Thêm SOHA trên Google
Tốc độ tối đa: 600 km/h.
Trần bay: 6.000 mét.
Loại vũ khí: Máy bay không người lái (UAV).
Đặc điểm nổi bật: Làm mờ ranh giới giữa UAV và tên lửa hành trình.
Mục tiêu: Áp đảo hệ thống phòng không Ukraine, làm suy yếu kho tên lửa đánh chặn và làm giảm quyết tâm của họ.
Nhưng theo kênh NDTV (Ấn Độ), không có thông số kỹ thuật nào chứng minh hiệu quả của UAV Geran-5 Nga tốt hơn lời thừa nhận thẳng thắn của Phó Tư lệnh Quân đoàn 3 Ukraine Maksym Zhorin: "Chúng tôi không biết phải làm gì với chúng."
Thông số kỹ thuật của UAV Geran-5 Nga. Nguồn: Cơ quan Tình báo Quân sự Ukraine (GUR)
Trong 5 năm qua, Nga đã phát triển các loại vũ khí và chiến lược mới. Mặc dù được các đồng minh phương Tây hỗ trợ tài chính và vũ khí, nhưng Ukraine đã phải nỗ lực bắt kịp, liên tục đổi mới và tìm ra những giải pháp phù hợp để đối phó Nga.
Vì vậy, khi Nga bắt đầu các cuộc tấn công ồ ạt bằng UAV lớp Shahed do Iran thiết kế vào năm 2022, Kyiv đã nhanh chóng đáp trả bằng các tổ đội cơ động chống UAV được trang bị súng máy, UAV và tên lửa đánh chặn tầm ngắn. Giải pháp này đã chứng tỏ hiệu quả cao, đạt tỷ lệ tiêu diệt trên 90%. Nga sau đó buộc phải thay đổi chiến thuật của mình, và họ đã làm điều đó hiệu quả đến mức giới chức Ukraine hiện nay hạn chế công bố tỷ lệ đánh chặn của mình.
Một số yếu tố khiến Geran-5 trở nên nguy hiểm chết người. Chúng được trang bị động cơ phản lực, nên có thể bay rất nhanh. Chúng miễn nhiễm với hỏa lực súng máy vì bay quá cao. Hiện tại, biện pháp phòng thủ duy nhất của Ukraine là bắn hạ chúng bằng tên lửa, nhưng loại vũ khí này quá đắt và quá ít, một phần vì nhà cung cấp vũ khí chính cho họ là Mỹ đang vướng vào một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông.
"Dòng UAV Geran là sản phẩm nội địa của Nga dựa trên UAV Shahed-136 của Iran, được sản xuất hàng loạt tại đặc khu kinh tế Alabuga. Các biến thể như Geran-3, và hiện nay là Geran-4 và Geran-5 thay thế động cơ piston và cánh quạt ban đầu bằng động cơ phản lực nhỏ gọn, chủ yếu là các động cơ thương mại có nguồn gốc từ Trung Quốc. Kết quả là hiệu suất được cải thiện đáng kể: tốc độ bay từ 300-400 km/h, có thể đạt tới 500 km/h đối với Geran-4, và lên đến khoảng 600 km/h đối với Geran-5, ở độ cao lên tới 5.000-6.000 mét, với tầm bay từ 450 km đến hơn 950 km tùy thuộc vào biến thể", Kateryna Bondar - nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) - cho biết.
Bà nói rằng cơ sở hạ tầng chống UAV của Ukraine được tối ưu hóa để chống lại UAV cánh quạt, chứ không phải UAV phản lực.
"Các tổ đội hỏa lực cơ động với súng máy hạng nặng, xe tải gắn súng và UAV đánh chặn có giá từ 1.400 đến 3.000 USD đã thu hẹp khoảng cách về chi phí so với mục tiêu [UAV cánh quạt] đó, thậm chí từng khiến phần lớn số lượng UAV Shahed bị tiêu diệt. Nhưng UAV Geran sử dụng động cơ phản lực đánh bại lớp phòng thủ này nhờ tốc độ và độ cao", bà nói thêm.
Chuyên gia này cho biết UAV đánh chặn của Ukraine chỉ đạt tốc độ tối đa 250-300 km/h và không thể tiêu diệt mục tiêu di chuyển với tốc độ 600 km/h.
"Các biến thể mới hơn [của dòng UAV Geran] được trang bị hệ thống tác chiến điện tử giúp làm gián đoạn liên kết video của UAV đánh chặn trong giai đoạn cuối. Thời gian triển khai ngắn cũng rất quan trọng: việc phát hiện, nhận dạng, quyết định và phóng [UAV đánh chặn] phải diễn ra trong một khoảng thời gian ngắn hơn nhiều so với khi đối mặt với các UAV đời cũ, buộc Ukraine phải quay lại sử dụng tên lửa đất đối không khan hiếm và đắt đỏ", bà nói.
Phó tư lệnh Không quân Ukraine Yuriy Cherevashenko đã giải thích chi tiết hơn về một khía cạnh nguy hiểm khác của UAV Nga, điều khiến chúng trở nên chết người.
"Mối nguy hiểm chính của những UAV này là chúng được điều khiển: nghĩa là chúng có thể thay đổi lộ trình bay và độ cao theo lệnh của người điều khiển", ông nói với Reuters.
Chiến lược tổng thể của Nga
Nga đã kết hợp ưu thế công nghệ vượt trội của UAV Geran khi so sánh với hệ thống phòng thủ của Ukraine, cũng như có thể phóng chúng với số lượng lớn. Moscow đã phóng khoảng 450 UAV phản lực trong tháng 6. Con số này tăng lên 2.850 vào tháng 8. Trong nhiều cuộc tấn công đó, khoảng 70% số UAV được sử dụng là loại phản lực.
"Nếu không có số lượng lớn, không chiến thuật nào trong số này hiệu quả cả", chuyên gia Bondar giải thích.
"Đây là nền tảng của toàn bộ chiến dịch. Theo báo cáo, Nga đã sản xuất khoảng 3.000 UAV mỗi tháng, với các biến thể phản lực hiện chiếm từ một nửa đến hai phần ba trong một số cuộc tấn công ban đêm. Quy mô [các cuộc tấn công] biến một vũ khí tầm thường thành một vũ khí hiệu quả về mặt chiến lược, bởi vì điều quan trọng đối với bên phòng thủ không phải là tỷ lệ đánh chặn mà là số lượng các mục tiêu vượt qua hệ thống phòng thủ: tỷ lệ đánh chặn 90% đối với 800 UAV vẫn có nghĩa là 80 lần tấn công thành công. Ưu thế về số lượng [các UAV] cũng mang lại sự linh hoạt trong chiến thuật: sử dụng mồi nhử, tấn công đa hướng, thay đổi độ cao và triển khai theo trình tự có tính toán nhằm thăm dò và làm cạn kiệt năng lực phòng thủ của Ukraine", bà nói thêm.
Với chiến dịch kéo dài này, Nga đã thể hiện rõ ý định của mình. Chuyên gia Bondar mô tả chiến lược này là "làm suy yếu chính lực lượng phòng thủ".
"Mỗi đợt tấn công buộc Ukraine phải tiêu hao UAV đánh chặn, tên lửa, sức chịu đựng của tổ lái và năng lực sửa chữa. Các cuộc không kích liên tục làm gián đoạn khả năng phục hồi của lưới điện và khiến các tổ phòng không cũng như người dân luôn trong tình trạng báo động", bà nói.
Bà Bondar nói thêm rằng đó là một chiến lược gây tổn thất có chủ đích, coi kho dự trữ phòng không của Ukraine, ngân sách tiếp tế của phương Tây và khả năng phục hồi của xã hội là những mục tiêu thực sự.
James Patton Rogers - chuyên gia về UAV và giảng viên tại Khoa Nghiên cứu Chiến tranh thuộc Đại học King's College London - cho biết Geran-5 là một bước tiến quan trọng trong sự phát triển của UAV tấn công một chiều.
"Bằng cách thay thế động cơ piston Shahed do Iran thiết kế ban đầu bằng một động cơ phản lực nhỏ, Nga đã tạo ra một loại UAV nhanh hơn, khó bị bắn hạ hơn và vẫn rẻ hơn nhiều so với tên lửa hành trình. Sự kết hợp giữa tốc độ và chi phí tương đối thấp chính là điều làm nên sức mạnh của chúng. Chúng cho phép Nga thực hiện các cuộc tấn công tầm xa liên tục mà không cần chỉ dựa vào các tên lửa đắt tiền, giữ lại những tên lửa đó cho các mục tiêu được bảo vệ nghiêm ngặt nhất hoặc có tầm quan trọng chiến lược nhất", ông nói thêm.
Xác UAV Geran-5 tại Ukraine. Nguồn: Cơ quan Tình báo Quân sự Ukraine (GUR)
Các lựa chọn của Ukraine
NDTV đưa tin, phản ứng của Ukraine trước cuộc tấn công của Nga khá chậm chạp. Lực lượng Ukraine đã tìm thấy mảnh vỡ của các UAV phản lực (trông giống như tên lửa đạn đạo có cánh) ngay từ tháng 1 năm nay. Cơ quan Tình báo Quân sự Ukraine (GUR) đã công bố chi tiết về việc Nga sử dụng các UAV này.
Gần chín tháng đã trôi qua, và Kyiv vẫn chưa thể tìm ra giải pháp hiệu quả về mặt chi phí cho vấn đề này.
Vào tháng 7, quân đội Ukraine đã mời một nhóm lớn các nhà sản xuất đến thử nghiệm thế hệ UAV đánh chặn mới. Tuy nhiên, mọi việc không diễn ra theo kế hoạch.
Hãng thông tấn Reuters dẫn nguồn tin cho biết, nhiều UAV đánh chặn đôi khi trở nên khó điều khiển ở tốc độ vượt quá 400 km/h, và nhiều chiếc đã rơi xuống các cánh đồng và khu rừng gần đó.
Các chuyên gia phòng thủ Ukraine tin rằng họ sẽ sớm phát triển được các UAV đánh chặn đủ nhanh để tiêu diệt UAV Nga. Tuy nhiên, các kỹ sư Nga đang cố gắng ngăn chặn kế hoạch của Kyiv bằng cách triển khai và hoàn thiện các hệ thống trên UAV có khả năng phát hiện vật thể đang đến gần và tự động tăng tốc, theo Reuters.
"Đối với Ukraine, thách thức lớn nhất hiện nay là tốc độ. Hệ thống phòng không Ukraine đã trở nên rất hiệu quả trong việc chống lại các UAV Geran đời đầu bằng cách sử dụng tác chiến điện tử, UAV đánh chặn, các đội pháo thủ và hệ thống tên lửa tầm ngắn như một phần của hệ thống phòng thủ nhiều lớp. Các phiên bản UAV Geran sử dụng động cơ phản lực khiến lực lượng phòng thủ có ít thời gian hơn để phát hiện, theo dõi và tiêu diệt, đặc biệt là khi chúng được phóng với số lượng lớn", chuyên gia Rogers nói.
Kyiv đang nghiên cứu một số phương án, bao gồm cả tên lửa dẫn đường giá rẻ và cung cấp dữ liệu GPS giả cho UAV tấn công. Một kế sách khác mà họ đang cân nhắc là cho các UAV đánh chặn chậm hơn đâm trực diện vào UAV Geran thay vì đuổi theo chúng.
"Không một hệ thống đơn lẻ nào có thể khôi phục lại trạng thái cân bằng trước đó. Câu trả lời là cần một giải pháp nhiều lớp, tiết kiệm chi phí, được thiết kế lại để đối phó với mục tiêu mới. Lớp cấp thiết nhất là lớp UAV đánh chặn sử dụng động cơ phản lực. Ukraine đã bắt đầu triển khai các hệ thống được cho là có khả năng đạt tốc độ 600 km/h, trang bị cảm biến dày đặc hơn và định vị tự động để đưa ra các quyết định tấn công kịp với tốc độ máy móc", chuyên gia Bondar cho biết.
Bà cho rằng Ukraine cũng nên tìm cách phá hoại hoạt động sản xuất UAV Geran để đối phó với Nga.
"Lớp thứ hai là hành động nhắm vào đối phương trước khi họ kịp phóng tên lửa: các cuộc tấn công tầm xa vào Alabuga, các chuỗi cung ứng động cơ và linh kiện, cũng như các bãi phóng", bà nói thêm.
"Thứ ba, tác chiến điện tử và các biện pháp gia cố giúp kéo dài thời gian ứng phó và giảm thiểu thiệt hại do các mục tiêu lọt qua hệ thống phòng không gây ra. Cuối cùng, vấn đề sản xuất tên lửa đánh chặn cần được triển khai theo quy mô công nghiệp cùng các đối tác phương Tây; yêu cầu đặt ra là phải có hàng nghìn khí tài đánh chặn tốc độ cao với chi phí hợp lý mỗi tháng, thay vì chỉ một số lượng ít ỏi các loại vũ khí tinh vi, đắt đỏ. Đây là cuộc đua mang tính lặp lại và thích ứng liên tục; bên nào thích ứng nhanh hơn sẽ giành chiến thắng trong mỗi chu kỳ," bà nhận định.
