“ Tại Việt Nam, tỷ lệ phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm chỉ dưới 10%. Con số này quá thấp so với thế giới và đó là nỗi trăn trở của những người làm nghề như chúng tôi” , PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai nói.
Ung thư phổi hiện là một trong những thách thức lớn nhất của y tế toàn cầu với khoảng 2,5 triệu ca mắc mới mỗi năm. Tại Việt Nam, năm 2022 ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới và đây cũng là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu.
Theo PGS Phương, điều đáng lo ngại là 70-80% bệnh nhân ở nước ta được phát hiện khi bệnh đã bước sang giai đoạn muộn hoặc di căn. Nhiều người chỉ đi khám khi xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, ho ra máu, đau tức ngực. Thậm chí có trường hợp ung thư đã di căn não gây đau đầu, yếu liệt.
“ Khi đó, cơ hội phẫu thuật triệt căn gần như không còn. Việc điều trị chủ yếu nhằm kéo dài thời gian sống với chi phí rất tốn kém ”, bà nói.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Giám đốc Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai khám cho người bệnh.
Trong khi đó, tại các quốc gia phát triển như Nhật Bản khoảng 50% ca ung thư phổi được phát hiện ở giai đoạn sớm nhờ chiến lược tầm soát chủ động bằng chụp CT liều thấp và quản lý nốt phổi nghi ngờ.
PGS Phương cho biết mô hình của Đài Loan (Trung Quốc) là kinh nghiệm đáng tham khảo đối với Việt Nam. Khoảng 10 năm trước, nơi đây cũng đối mặt tình trạng tương tự khi phần lớn bệnh nhân nhập viện ở giai đoạn muộn. Tuy nhiên, sau khi triển khai chương trình quản lý nốt phổi và sàng lọc bằng CT liều thấp, tỷ lệ phát hiện bệnh ở giai đoạn một tăng lên khoảng 50%.
“ Đây là giai đoạn người bệnh còn cơ hội phẫu thuật triệt căn và chữa khỏi ”, bà nói.
Để thay đổi thực trạng này, Bệnh viện Bạch Mai đang đẩy mạnh mô hình hội chẩn đa chuyên khoa với sự phối hợp của bác sĩ chẩn đoán hình ảnh, hô hấp, phẫu thuật lồng ngực và ung bướu nhằm phát hiện sớm các tổn thương nghi ngờ.
Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo AI được ứng dụng như một “trợ lý” hỗ trợ bác sĩ trong quá trình đọc phim CT. Theo PGS Phương, với những nốt phổi kích thước rất nhỏ, AI có thể giúp đánh giá nguy cơ lành tính hay ác tính với độ chính xác cao, từ đó hỗ trợ quyết định theo dõi hoặc can thiệp đúng thời điểm.
Ngay trong buổi đầu tiên của chương trình tầm soát miễn phí tại bệnh viện, các bác sĩ đã phát hiện 4 trường hợp có nốt phổi trong số 50 người đến khám. Các nốt này có kích thước 3-6 mm và hiện chưa ghi nhận dấu hiệu ác tính, song người bệnh vẫn được đưa vào hệ thống theo dõi định kỳ.
Theo khuyến cáo của chuyên gia, người trên 50 tuổi, hút thuốc lá hoặc thuốc lào lâu năm, có người thân mắc ung thư phổi nên chủ động tầm soát định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng.
“ Mục tiêu lớn nhất không chỉ là phát hiện bệnh, mà còn nâng cao nhận thức cộng đồng. Ung thư phổi nếu được phát hiện sớm hoàn toàn có thể điều trị khỏi với chi phí hợp lý ”, PGS Phương nói.
