Sau hơn hai tháng xung đột không mang lại chiến thắng quân sự hay ngoại giao quyết định nào, Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với nguy cơ bế tắc với Iran sẽ kéo dài vô thời hạn và để lại vấn đề lớn hơn nữa cho Mỹ và thế giới so với trước khi ông phát động xung đột, theo Reuters.
Cả hai bên đều tỏ ra tự tin rằng mình đang nắm giữ ưu thế và lập trường của họ cách biệt nhau khá xa, do đó không có lối thoát rõ ràng nào trong tầm nhìn, ngay cả khi Iran đã đệ trình một đề xuất mới để nối lại đàm phán. Ông Trump đã nhanh chóng bác bỏ đề xuất này vào 1/5.
Đối với Tổng thống Mỹ và đảng Cộng hòa, hậu quả của việc tiếp tục bế tắc là rất nghiêm trọng.
Một cuộc xung đột chưa được giải quyết có thể dẫn đến hậu quả kinh tế toàn cầu kéo dài, bao gồm cả giá xăng dầu cao ở Mỹ, gây thêm áp lực lên ông Trump, người có tỷ lệ ủng hộ đang giảm, và làm u ám triển vọng của các ứng cử viên đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quốc hội vào tháng 11.
Ông Trump gặp áp lực về vấn đề Iran. Ảnh: Reuters
Mục tiêu chưa đạt được của Mỹ
Những chi phí đó làm nổi bật một vấn đề sâu sắc hơn: Xung đột đã thất bại trong việc đạt được nhiều mục tiêu mà ông Trump đã đề ra.
Mặc dù không thể phủ nhận rằng các đợt tấn công của Mỹ và Israel đã làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran, nhưng nhiều mục tiêu xung đột thường xuyên thay đổi của ông Trump vẫn chưa được hoàn thành.
Lo ngại về một cuộc bế tắc kéo dài hơn nữa đã gia tăng kể từ khi ông Trump hủy chuyến đi của các nhà đàm phán của ông tới Islamabad vào cuối tuần trước và sau đó bác bỏ đề nghị của Iran về việc ngừng chiến, vốn đã bị đình chỉ từ ngày 8/4 theo một thỏa thuận ngừng bắn.
Tehran đề xuất tạm hoãn thảo luận về chương trình hạt nhân của mình cho đến khi cuộc xung đột chính thức kết thúc và đạt được thỏa thuận về việc mở lại eo biển Hormuz . Điều đó đã không được ông Trump chấp nhận, vì ông yêu cầu vấn đề hạt nhân phải được giải quyết ngay từ đầu.
Hôm 1/5, đã xuất hiện một tia hy vọng khi hãng thông tấn nhà nước IRNA đưa tin Tehran đã gửi một đề xuất sửa đổi thông qua các trung gian hòa giải Pakistan, khiến giá dầu toàn cầu giảm sau khi tăng mạnh kể từ khi Iran đóng cửa eo biển. Ông Trump nói với các phóng viên rằng ông "không hài lòng" với đề nghị này, mặc dù ông cho biết vẫn đang có những liên lạc qua điện thoại.
Việc không giành lại được tuyến đường thủy vận chuyển dầu mỏ quan trọng này từ tay Iran khi cuộc xung đột kết thúc sẽ là một đòn giáng mạnh vào di sản của ông Trump.
“Ông ấy sẽ được nhớ đến như vị tổng thống Mỹ đã khiến thế giới trở nên kém an toàn hơn”, Laura Blumenfeld, một chuyên gia về Trung Đông tại Đại học Johns Hopkins ở Washington, cho biết.
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales cho biết "sự tuyệt vọng" của Iran đang gia tăng do áp lực quân sự và kinh tế, và ông Trump "nắm giữ mọi quân bài và có đủ thời gian để đạt được thỏa thuận tốt nhất".
Mỹ chưa đạt được mục tiêu đề ra trong xung đột với Iran. Ảnh: CNN
Liệu xung đột có kết thúc?
Trong bối cảnh các bước đi tiếp theo còn chưa chắc chắn và chưa có kết cục rõ ràng, ông Trump đã nêu ra khả năng phong tỏa hải quân kéo dài đối với Iran trong các cuộc gặp riêng, có thể kéo dài thêm nhiều tháng nữa, nhằm mục đích tiếp tục siết chặt xuất khẩu dầu mỏ của nước này và buộc Iran phải đạt được thỏa thuận phi hạt nhân hóa, một quan chức Nhà Trắng cho biết.
Đồng thời, ông cũng để ngỏ khả năng nối lại hành động quân sự. Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ đã chuẩn bị các phương án cho một loạt các cuộc tấn công "ngắn gọn và mạnh mẽ", cũng như việc tiếp quản một phần eo biển để mở lại cho hoạt động vận chuyển hàng hải, theo báo cáo của Axios hôm 30/4.
Các nhà ngoại giao châu Âu cho biết chính phủ của họ, vốn có quan hệ căng thẳng với ông Trump do xung đột, dự đoán tình hình hiện tại với Iran sẽ tiếp diễn.
"Thật khó để thấy chuyện này sẽ sớm kết thúc như thế nào," một người nói.
Iran vẫn giữ vững lập trường thách thức .
Điều này đã gây sức ép mạnh mẽ lên Mỹ và các đồng minh, dẫn đến cú sốc nguồn cung năng lượng chưa từng có bằng cách làm tắc nghẽn hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển, nơi trước xung đột, tàu chở dầu lưu thông tự do và vận chuyển một phần năm lượng dầu mỏ của thế giới.
Các nhà phân tích cho rằng Iran sẽ trở nên tự tin hơn khi biết rằng họ sẽ vẫn sở hữu loại vũ khí này ngay cả sau khi xung đột kết thúc.
“Iran đã nhận ra rằng, ngay cả trong tình trạng suy yếu, họ vẫn có thể phong tỏa eo biển theo ý muốn,” Jon Alterman thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế ở Washington cho biết. “Kiến thức đó khiến Iran mạnh mẽ hơn so với trước xung đột.”
Người Iran có thể chờ đến khi nào? Ảnh: CNN
Lượng dự trữ urani còn lại của Iran
Người ta tin rằng vẫn còn một kho uranium được làm giàu cao nằm sâu dưới lòng đất sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel hồi tháng 6 năm ngoái, và kho này có thể được thu hồi và tiếp tục chế biến thành vật liệu chế tạo bom. Iran cho biết họ muốn Mỹ công nhận quyền làm giàu uranium của mình vì những mục đích mà họ cho là hòa bình.
Bà Wales, người phát ngôn Nhà Trắng, cho biết ông Trump đã "đạt được hoặc vượt qua" tất cả các mục tiêu quân sự, bao gồm cả hành động "nhằm đảm bảo rằng Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân".
Một mục tiêu xung đột khác mà ông Trump đã tuyên bố – buộc Iran ngừng hỗ trợ các nhóm ủy nhiệm như Hezbollah của Lebanon, Houthi của Yemen và Hamas của Palestine – cũng vẫn chưa đạt được.
Trong lời khai trước Quốc hội, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã phủ nhận việc cuộc xung đột đã trở thành một " vũng lầy ", mặc dù trước đó ông Trump dự đoán nó sẽ kết thúc trong vòng bốn đến sáu tuần.
Do những bất đồng lớn, các cuộc đàm phán hòa bình được nối lại khó có thể mang lại một giải pháp nhanh chóng.
Mặc dù ông Trump đã tuyên bố sẽ không chấp nhận bất cứ điều gì ngoài một giải pháp lâu dài cho mối đe dọa từ Iran, nhưng đôi khi ông lại cho thấy dấu hiệu tìm kiếm một kế hoạch rút lui khỏi cuộc xung đột này.
Theo yêu cầu của các phụ tá của ông Trump, các cơ quan tình báo đang nghiên cứu phản ứng của Iran nếu ông tuyên bố chiến thắng đơn phương và rút quân, các quan chức Mỹ cho biết.
Các nhà phân tích độc lập cho rằng Tehran sẽ coi đó là một thành công chiến lược của riêng họ vì đã sống sót sau cuộc tấn công quân sự.
Đồng thời, các nhà ngoại giao châu Âu và các nước Ả Rập vùng Vịnh bày tỏ lo ngại rằng ông Trump cuối cùng có thể đồng ý với một thỏa thuận thiếu sót, cho phép một Iran đang suy yếu vẫn tiếp tục là mối đe dọa.
Eo biển Hormuz tắc nghẽn. Ảnh: Reuters
Nguy cơ xảy ra xung đột đóng băng
Trong bối cảnh đàm phán bế tắc, một số nhà phân tích cho rằng xung đột có thể leo thang thành bđóng băng, khó tìm ra giải pháp lâu dài. Điều đó có thể ngăn cản ông Trump giảm đáng kể lực lượng quân sự tại Trung Đông.
Mỹ hiện đang phải trả những chi phí chiến lược mới.
Những vấn đề đó bao gồm sự rạn nứt với các đồng minh truyền thống ở châu Âu, những người không được tham khảo ý kiến trước khi ông Trump phát động cuộc xung đột.
Ông đã chỉ trích gay gắt các đối tác NATO vì không cử hải quân đến giúp mở eo biển, và trong tuần qua đã nói về khả năng rút quân khỏi Đức, Tây Ban Nha và Ý.
Ông Trump cũng phải đối phó với giới lãnh đạo Iran có quan điểm cứng rắn, những người đã nắm quyền sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel khiến một số nhân vật thiệt mạng, bao gồm cả Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei.
Trong nước, ông Trump đang chịu áp lực phải chấm dứt cuộc xung đột, điều này đã kéo tỷ lệ ủng hộ của ông xuống mức thấp nhất trong nhiệm kỳ – 34%, theo cuộc khảo sát của Reuters/Ipsos – và đẩy giá xăng tăng vọt lên trên 4 đô la một gallon trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong đó đảng Cộng hòa có nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội.
Một phát ngôn viên khác của Nhà Trắng, Taylor Rogers, cho biết ông Trump cam kết duy trì thế đa số của đảng mình tại Quốc hội và giá xăng dầu cao chỉ là "sự gián đoạn ngắn hạn" sẽ được khắc phục khi cuộc xung đột lắng xuống.
Tuy nhiên, người Iran nhận thức rõ những rắc rối trong nước của ông Trump và có thể sẵn sàng chờ đợi ông ấy rời nhiệm, nhưng câu hỏi đặt ra là họ có thể tránh được thảm họa kinh tế trong bao lâu.
