Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông leo thang khiến Eo biển Hormuz (huyết mạch cung cấp 29% sản lượng dầu toàn cầu) bị đóng cửa, thế giới đang chứng kiến một cuộc hoảng loạn trên thị trường năng lượng. Tuy nhiên, một số liệu đầy bất ngờ từ báo cáo mới của tổ chức Ember đã chỉ ra rằng: Xe điện (EV) đang âm thầm trở thành "vị cứu tinh" giúp giảm bớt sự phụ thuộc chết người vào dầu mỏ khi tiết kiệm đến 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Đáng ngạc nhiên hơn, báo cáo còn chỉ ra rằng một số nước như Việt Nam đã vượt qua cả những nền kinh tế phát triển để tự trang bị cho mình tấm khiên kinh tế mang tên “Xe điện”.
Bất ngờ
Một điểm sáng đầy kinh ngạc trong báo cáo mới nhất từ tổ chức năng lượng Ember chính là sự trỗi dậy của các thị trường mới nổi. Năm 2025, tỷ lệ xe điện (EV) bán ra tại Việt Nam đã chạm mốc 38%, chính thức "vượt mặt" mức trung bình 26% của Liên minh Châu Âu (EU) và bỏ xa các đối thủ nặng ký như Mỹ (10%) hay Nhật Bản (vỏn vẹn 3%).
Vì sao một thị trường đang phát triển như Việt Nam lại thích nghi nhanh hơn các quốc gia phát triển? Câu trả lời nằm ở sự cộng hưởng giữa chính sách và hạ tầng. Không giống như các thị trường đã ổn định nhưng bị kìm kẹp bởi hệ thống hạ tầng cũ kỹ, Việt Nam cùng các nước như Thái Lan (21%) và Indonesia (15%) đang trong giai đoạn bùng nổ phương tiện cá nhân và dễ dàng "nhảy cóc" thẳng lên công nghệ điện hóa.
Hơn cả một xu hướng tiêu dùng, đây là chiến lược sống còn. Áp lực an ninh năng lượng tại châu Á, vốn là khu vực nhập khẩu tới 40% lượng dầu qua Eo biển Hormuz, đã buộc các chính phủ và người dân phải coi EV là giải pháp thoát ly khỏi sự phụ thuộc vào nguồn cung dầu mỏ bất ổn.
Cũng theo báo cáo của Ember, sự trỗi dậy này còn được tiếp sức bởi một bước ngoặt công nghệ quan trọng: Giá niêm yết (sticker price) của xe điện đã chính thức chạm mức tương đương với xe động cơ đốt trong cùng phân khúc. Nhờ quy mô sản xuất hàng loạt và sự tối ưu hóa chi phí pin, bài toán kinh tế hiện nay đã nghiêng hẳn về phía xe điện.
Theo Ember, chỉ trong vòng 4 năm kể từ cuộc khủng hoảng năng lượng 2022, giá pin đã giảm 36%. Trong khi đó việc triển khai pin lưu trữ quy mô lưới điện đã tăng gấp 7 lần, giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng và công nghệ sản xuất pin nói chung, từ đó gián tiếp hỗ trợ giảm giá thành pin cho xe điện.
Chính điều này khiến xe điện không còn là một lựa chọn xa xỉ mà đang tiến tới mức giá mua ban đầu ngang bằng với xe động cơ đốt trong (ICE). Doanh số bán xe điện toàn cầu đã tăng gấp đôi kể từ năm 2022. Đến năm 2025, có 39 quốc gia đạt tỷ lệ xe điện chiếm hơn 10% doanh số xe mới, tăng vọt so với chỉ 4 quốc gia vào năm 2019.
Bên cạnh đó, báo cáo của Ember cho thấy một yếu tố quan trọng giúp xe điện trở nên kinh tế hơn là sự khác biệt về chi phí vận hành lâu dài.
Xe chạy xăng yêu cầu phải "thuê" nhiên liệu liên tục thông qua nhập khẩu (vốn chịu rủi ro biến động giá toàn cầu), trong khi xe điện cho phép người dùng "sở hữu" nguồn năng lượng thông qua điện lưới nội địa, phần lớn có thể đến từ điện mặt trời và điện gió giá rẻ.
Số liệu cho thấy giá các tấm pin mặt trời đã giảm một nửa kể từ năm 2022. Tại các quốc gia nhập khẩu không chịu thuế quan, tổng chi phí điện mặt trời kết hợp lưu trữ (để sạc xe điện) hiện chỉ còn khoảng 76 USD/MWh, không còn rủi ro về giá nhiên liệu.
Đặc biệt với việc chiếm hơn 50% thị phần xe điện vào năm 2025, Trung Quốc đã tạo ra một hệ sinh thái công nghệ khổng lồ, giúp tối ưu hóa chi phí cho toàn bộ chuỗi cung ứng xe điện toàn cầu.
Dữ liệu của Ember cho thấy hạm đội xe điện toàn cầu đã giúp tránh tiêu thụ 1,7 triệu thùng dầu mỗi ngày vào năm 2025. Khi chi phí mua xe ngang nhau, nhưng chi phí vận hành bằng điện rẻ hơn gấp nhiều lần và không bị ảnh hưởng bởi những đợt tăng giá xăng do xung đột địa chính trị, xe điện nghiễm nhiên trở thành lựa chọn "thuần túy kinh tế" cho cả cá nhân lẫn doanh nghiệp.
Từ bảo vệ môi trường đến an ninh kinh tế
Tầm quan trọng của việc chuyển đổi sang xe điện càng trở nên rõ nét khi nhìn vào cuộc chiến tại Trung Đông. Việc Iran phong tỏa Eo biển Hormuz đã đẩy giá nhiên liệu vào vòng xoáy không kiểm soát.
Theo dữ liệu từ Ember, có tới 79% dân số thế giới đang sống tại các quốc gia phải nhập khẩu dầu. Năm 2024, các nước nhập khẩu ròng đã phải chi ra con số khổng lồ 1.700 tỷ USD. Cứ mỗi khi giá dầu tăng thêm 10 USD/thùng, chi phí nhập khẩu toàn cầu lại "đội" thêm khoảng 160 tỷ USD mỗi năm.
Ngay cả những vùng đất giàu tài nguyên như Texas (Mỹ) cũng không đứng ngoài cuộc chiến giá cả. Tại đây, giá xăng đã tăng hơn 25% chỉ trong 3 tuần, một mức tăng thậm chí còn khủng khiếp hơn cả ở Anh hay Pháp.
Quay lại con số 1,7 triệu thùng dầu tiết kiệm mỗi ngày nhờ xe điện. Để dễ hình dung, con số này tương đương với 70% tổng lượng dầu xuất khẩu của Iran trong cùng năm (khoảng 2,4 triệu thùng/ngày đi qua eo biển Hormuz).
Nói cách khác, nếu không có sự hiện diện của xe điện, cơn khát dầu mỏ của thế giới trong tình hình căng thẳng hiện nay sẽ còn trầm trọng hơn gấp nhiều lần.
Tại châu Á, nơi nhập khẩu tới 40% lượng dầu qua Eo biển Hormuz, làn sóng chuyển đổi sang EV đang diễn ra mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Trung Quốc hiện dẫn đầu cuộc chơi với thị phần xe điện bán ra chiếm hơn 50% vào năm 2025. Các quốc gia Đông Nam Á cũng đang bứt tốc mạnh mẽ với Việt Nam đạt tỷ lệ 38%, Thái Lan 21% và Indonesia 15%.
Theo Ember, sự khác biệt lớn nhất giữa cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay và những năm 1970 chính là sự sẵn có của các giải pháp thay thế. Xe điện hiện nay không còn là món đồ chơi xa xỉ của giới nhà giàu hay chỉ là công cụ bảo vệ môi trường của nhóm hoạt động xã hội. Nó đã trở thành một lựa chọn kinh tế sòng phẳng và là giải pháp an ninh năng lượng cấp thiết.
Báo cáo của Ember chỉ ra rằng nếu các quốc gia đẩy nhanh việc thay thế xe chạy xăng bằng xe điện, lượng dầu nhập khẩu dùng cho giao thông sẽ giảm đi một phần ba, giúp tiết kiệm khoảng 600 tỷ USD mỗi năm.
Với việc công nghệ điện hóa hiện đã đáp ứng được hơn 3/4 nhu cầu năng lượng toàn cầu và nguồn tài nguyên tái tạo (gió, mặt trời) dồi dào ở mọi quốc gia, cuộc khủng hoảng Trung Đông có thể chính là "giọt nước tràn ly" đẩy nhanh quá trình từ bỏ nhiên liệu hóa thạch.
"Sự biến động của giá dầu cho thấy xe điện là lựa chọn thông minh nhất cho các quốc gia muốn tự bảo vệ mình trước những cú sốc trong tương lai," Daan Walter nhấn mạnh.
Với giá dầu ở mức 80 USD/thùng, Trung Quốc đang tiết kiệm được hơn 28 tỷ USD mỗi năm nhờ giảm nhập khẩu dầu, trong khi châu Âu tiết kiệm được khoảng 8 tỷ USD.
Đây là những con số biết nói, minh chứng rằng việc làm chủ nguồn năng lượng thông qua điện hóa không chỉ là xu thế, mà là con đường duy nhất để đạt được sự độc lập và tự chủ kinh tế trong một thế giới đầy biến động.
*Nguồn: Ember, Fortune, InsideEV
