UNICEF: Lời khuyên dành cho cha mẹ và người chăm sóc để hỗ trợ thanh thiếu niên

Có một cảnh quen thuộc trong nhiều gia đình. Con ít nói ở nhà, bữa cơm chỉ trả lời cho có, nhưng trên mạng xã hội con viết những dòng dài, nặng nề, có khi trách móc cả cha mẹ. Người lớn đọc được thì giật mình, đau lòng, và phản xạ đầu tiên thường là gọi con ra hỏi cho ra lẽ, rằng con viết thế là có ý gì và con có biết cha mẹ buồn thế nào không.

Nhưng chính cách mở đầu ấy lại khiến con khép lại. Với con tuổi teen, mạng xã hội là nơi con dám nói vì ở đó không ai ngắt lời giữa chừng, không ai vừa nghe đã vội khuyên. Khi cha mẹ mang bài đăng về nhà để chất vấn, con rút ra một kết luận buồn là nói ra chỉ khiến mọi chuyện tệ hơn. Lần sau, con sẽ không viết nữa, cũng không nói nữa. Khoảng lặng ấy đáng sợ hơn mọi dòng trạng thái, vì cha mẹ không còn biết con đang nghĩ gì.

Đừng mở đầu bằng câu hỏi "tại sao"

Thạc sĩ tâm lý Nguyễn Thị Lệ Giang, giảng viên Khoa Tâm lý học, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP.HCM, khuyên cha mẹ không bắt đầu cuộc trò chuyện bằng lời chất vấn kiểu "Tại sao lại như thế?". Câu hỏi ấy đặt con vào thế phải bào chữa, trong khi con đang cần được hiểu. Cũng đừng nghe chưa hết lý do đã vội đưa lời khuyên, kiểu con nên làm thế này thế kia. Với đứa trẻ đang rối, lời khuyên đến quá sớm nghe như một bản án khác.

Thay vào đó, hãy để con nói hết câu. Không ngắt lời, không phản bác ngay, không vội kết luận. Những câu đơn giản cho con biết cha mẹ đang nghe cũng đủ, như con buồn mấy hôm nay phải không, hay con kể tiếp đi. Người biết lắng nghe mà không phán xét chỉ giữ một cam kết, là con được an toàn khi nói thật. Khi con thấy mình được nghe hết câu, con sẽ nhớ rằng ở nhà vẫn còn một người chịu nghe.

Giữ một chỗ trò chuyện đều đặn mỗi ngày

UNICEF qua bài viết "Lời khuyên dành cho cha mẹ và người chăm sóc để hỗ trợ thanh thiếu niên" gợi ý cha mẹ giữ những cuộc trò chuyện ngắn, đều đặn mỗi ngày thay vì chờ đến lúc có chuyện mới ngồi lại.

Trẻ tuổi teen ít mở lòng trong buổi nói chuyện nghiêm túc đã hẹn trước; các em nói nhiều hơn trong những lúc đời thường. Khi cảm xúc dâng cao, người lớn cần giữ bình tĩnh trước, vì cơn giận của cha mẹ khiến con nhớ lâu hơn mọi lời dạy dỗ. Nếu thấy mình sắp mất kiểm soát, cha mẹ hãy tạm dừng rồi quay lại khi cả hai đã nguội.

Để ý những thay đổi nhỏ, đừng chỉ để ý bài đăng

Bài đăng của các con trên mạng chỉ là phần nổi. UNICEF khuyên cha mẹ chú ý những thay đổi kéo dài nhiều tuần: con ngủ thất thường, ăn uống bỏ bữa, rút khỏi bạn bè, tâm trạng xuống dốc. Một hai hôm buồn là bình thường ở tuổi dậy thì; kéo dài mới là điều đáng lo.

Khi nào cần người có chuyên môn

Nếu con thu mình hoàn toàn, nói những câu bi quan về bản thân, hoặc những cuộc cãi vã trong nhà khiến không ai còn thấy an toàn, cha mẹ nên tìm chuyên gia tâm lý sớm. Đó không phải là bỏ cuộc, mà là cho con thêm một người biết lắng nghe.

Con không cần cha mẹ trả lời thay mọi câu hỏi của tuổi teen; con cần một người chịu nghe hết câu trước khi nói câu của mình. Giữ được điều ấy, cánh cửa phòng con sẽ không khép chặt như cha mẹ tưởng.

* Tham khảo từ: UNICEF, Khai Nguyên School, Kênh 14