Eo biển Hormuz trở thành điểm nóng chiến lược trong xung đột hiện tại giữa Mỹ - Israel và Iran. Iran ngày 27-3 tuyên bố đóng cửa hoàn toàn eo biển này, dù trước đấy cho một số tàu từ Trung Quốc, Pakistan, Ấn Độ đi qua.
Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng ngày càng trầm trọng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cao nỗ lực ngoại giao nhằm lưu thông eo biển, đồng thời lên kế hoạch triển khai thêm hàng ngàn binh sĩ đến Trung Đông và xem xét khả năng dùng hải quân hộ tống tàu chở dầu.
Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman. Không gian hạn chế tại eo biển này giúp Iran dễ dàng tấn công tàu thuyền, bởi tàu không có diện tích để thao tác hoặc đủ thời gian cảnh báo mối đe dọa. Đồ họa: CNN. Việt hóa: Phương Linh
Tuy nhiên, Iran vẫn nắm lợi thế ở eo biển Hormuz, nhờ các phương pháp quân sự phi truyền thống như máy bay không người lái giá rẻ và thủy lôi, cũng như vị trí địa lý. Những yếu tố này khiến Mỹ hoặc nhiều nước khác khó bảo vệ tàu thuyền hoặc đảm bảo an ninh quân sự cho eo biển.
Theo công ty Vortexa, eo biển Hormuz rộng khoảng 42 km tại điểm hẹp nhất. Hầu hết giao thông hàng hải đều đi theo hai tuyến vận chuyển chính thậm chí còn hẹp hơn nữa.
“Không phải tự dưng eo biển Hormuz được gọi là điểm nghẽn. Điểm nghẽn này đặc biệt vì không có lựa chọn thay thế nào khác” - Nick Childs, chuyên gia cao cấp về Lực lượng Hải quân và An ninh Hàng hải tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), cho biết.
Tàu hộ tống khó triển khai bởi không gian di chuyển bị hạn chế. "Ở những điểm thắt cổ chai hoặc vùng biển hẹp, tàu thuyền muốn chuyển hướng là bất khả thi. Iran không nhất thiết phải chủ động tìm kiếm mục tiêu, họ ngồi chờ sung tự rụng" - Kevin Rowlands, biên tập viên tại Viện nghiên cứu Royal United Services Institute, nhận định.
Đồ họa: CNN. Việt hóa: Phương Linh
Chưa kể, Iran có hơn 1.600 km đường bờ biển, từ đó họ có thể phóng tên lửa chống hạm. Các trận địa tên lửa này có tính cơ động nên khó bị tiêu diệt. Tận dụng đường bờ biển dài ở vịnh Ba Tư, Iran có thể tấn công vượt xa eo biển.
"Ở phía Bắc thuộc lãnh thổ Iran, có đồi, núi, thung lũng, khu vực đô thị hóa và đảo ngoài khơi. Địa hình này hỗ trợ Iran che giấu các hệ thống vũ khí di động, còn đối phương khó phát hiện mối đe dọa tới gần" - ông Rowlands nói.
Ông Rowlands cho rằng nhờ ưu thế địa hình, việc giảm thiểu rủi ro xuống bằng 0 gần như không thể. Do đó, mọi hoạt động hộ tống tàu không thể theo phương thức truyền thống, gồm tàu chiến đi phía trước và phía sau là tàu chở dầu.
“Nhiều khả năng hải quân sẽ phòng thủ nhiều lớp, với vệ tinh giám sát, máy bay tuần tra và máy bay không người lái. Các tàu có thể đi theo một tuyến đường cụ thể đã được rà phá thủy lôi” - ông nói.
Ông Childs cho biết dù Mỹ đã làm suy yếu hải quân Iran, hiểm họa lớn nhất đến từ kho vũ khí phi truyền thống của Iran, như UAV, tàu chiến nhỏ tấn công nhanh và thậm chí cả tàu không người lái chứa đầy chất nổ.
“Nếu Iran quyết định rải thủy lôi, họ có thể thả vũ khí từ phía sau một chiếc thuyền buồm tưởng như vô hại. Mặc dù Mỹ có lẽ đã tính đến các tàu ngầm lớn, vẫn có thể cần xem xét ‘tàu ngầm tí hon’” - ông Childs nói, ám chỉ loại hoạt động ở vùng nước nông.
Giới phân tích lưu ý Iran thậm chí không cần phá hủy tàu thuyền để đạt mục tiêu làm gián đoạn thương mại năng lượng toàn cầu.
Chừng nào giao tranh còn tiếp diễn, các công ty vận tải biển khó mạo hiểm nối lại hoạt động vận chuyển.
Ngay cả khi toàn bộ hoạt động vận chuyển tàu chở dầu được nối lại hoàn toàn, cần một khoảng thời gian để giải quyết tình trạng tắc nghẽn. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, gần 2.000 tàu đang bị mắc kẹt bên trong vịnh Ba Tư.
