Ảnh minh họa. Nguồn: Báo Chính phủ
Tại Việt Nam, theo lộ trình đã đề ra, kể từ ngày 1/6 tới đây, thị trường nhiên liệu Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn chuyển giao mang tính lịch sử khi toàn bộ các loại xăng khoáng phổ thông truyền thống chính thức dừng lưu thông, nhường chỗ cho các loại nhiên liệu sinh học là E5 và E10. Đáng chú ý, loại xăng E5 RON 92 hiện tại được xem là giải pháp mang tính bước đệm và sẽ chỉ được duy trì đến năm 2030.
Sự thay đổi trong loại nhiên liệu được sử dụng được cho là phương án giúp giảm sự phụ thuộc vào xăng dầu khoáng, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, đồng thời thực hiện mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết với quốc tế.
Nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa vào sử dụng xăng sinh học từ hàng chục năm về trước và vẫn đang sử dụng tới ngày nay. Mỗi quốc gia có một cách tiếp cận và áp dụng khác nhau, song, có thể tạm phân thành hai cách chính: Bán song song và thay thế hoàn toàn.
Bán xăng E10 song song với xăng khoáng
Mục tiêu trọng tâm của việc một số nước bán song song 2 loại xăng được cho là nhằm để thị trường dần thích nghi, phù hợp với nhóm phương tiện không tương thích với tỷ lệ ethanol cao, do đặc thù của quốc gia đó.
Điển hình cho cách tiếp cận thận trọng này là Vương quốc Anh, nơi xăng E10 chính thức trở thành tiêu chuẩn mặc định tại các cột bơm từ tháng 9 năm 2021.
Theo số liệu phân tích từ Bộ Giao thông Vận tải Anh (DfT), việc chuyển đổi sang E10 trên quy mô toàn quốc giúp cắt giảm khoảng 750.000 tấn CO2 mỗi năm, tương đương với hiệu quả của việc đưa 350.000 chiếc ô tô ra khỏi hệ thống giao thông đô thị.
Xăng E10 trên thế giới đã chứng minh ưu thế vượt trội về nhiều mục tiêu chiến lược, bao gồm giảm phát thải CO2 và thúc đẩy mạnh một số ngành trong nông nghiệp. Ảnh minh họa.
Mặc dù đạt được lợi ích môi trường to lớn, đại diện Bộ Giao thông Anh cho rằng cơ quan quản lý sẽ không bỏ rơi những người sở hữu xe cũ, xe cổ. Điều này dẫn đến sự ra đời của một quy định, buộc các trạm nhiên liệu quy mô lớn phải tiếp tục phân phối dòng xăng E5 ở phân khúc cao cấp (Super Unleaded) nhằm phục vụ an toàn cho khoảng 500.000 chiếc xe đời cũ.
Trong khi đó ở quy mô lớn hơn, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cho biết rằng nhiên liệu pha trộn 10% ethanol hiện đã chiếm tới hơn 95% tổng lượng xăng tiêu thụ trên toàn lãnh thổ nước này. Hiệp hội Nhiên liệu Tái tạo Mỹ (RFA) cũng thường xuyên dẫn chứng các dữ liệu cho thấy ngành công nghiệp ethanol không chỉ giúp Mỹ gia tăng tính tự chủ năng lượng mà còn đóng góp trực tiếp hàng tỷ đô la vào GDP và duy trì hàng trăm ngàn việc làm nông nghiệp.
Dẫu vậy, thị trường Mỹ vẫn duy trì mô hình bán song song vô cùng linh hoạt, cho phép các trạm bơm cung cấp đa dạng từ xăng E0 thuần khoáng cho đến E15 hay E85 để đáp ứng các nhu cầu chuyên biệt.
Đáng chú ý, Mỹ đã sử dụng rộng rãi xăng với 10% cồn sinh học (xăng E10) từ khoảng cuối những năm 1970; Mỹ cũng là một trong những nhà sản xuất ethanol sinh học lớn hàng đầu thế giới.
Một điều thú vị là mẫu xe ô tô mang tính cách mạng Ford Model T (ra đời năm 1908) có thể sử dụng xăng thuần khoáng, cồn sinh học, hoặc hỗn hợp của cả hai loại nhiên liệu này).
Nhiều nước đẩy mạnh dùng xăng E10. Ảnh minh họa.
Thay thế hoàn toàn xăng khoáng
Nhiều quốc gia chọn giải pháp thay thế hoàn toàn để đẩy mạnh quá trình chuyển dịch năng lượng và kích cầu nông nghiệp nội địa.
Tại khu vực Đông Nam Á, Thái Lan là minh chứng rõ nét nhất khi Bộ Năng lượng nước này quyết định loại bỏ hoàn toàn dòng xăng khoáng A91 kể từ năm 2013 để nhường chỗ cho E10. Theo thống kê của Cục Kinh doanh Năng lượng Thái Lan, nhờ chính sách kiên quyết này, lượng tiêu thụ ethanol của cả nước đã duy trì ổn định ở mức trung bình trên 3 triệu lít mỗi ngày trong nhiều năm qua. Con số này tạo ra một lực đỡ khổng lồ cho ngành nông nghiệp, giúp bao tiêu sản lượng lớn sắn và mía đường cho hàng triệu nông dân.
Tại châu Âu, tiến trình thay thế toàn diện được định hướng mạnh mẽ bởi Chỉ thị Năng lượng Tái tạo (RED II) của Liên minh Châu Âu, trong đó đặt ra mục tiêu cứng yêu cầu tối thiểu 14% năng lượng trong lĩnh vực giao thông vận tải phải đến từ các nguồn tái tạo vào năm 2030.
Nhằm cụ thể hóa mục tiêu này, Thụy Điển đã mạnh tay khai tử hoàn toàn xăng E5 phổ thông để chuyển đổi đồng loạt sang E10 vào tháng 8 năm 2021.
Tiếp nối xu hướng đó, Bộ Khí hậu và Môi trường Ba Lan cũng chính thức áp dụng lộ trình thay thế E5 bằng E10 từ tháng 1 năm 2024. Phân tích về quyết định này, giới chức Ba Lan nhận định việc triển khai E10 là bước đi bắt buộc để không chỉ giúp quốc gia này bắt kịp tiêu chuẩn khí thải chung của toàn khối, mà còn đóng vai trò chiến lược trong việc giảm thiểu sự phụ thuộc vào các nguồn cung dầu mỏ nhập khẩu giữa bối cảnh an ninh năng lượng khu vực có nhiều biến động.
Việt Nam nên tham khảo gì về xăng E10?
Dù áp dụng hình thức phân phối nào, thực tiễn từ các quốc gia trên đều chứng minh rằng sự chuẩn bị về hạ tầng kỹ thuật và truyền thông rõ ràng, minh bạch là 2 yếu tố sống còn, hai bài học "xương máu" mang tính quyết định cho thành công.
Do đặc tính ngậm nước của ethanol, các doanh nghiệp xăng dầu buộc phải đầu tư nguồn vốn khổng lồ để súc rửa bồn chứa, xử lý độ ẩm và nâng cấp hệ thống bơm nhằm ngăn chặn hiện tượng tách pha của nhiên liệu.
Song song với đó, công tác truyền thông đại chúng phải giải quyết được bài toán tâm lý e ngại về hiệu suất của người dùng.
Các chuyên gia nghiên cứu thuộc Hiệp hội Ô tô Hoàng gia Anh (RAC) từng công bố các đo lường chỉ ra rằng nhiên liệu E10 có thể làm giảm hiệu suất tiêu thụ từ 1% đến 2% so với xăng khoáng do mật độ năng lượng của cồn thấp hơn.
Tuy nhiên, các báo cáo này cũng nhấn mạnh sự chênh lệch này là cực kỳ nhỏ và tài xế gần như không thể nhận biết trong điều kiện lái xe hỗn hợp hàng ngày. Do đó, thay vì tranh cãi về mức hao hụt nhiên liệu, giới chuyên gia quốc tế luôn khuyến nghị chính phủ các nước nên cung cấp các trang web tra cứu trực tuyến (checker tools) để người dân tự xác minh chính xác độ tương thích của cấu kiện kim loại và cao su trong động cơ xe trước khi bơm nhiên liệu mới.
Tựu trung, sự thành bại của chiến dịch phổ cập nhiên liệu sinh học tại các nước đã áp dụng không chỉ nằm ở những văn bản hành chính mà còn phụ thuộc vào khả năng điều phối hài hòa giữa lợi ích môi trường vĩ mô và sự an tâm của người tiêu dùng.
Việc Việt Nam thiết lập cột mốc ngày 1/6 để chuẩn hóa thị trường nhiên liệu theo hướng xanh hóa, tuyên truyền một thời gian khá dài, đi kèm với lộ trình giới hạn của xăng E5 đến năm 2030, thể hiện một tầm nhìn nhất quán và có sự chuẩn bị dài hạn.
Những con số thực tế về khả năng cắt giảm hàng trăm ngàn tấn khí thải tại châu Âu, hay bài học về kích cầu nông nghiệp tại quốc gia láng giềng Thái Lan chính là những minh chứng sinh động về lợi ích của E10. Đồng thời, những kinh nghiệm từ quốc tế trong công tác minh bạch thông tin và kiểm soát chất lượng bồn chứa sẽ là nguồn tham chiếu vô giá.
Chỉ khi kết hợp đồng bộ được các giải pháp hạ tầng và truyền thông, lộ trình chuyển đổi năng lượng tại Việt Nam mới thực sự tạo ra cú hích bền vững, đóng góp thiết thực vào nỗ lực chống biến đổi khí hậu chung của toàn cầu.
