Chắc hẳn lúc còn bé, không ít lần chúng ta được nghe ông bà dặn dò những câu kiêng kỵ khi trồng cây quanh nhà. Phổ biến nhất có lẽ là câu “Cây âm không vào nhà, cây dương không trồng mộ”. Nhiều người trẻ hiện đại nghe xong thường tặc lưỡi cho qua, ngỡ đâu đó chỉ là chút tín ngưỡng dân gian nhuốm màu u ám, sợ trồng sai cây thì gia đạo bất an.
Nhưng bạn biết không, nếu chúng ta tĩnh tâm ngồi lại và gỡ rối câu nói ấy dưới góc nhìn của khoa học môi trường, của sự an toàn và đặc tính thực vật học, bạn sẽ phải gật gù thán phục trước bộ óc quan sát sắc sảo và kinh nghiệm sống đầy thực tế của người xưa.
Sự thật về "Cây âm": Không mang tà khí, chỉ là khắc tinh của nền móng và ánh sáng
Ở nhiều vùng quê, khi nhắc đến "cây âm", người ta thường rỉ tai nhau về những bóng cây u ám, rùng rợn. Nhưng thực chất, danh xưng này được gán cho những loài cây có tán lá cực kỳ xum xuê, cành lá đan cài kín mít và sở hữu khả năng che chắn ánh sáng đến mức tối đa. Những cái tên quen thuộc có thể kể đến như cây đa, cây xà cừ, cây long não hay ngô đồng.
Sức sống của chúng vô cùng mãnh liệt, lớn nhanh như thổi, mùa hè mà đứng dưới gốc cây thì mát rượi chẳng kém gì phòng điều hòa. Thế nhưng, nếu bạn vô tình hoặc cố ý rước những bóng râm khổng lồ này về trồng sát vách nhà, rắc rối sẽ âm thầm gõ cửa. Tán lá quá dày sẽ cướp đi nguồn ánh sáng mặt trời quý giá, biến không gian sống của bạn trở nên thiếu sinh khí, ban ngày mà ngỡ như ban đêm, lúc nào cũng phải bật điện.
Chưa dừng lại ở đó, sự thiếu hụt ánh nắng tự nhiên kéo theo bầu không khí ẩm thấp, nấm mốc dễ dàng sinh sôi trên những bức tường, làm giảm tuổi thọ của đồ nội thất và các thiết bị điện tử trong nhà. Đáng sợ hơn cả chính là bộ rễ mọc lan dũng mãnh của chúng. Trải qua vài năm mưa nắng, những rễ cây cuồn cuộn này có thể âm thầm bò luồn dưới lòng đất, chọc thủng đường ống nước, làm nứt nẻ nền sân, thậm chí đe dọa trực tiếp đến độ vững chãi của móng nhà.
Nhiều ngôi nhà cũ bị nứt tường tơi tả, ngẫm lại mới thấy không phải do chất lượng thi công kém, mà là do rễ cây đang "tỉ tê" phá bĩnh mỗi ngày. Vậy nên, lời răn "cây âm không vào nhà" cốt yếu là để dặn dò con cháu: Hãy giữ một khoảng cách an toàn với những gã khổng lồ rợp bóng này, đừng vì chút bóng mát trước mắt mà rước họa cho chốn an cư.
Hiểu đúng về "Cây dương": Tráng sĩ vươn cao, cần một bầu trời rộng lớn
Trái ngược với dáng vẻ um tùm của cây âm, "cây dương" lại là hiện thân của những loài cây khao khát ánh nắng mặt trời gắt gao. Đặc điểm nhận diện của chúng là vóc dáng thẳng tắp, vươn cao kiêu hãnh và sở hữu bộ tán lá tương đối thông thoáng, không che khuất tầm nhìn. Tùng, bách, bạch dương hay bạch quả chính là những đại diện tiêu biểu nhất. Trồng những loài cây này trong khu dân cư hay quanh sân vườn rộng rãi thường rất được lòng gia chủ, bởi chúng vừa điểm tô mảng xanh thanh lịch lại vừa cho phép gió và nắng tha hồ nhảy múa quanh nhà. Gió lùa qua tán lá xào xạc mang lại cảm giác vô cùng bình yên và thư thái.
Tuy nhiên, vế sau của câu nói "cây dương không trồng mộ" lại khiến nhiều người lăn tăn. Đặt vào bối cảnh thực tế, vấn đề cốt lõi nằm ở khâu quản lý không gian và công sức chăm sóc. Tùng hay bách có hệ rễ cắm cực sâu và sức sống vô cùng bền bỉ dai dẳng. Ở những khu vực đất đai chật hẹp, quy hoạch khép kín, việc để một cái cây không ngừng vươn cao và ăn sâu sẽ gây ra vô vàn khó khăn cho quá trình bảo dưỡng, cắt tỉa sau này.
Chúng sinh ra là để đón nắng gió ở những khoảng không bao la, chứ không phải để bị kìm kẹp trong một diện tích tù túng, eo hẹp đòi hỏi phải tu sửa liên tục. Lời dặn dò này thực chất là một sự đúc kết kinh nghiệm từ bao đời, khuyên người ta nên "chọn mặt gửi vàng", đặt đúng cây vào đúng vị trí để vạn vật được phát triển thuận tự nhiên và ít gây rắc rối nhất về sau.
Bí quyết chọn cây cảnh cho tổ ấm: Chân lý nằm ở sự vừa vặn
Quay trở lại với câu chuyện thiết kế không gian xanh cho gia đình hiện đại, thiết nghĩ chúng ta không cần phải quá nặng nề hay lo sợ trước những cái mác "âm" hay "dương" đầy tính kiêng kỵ ấy. Yếu tố mang tính quyết định để tạo nên phong thủy tốt cho một ngôi nhà không nằm ở cái tên huyền bí của cây, mà nằm ở sự hài hòa và tỷ lệ hợp lý với không gian kiến trúc. Trước khi quyết định rước một mầm xanh về nhà, hãy tĩnh tâm tính toán xem khoảng cách từ cây đến tường nhà đã đủ an toàn chưa, tán lá khi trưởng thành có che khuất cửa sổ đón gió không, và bộ rễ của nó thuộc dạng hiền lành hay hung hãn với nền móng. Đừng đợi đến khi cây lớn tướng, cành lá vướng víu mới loay hoay tìm cách chặt bỏ, lúc ấy vừa tốn kém lại vừa xót xa.
Nếu bạn chỉ đơn thuần muốn tô điểm chút mảng xanh dịu mắt cho góc sân nhỏ hay ban công nhà phố, những giống cây thân gỗ tầm trung, rễ chùm hiền hòa, tán lá dễ dàng cắt tỉa sẽ là những người bạn đồng hành tuyệt vời nhất. Chúng vừa mang lại hơi thở của thiên nhiên, vừa giúp bạn tiết kiệm được kha khá thời gian chăm sóc dọn dẹp. Lời người xưa truyền lại chưa bao giờ là những quy định cứng nhắc, ép buộc rập khuôn. Đó là những bài học kinh nghiệm được chắt lọc qua hàng trăm năm sương gió, dùng lối nói bình dị, dễ nhớ nhất để nhắc nhở thế hệ sau về sự tinh tế khi chung sống với thiên nhiên. Chỉ cần bạn thấu hiểu đặc tính của cây và biết cách dung hòa với không gian sống, thì tự khắc vượng khí sẽ ùa về, tổ ấm sẽ mãi luôn là chốn bình yên.