỹ thuật mổ nội soi một lỗ trong hơn một thập kỷ qua không chỉ dừng lại ở ý nghĩa của một phương pháp điều trị, mà đã trở thành dấu mốc khẳng định vị thế độc lập của ngoại khoa nhi Việt Nam trên bản đồ y học quốc tế.

Từ chỗ đi sau tiếp thu công nghệ, các bác sĩ Việt Nam đã chủ động cải tiến, chuẩn hóa quy trình và biến một kỹ thuật vốn được xem là thách thức lớn thành một can thiệp y tế thường quy, an toàn. Kỹ thuật mổ nội soi một lỗ điều trị nang ống mật chủ ở trẻ em chứng minh năng lực tối ưu hóa và tư duy sáng tạo của đội ngũ y bác sĩ Việt.