Ba năm nay, Thu Hà, 32 tuổi, quản lý kinh doanh tại Hà Nội, gần như sống cùng điện thoại và laptop. Ban ngày họp liên tục, tối về tiếp tục trả lời khách hàng, chốt doanh số, rà soát chỉ tiêu tháng. Có hôm 1-2h sáng cô vẫn trực tuyến vì sợ bỏ lỡ cơ hội.
Áp lực kéo dài khiến Hà bắt đầu khó ngủ. Ban đầu chỉ là vài đêm trằn trọc, sau đó thành thói quen nằm đến sáng vẫn tỉnh táo. Nghe đồng nghiệp mách, cô tự mua thuốc ngủ. Viên đầu tiên giúp ngủ sâu, sáng dậy tỉnh táo nên Hà xem đây là cách cứu mình khỏi chuỗi ngày kiệt sức.
Vài tháng sau, thuốc không còn hiệu quả. Cô phải tăng liều mới ngủ được. Nếu quên uống, tim đập nhanh, bồn chồn, đầu óc mệt mỏi, hôm sau không thể làm việc. Một đêm cuối tháng, sau nhiều ngày căng thẳng, Hà uống thuốc nhưng vẫn thức trắng, lên cơn hoảng loạn, khó thở, run tay và phải nhập viện cấp cứu.
Tại TP.HCM, Minh Quân, 35 tuổi, trưởng phòng marketing, cũng rơi vào vòng xoáy tương tự sau khi được đề bạt. Công việc tăng gấp đôi, anh vừa gánh doanh số, vừa quản lý nhân sự, làm việc với đối tác và liên tục cập nhật số liệu theo giờ. Tan sở lúc 7h tối nhưng về nhà anh vẫn mở máy tính đến khuya.
Suốt nửa năm, Quân chỉ ngủ 3-4 tiếng mỗi đêm. Anh thường tỉnh giấc lúc 2h sáng để kiểm tra email, chỉnh kế hoạch, trả lời tin nhắn công việc. Để ngủ nhanh, anh mua thuốc theo quảng cáo trên mạng. Thuốc giúp chợp mắt nhưng khiến sáng dậy nặng đầu, trí nhớ giảm, dễ cáu gắt.
Một buổi họp đầu tuần, Quân đột ngột choáng váng, tim đập nhanh, vã mồ hôi rồi ngã quỵ ngay trong phòng họp. Bác sĩ xác định anh suy kiệt vì mất ngủ kéo dài, rối loạn lo âu và căng thẳng mạn tính.
Hai câu chuyện trên không còn hiếm gặp tại các đô thị lớn, nơi người trẻ bước vào tuổi 30 thường đối mặt cùng lúc nhiều áp lực: phải chứng minh năng lực, giữ vị trí công việc, tăng thu nhập, lo tài chính gia đình và không được phép chậm lại. KPI, doanh số hay các chỉ số hiệu quả dần trở thành thước đo giá trị bản thân.
Bác sĩ Thu hướng dẫn người bệnh sử dụng thuốc điều trị rối loạn tâm thần. (Ảnh: Như Loan)
TS.BS Trần Thị Hồng Thu, Bệnh viện Tâm thần ban ngày Mai Hương, cho biết mọi người thường chỉ chú ý khi một người rơi vào trầm cảm nặng hoặc khủng hoảng tâm lý. Trên thực tế, rối loạn tâm thần hiếm khi xuất hiện đột ngột mà thường bắt đầu từ stress kéo dài, áp lực học tập, áp lực công việc, sang chấn hoặc kiệt sức cảm xúc.
Học sinh, sinh viên và người trẻ hiện sống trong môi trường cạnh tranh cao hơn trước rất nhiều. Áp lực thành tích, nghề nghiệp, tài chính cùng tác động từ mạng xã hội khiến nhiều người cố gắng chịu đựng trong im lặng cho đến khi mất ngủ, lo âu, kiệt sức, thậm chí trầm cảm.
Nhiều người xem thiếu ngủ là chuyện bình thường của tuổi trẻ thành đạt. Họ dùng cà phê để tỉnh táo ban ngày, dùng thuốc ngủ để chợp mắt ban đêm, rồi tiếp tục guồng quay hôm sau. Vòng lặp này khiến cơ thể ngày càng phụ thuộc vào chất kích thích và thuốc hỗ trợ, trong khi nguyên nhân gốc là căng thẳng kéo dài không được xử lý.
Stress kéo dài không phải chuyện nhỏ. Khi tích tụ lâu ngày, tình trạng này có thể dẫn đến rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm, suy giảm trí nhớ, giảm hiệu suất học tập và làm việc, thậm chí xuất hiện hành vi tự hại. Nhiều trường hợp chỉ đi khám khi cơ thể đã ngã quỵ hoặc tinh thần rơi vào khủng hoảng.
Mới đây, Bộ Y tế lần đầu đề xuất đưa người chịu áp lực cao trong công việc, học tập và tài chính vào nhóm cần giám sát nguy cơ rối loạn tâm thần nhằm phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh.
Nội dung được nêu trong dự thảo thông tư hướng dẫn Luật Phòng bệnh, hiện đang lấy ý kiến và dự kiến ban hành trong năm nay. Nếu được thông qua, đây được xem là bước chuyển đáng chú ý từ tư duy chữa bệnh sang phòng bệnh, khi hệ thống y tế chủ động theo dõi nhóm nguy cơ cao thay vì chỉ tập trung điều trị người đã phát bệnh.
Theo dự thảo, việc giám sát sẽ hướng đến những người thường xuyên chịu căng thẳng kéo dài, mất cân bằng cuộc sống hoặc áp lực tài chính. Mục tiêu là nhận diện sớm dấu hiệu bất ổn tâm lý để can thiệp kịp thời, hạn chế tiến triển thành rối loạn tâm thần.
Bộ Y tế cũng dự kiến xây dựng bộ công cụ hỗ trợ cơ sở y tế và người dân tự đánh giá yếu tố nguy cơ, từ đó chủ động phòng ngừa và giảm gánh nặng rối loạn tâm thần trong cộng đồng.
Các chuyên gia cho rằng thông điệp quan trọng nhất là sức khỏe tinh thần cần được theo dõi như sức khỏe thể chất. Mất ngủ kéo dài, cáu gắt vô cớ, giảm tập trung, kiệt sức, mất hứng thú với cuộc sống hay phụ thuộc thuốc ngủ đều là tín hiệu cần được lắng nghe, không nên coi là cái giá tất yếu để đổi lấy thành công.
