Aptamil liên tục thông báo thu hồi
Mới đây, "gã khổng lồ" thực phẩm Pháp Danone vừa phát đi thông báo triệu hồi hàng loạt sản phẩm sữa bột mang thương hiệu Aptamil tại thị trường Đức.
Theo Văn phòng Liên bang về An toàn Thực phẩm và Bảo vệ Người tiêu dùng Đức, nguyên nhân của đợt thu hồi sản phẩm này được xác định là do sự xuất hiện của độc tố vi khuẩn cereulide, một loại chất độc nguy hiểm có khả năng gây ngộ độc nghiêm trọng cho trẻ sơ sinh chỉ trong vòng vài giờ sau khi sử dụng.
Đáng nói, chỉ cách đây vài ngày, Cơ quan quản lý thực phẩm Vương quốc Anh cũng phát đi thông báo thu hồi khẩn cấp sản phẩm sữa bột trẻ em Aptamil First Infant Formula của tập đoàn Danone sau khi phát hiện sự hiện diện của độc tố cereulide trong một lô hàng cụ thể.
Danone thu hồi hàng loạt sản phẩm sữa bột mang thương hiệu Aptamil tại thị trường Đức
Mặc dù ban đầu Danone từ chối nêu tên trực tiếp, nhưng các báo cáo điều tra từ giới phân tích thị trường và truyền thông quốc tế (như tờ Yicai Global và Food Ingredients First ) cho rằng nhà cung cấp chính là Cabio Biotech (Wuhan) Co., Ltd, một gã khổng lồ trong lĩnh vực nguyên liệu sinh học tại Trung Quốc.
Vụ việc này không chỉ đặt ra dấu hỏi lớn về an toàn thực phẩm mà còn phơi bày sự phụ thuộc rủi ro của những tập đoàn tỷ USD như Danone vào một nguồn cung ứng duy nhất.
Vi khuẩn cereulide nguy hiểm như nào?
Cereulide là độc tố của vi khuẩn Bacillus cereus, gây buồn nôn, nôn và đối với trẻ nhỏ hay với người có hệ miễn dịch yếu có thể dẫn đến ngộ độc nghiêm trọng. Trên cơ sở các thông tin khoa học hiện có, Viện kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia đã đưa ra đánh giá nguy cơ về an toàn thực phẩm và cung cấp một số thông tin chung về tác nhân gây bệnh và loại độc tố cereulide.
Các dạng ngộ độc thực phẩm liên quan đến Bacillus cereus
Bacillus cereus (B. cereus) vi khuẩn Gram dương tăng trưởng trong khoảng nhiệt độ từ 5℃- 50℃ (nhiệt độ tối ưu 35℃-40℃), pH dao động từ 4,5-9,3 và có khả năng sinh bào tử. B. cereus có thể hiện diện trong nhiều loại thực phẩm khác nhau do khả năng tồn tại bền vững của dạng bào tử vi khuẩn trong môi trường. Trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, B. cereus được ghi nhận là tác nhân gây ngộ độc thông qua việc sản sinh hai nhóm độc tố chính: độc tố gây nôn và độc tố tiêu chảy.
Các nhóm thực phẩm được ghi nhận có nguy cơ cao với vi khuẩn này bao gồm sản phẩm ngũ cốc như bánh mì, hạt ngũ cốc và pizza, sữa và sản phẩm từ sữa, thịt và các sản phẩm từ thịt, rau quả, hỗn hợp gia vị và sản phẩm khô.
Độc tố gây nôn cereulide
Cereulide là độc tố gây nôn được sinh ra bởi một số chủng B. cereus trong quá trình phát triển của vi khuẩn. Độc tố này không màu, không mùi, không vị, có cấu trúc peptide dạng vòng nên không bị phân hủy bởi nhiệt độ nấu chín thông thường, cũng như không bị bất hoạt bởi các enzyme tiêu hóa sau khi đi vào cơ thể. Do đó, sự an toàn của sản phẩm thực phẩm không thể chỉ được đánh giá dựa trên việc đã qua xử lý nhiệt thông thường.
Độc tố cereulide có trong sữa công thức có thể gây ra tình trạng nhiễm độc cấp tính ở trẻ em
Ngộ độc xảy ra khi độc tố cereulide đã được hình thành sẵn trong thực phẩm trước khi tiêu thụ, chứ không phải được tạo ra sau khi ăn vào cơ thể. Quá trình hình thành độc tố diễn ra khi nguyên liệu hoặc sản phẩm thực phẩm bị nhiễm B. cereus và gặp điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển.
Trên thực tế, một số điều tra gần đây tại châu Âu cho thấy độc tố cereulide trong một số sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ có thể liên quan đến nguyên liệu đầu vào, đặc biệt là dầu acid arachidonic (ARA oil) được bổ sung trong quá trình sản xuất. Điều này là cơ sở khoa học giải thích vì sao, trong một số trường hợp, dù không còn phát hiện vi khuẩn sau quá trình chế biến, thực phẩm vẫn có thể chứa độc tố cereulide và cần được xem xét, đánh giá nguy cơ một cách thận trọng.
Ngộ độc thực phẩm do độc tố cereulide
Ngộ độc do độc tố cereulide là thể ngộ độc khởi phát nhanh. Các triệu chứng thường xuất hiện từ 30 phút đến 6 giờ sau khi tiêu thụ thực phẩm nhiễm độc tố và thường sẽ tự khỏi trong vòng 24 giờ.
Triệu chứng nổi bật của ngộ độc bao gồm buồn nôn, nôn và gây khó chịu ở mức độ vừa phải. Tuy nhiên, một số trường hợp đã ghi nhận tác động nghiêm trọng của độc tố, bao gồm rối loạn hoặc suy giảm chức năng gan, ruột và tụy. Các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ biến chứng cao hơn.
Hiện nay, Ủy ban Codex và hầu hết các quốc gia đều chưa quy định về mức giới hạn của độc tố cereulide trong sữa công thức cho trẻ sơ sinh và các loại thực phẩm khác. Việc chưa thiết lập các giá trị giới hạn đối với độc tố cereulide chủ yếu do các dữ liệu hiện có vẫn còn phân tán, được thu thập từ nhiều nguồn và mô hình nghiên cứu khác nhau, chưa được chuẩn hóa đầy đủ để làm cơ sở xây dựng ngưỡng an toàn áp dụng thống nhất cho con người.
Tuy nhiên, các nghiên cứu trên mô hình động vật cho thấy liều gây ngộ độc tối thiểu của độc tố cereulide ước tính khoảng 8-10 µg/kg thể trọng. Mặc dù chưa có quy định chính thức, Liên minh châu Âu thông qua Hệ thống Cảnh báo Nhanh về Thực phẩm và Thức ăn chăn nuôi (RASFF) đã ghi nhận và phát đi cảnh báo đối với các sản phẩm dinh dưỡng dạng bột dành cho trẻ nhỏ khi phát hiện độc tố cereulide với hàm lượng từ 0,4 đến 2,7 µg/kg, cho thấy mối quan ngại đáng kể về an toàn thực phẩm.
Vào 28/01/2026, Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA) đã được Ủy ban Châu Âu yêu cầu thực hiện đánh giá nguy cơ đối với độc tố này. Kết quả sẽ cung cấp các thông tin như liều tham chiếu cấp tính (ARfD), ngưỡng an toàn và biện pháp quản lý nguy cơ cho nhóm trẻ sơ sinh.
Cho đến nay, chưa có trường hợp ngộ độc nào được xác nhận liên quan đến việc tiêu thụ sữa công thức cho trẻ sơ sinh tại Việt Nam. Bộ Y tế đã có Công văn chỉ đạo các Sở y tế và Chi cục an toàn thực phẩm các tỉnh, thành phố rà soát, ngăn ngừa nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng do tiêu thụ sản phẩm sữa công thức cho trẻ sơ sinh đang lưu hành tại Việt Nam.
Theo Viện kiểm nghiệm ATVSTP