Trường hợp bệnh nhân điển hình đầu tiên là L.H.K (19 tuổi, trú tại Nghệ An), nhập viện trong tình trạng cứng hàm và co cứng cơ toàn thân. Trước đó, người bệnh bị ngã khi đi bộ, chống tay xuống đường khiến lòng bàn tay phải xây xát, đất đá găm vào vết thương. Tuy nhiên, sau tai nạn, bệnh nhân chỉ tự rửa vết thương tại nhà rồi sinh hoạt bình thường.
Khoảng 5 ngày trước khi nhập viện, người bệnh bắt đầu xuất hiện co cứng cơ hàm, há miệng hạn chế. Triệu chứng sau đó lan sang tay chân và cơ bụng. Khi tình trạng ngày càng nặng, bệnh nhân mới đến cơ sở y tế địa phương. Tại đây, vết thương được rửa, cắt lọc lại. Bệnh nhân được tiêm phòng uốn ván và chuyển ngay đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
Thời điểm nhập viện, bệnh nhân tỉnh táo, tiếp xúc tốt, tự thở khí phòng nhưng tăng trương lực cơ rõ rệt ở tứ chi và cơ bụng, miệng chỉ há được khoảng 2–3 cm. Vết thương lòng bàn tay phải kích thước khoảng 2 cm, đáy sạch, không còn dị vật.
Trường hợp thứ hai là bệnh nhân nữ 76 tuổi ở Hải Phòng, nhập viện trong tình trạng co cứng cơ toàn thân nhưng không xác định được vết thương ban đầu. Bệnh khởi phát với biểu hiện tương tự đột quỵ nên ban đầu được điều trị theo hướng bệnh lý thần kinh. Chỉ khi xuất hiện cứng hàm, co cứng lan tỏa và suy hô hấp tiến triển, bệnh nhân mới được chẩn đoán lại và mở khí quản cấp cứu trước khi chuyển tới Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương.
ThS.BS Phạm Thanh Bằng, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, chẩn đoán uốn ván chủ yếu dựa vào lâm sàng với các dấu hiệu đặc trưng như cứng hàm, co cứng cơ lan tỏa, tăng phản xạ cơ. Nguyên nhân là do độc tố tetanospasmin của vi khuẩn Clostridium tetani gây rối loạn dẫn truyền thần kinh, làm cơ co cứng liên tục và có thể dẫn tới co thắt cơ hô hấp.
Bệnh nhân uốn ván phải thở máy.
Với trường hợp bệnh nhân K được điều trị tích cực theo phác đồ uốn ván: an thần liều cao để kiểm soát co cứng cơ, kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn, huyết thanh trung hòa độc tố, đặt catheter tĩnh mạch trung tâm để sử dụng thuốc kéo dài và mở khí quản chủ động nhằm kiểm soát đường thở, phòng ngừa biến chứng suy hô hấp – nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân uốn ván.
Sau khoảng một tháng điều trị, độc tố được đào thải dần, người bệnh hồi phục tốt, có thể tự thở, ăn uống trở lại và tình trạng co cứng cơ giảm rõ rệt.
Trường hợp bệnh nhân 76 tuổi (tại Hải Phòng) đáp ứng với thuốc an thần và quá trình đào thải độc tố thường chậm hơn do thay đổi sinh lý và hiện tượng tích lũy thuốc trong mô mỡ. Vì vậy, thời gian hồi phục kéo dài hơn so với người trẻ dù áp dụng cùng một phác đồ điều trị. Sau thời gian điều trị tích cực, bệnh nhân đã qua giai đoạn nguy hiểm, có thể tự thở nhưng mức độ tỉnh táo và khả năng vận động phục hồi chậm.
Cẩn trọng với tổn thương nhỏ
Từ các trường hợp trên, bác sĩ Bằng nhấn mạnh uốn ván là bệnh nhiễm trùng cấp tính do vi khuẩn tồn tại phổ biến trong đất, bụi bẩn và phân động vật. Vi khuẩn xâm nhập qua các vết thương hở, kể cả những tổn thương rất nhỏ hoặc đã lành bên ngoài. Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, khiến nhiều người chủ quan, bỏ sót triệu chứng ban đầu.
Khi xuất hiện các dấu hiệu như cứng hàm, khó há miệng, co cứng cơ sau chấn thương hoặc xây xát, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khuyến cáo, tiêm phòng uốn ván đầy đủ và tiêm nhắc lại định kỳ là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất, bởi kháng thể kháng uốn ván không tồn tại bền vững suốt đời trong cơ thể. Đặc biệt, những người thường xuyên lao động chân tay, làm việc trong môi trường dễ tiếp xúc với đất cát, kim loại gỉ sét hoặc có nguy cơ chấn thương cần chủ động tiêm phòng dự trước, thay vì chờ đến khi xảy ra tai nạn mới xử trí.