Thưa bác sĩ, Tết Nguyên đán Bính Ngọ với kì nghỉ kéo dài 9 ngày là dịp sum họp của nhiều gia đình. Tuy nhiên, với người bệnh thận, đây dường như cũng là thời điểm tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Ông đánh giá như thế nào về vấn đề này?
Đúng vậy. Tết là thời điểm mọi người quây quần, ăn uống thoải mái hơn ngày thường. Tuy nhiên, mâm cỗ Tết truyền thống của người Việt thường giàu đạm, nhiều muối và chất béo. Với người đang mắc các bệnh lí về thận, đặc biệt là suy thận mạn, viêm cầu thận hay bệnh nhân đang lọc máu, những thay đổi đột ngột trong chế độ ăn uống và sinh hoạt có thể làm bệnh nặng lên, thậm chí gây ra các biến chứng nguy hiểm.
Chế độ dinh dưỡng hợp lí cho người mắc bệnh thận.
Bác sĩ có thể cho biết những món ăn quen thuộc ngày Tết có thể trở thành “cạm bẫy” dinh dưỡng đối với người bệnh thận ra sao?
Rất nhiều món ăn ngày Tết nếu không kiểm soát tốt sẽ gây hại cho thận. Ví dụ như bánh chưng, bánh tét là thực phẩm giàu năng lượng và chất béo, không phù hợp với người suy thận mạn, đặc biệt là những người có kèm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc đái tháo đường. Các món muối chua như dưa hành, củ kiệu lại chứa hàm lượng muối rất cao, dễ gây tích nước, tăng huyết áp và phù nề.
Ngoài ra, các thực phẩm chế biến sẵn như giò chả, xúc xích, thịt hộp thường chứa nhiều muối, chất bảo quản và đạm. Người suy thận chỉ nên ăn rất hạn chế, khoảng 100-150g mỗi ngày, thậm chí ít hơn với những người chưa phải lọc máu. Trái cây ngày Tết cũng cần lưu ý, bởi một số loại giàu kali như chuối, cam, nho, bưởi có thể làm tăng kali máu - là tình trạng cấp cứu nội khoa nguy hiểm, có thể gây loạn nhịp tim và tử vong nhanh chóng.
Đặc biệt, người bệnh thận cần tuyệt đối tránh rượu bia và nước ngọt có ga, nhất là khi có kèm tăng huyết áp, nhằm hạn chế nguy cơ tai biến tim mạch và đột quỵ.
Vậy chế độ ăn trong những ngày Tết nên được xây dựng như thế nào cho từng nhóm người bệnh?
Cá thể hóa dinh dưỡng là nguyên tắc rất quan trọng trong điều trị bệnh thận, nhất là dịp Tết. Với người viêm cầu thận mạn có hội chứng thận hư, nếu còn phù thì cần ăn nhạt hoàn toàn. Khi hết phù, lượng muối nên duy trì khoảng 2g mỗi ngày, tương đương khoảng hai thìa 5ml nước mắm. Chất béo nên ưu tiên dầu thực vật như dầu đậu nành, dầu oliu, dầu lạc với lượng khoảng 20-25g mỗi ngày. Đạm có thể bổ sung từ thịt nạc, cá, sữa với mức 1,5-2g/kg cân nặng mỗi ngày.
Đối với người suy thận mạn chưa lọc máu, chế độ ăn cần giảm đạm nghiêm ngặt, chỉ khoảng 0,6g/kg thể trọng mỗi ngày. Năng lượng nên được cung cấp chủ yếu từ tinh bột như đường, mật ong, khoai sọ, miến dong hoặc bột sắn dây. Rau quả nên lựa chọn những loại ít đạm như bầu, bí, mướp và các loại quả ít kali như dưa chuột, dưa hấu.
Riêng bệnh nhân lọc máu chu kì cần kiểm soát chặt chẽ lượng nước uống, đảm bảo cân nặng không tăng quá 2kg giữa hai lần lọc. Người bệnh có thể ăn đạm động vật gần như bình thường nhưng cần hạn chế các thực phẩm giàu phospho như lòng đỏ trứng, phô mai và sữa.
Ngoài ăn uống, sinh hoạt ngày Tết của người bệnh thận cần lưu ý những nguyên tắc gì, thưa bác sĩ?
Người bệnh thận cần tuân thủ nguyên tắc “3 đúng” trong sinh hoạt. Thứ nhất là uống thuốc đúng giờ, đúng liều và tuyệt đối không tự ý ngừng thuốc, kể cả trong những ngày bận rộn thăm hỏi, chúc Tết. Thứ hai là vận động đúng mức, nên duy trì các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ hoặc yoga, tránh gắng sức, leo núi hay mang vác nặng. Thứ ba là giữ ấm đúng cách, bởi thời tiết dịp Tết thường lạnh, người bệnh cần mặc đủ ấm, tránh tắm nước lạnh hoặc uống nước đá để phòng nhiễm lạnh, viêm họng - những yếu tố có thể khiến bệnh thận tiến triển nặng hơn.
Nhiều người bệnh vẫn muốn du xuân, dã ngoại đầu năm. Theo ông, cần chuẩn bị những gì để đảm bảo an toàn?
Du xuân giúp tinh thần thoải mái, nhưng người bệnh thận cần chuẩn bị kĩ. Trước hết, cần mang đầy đủ thuốc điều trị cho toàn bộ hành trình và nên mang theo đơn thuốc để dự phòng khi cần hỗ trợ y tế. Trang phục phải đủ ấm, tránh để cơ thể nhiễm lạnh hoặc ướt lâu, tuyệt đối không tắm nước lạnh.
Về vận động, chỉ nên đi bộ nhẹ nhàng, tránh leo núi cao hay mang vác nặng. Khi ăn uống xa nhà, cần ăn chín uống sôi, kiểm soát lượng nước đưa vào cơ thể và hạn chế tối đa các món ăn mặn, đồ khô, ô mai hay xúc xích. Nếu ăn tại nhà hàng, nên ưu tiên món luộc, hấp và chủ động yêu cầu giảm muối. Trong quá trình di chuyển, nếu xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi bất thường, khó thở hoặc phù chân, người bệnh cần dừng hoạt động và liên hệ ngay cơ sở y tế gần nhất.
Bác sĩ có khuyến cáo gì với người bệnh trong dịp Tết?
Người bệnh nên chủ động sắp xếp lịch tái khám trước hoặc ngay sau Tết nhằm đảm bảo quá trình điều trị không bị gián đoạn. Trong dịp Tết, nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu như tiểu ít, phù tăng nhanh, huyết áp tăng cao khó kiểm soát, mệt mỏi nhiều, buồn nôn, đau ngực, khó thở, loạn nhịp tim, sốt hoặc tiểu máu thì cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Cảm ơn bác sĩ!