Sa Pa (Lào Cai) từ lâu được ví như nơi hội tụ tinh hoa đất trời, điểm hẹn của mây núi và bốn mùa. Trong ký ức của nhiều du khách, mùa đông Sa Pa từng gắn liền với những ngày tuyết rơi, băng giá phủ trắng sườn núi, lối đi, biến các khu vực cao như đèo Ô Quý Hồ hay đỉnh Fansipan thành khung cảnh hùng vĩ, nên thơ hiếm thấy.
Rất đông người dân, đặc biệt là các bạn trẻ đổ lên mạn Trạm Tôn, Bát Xát ngắm tuyết rơi vào tháng 12/2013 . (Ảnh: Phạm Vũ Sơn)
Sa Pa thưa dần những mùa đông tuyết phủ
Đã có những mùa đông được xem là “để đời”. Giai đoạn 2015-2016, nhiệt độ tại trạm Sa Pa từng xuống mức âm 4,2°C - mức thấp lịch sử kể từ khi có số liệu quan trắc năm 1956, tuyết phủ trắng diện rộng.
Sáng 9/2/2021 (28 Tết), tuyết dày tới 60cm bao trùm “nóc nhà Đông Dương” khi nhiệt độ tại đỉnh Fansipan xuống âm 3°C. Hay sáng 19/12/2014, rồi rạng sáng 24/1/2016, tuyết rơi ngay tại thị trấn, phủ trên mái nhà, hàng cây, xe cộ...
Thế nhưng vài năm trở lại đây, tuyết ở Sa Pa ngày càng hiếm hoi. Dưới tác động của biến đổi khí hậu toàn cầu cùng quá trình đô thị hóa nhanh, tuyết không còn xuất hiện đều đặn, thời điểm khó dự báo và lớp tuyết cũng mỏng hơn nhiều so với trước.
Những mùa đông trắng xóa từng làm nên “thương hiệu” Sa Pa dần trở thành ký ức, được chờ đợi trong sự mong manh và bất định.
Tại khu vực Sa Pa, số ngày có nhiệt độ xuống dưới 0°C (điều kiện hình thành băng giá và tuyết) giảm rõ rệt trong hơn hai thập kỷ qua, khiến các đợt tuyết rơi chỉ còn xuất hiện rải rác, không còn tính chu kỳ như trước.
Năm 2021, tuyết từng phủ dày trên "nóc nhà Đông Dương", với độ dày tới 60cm, tạo nên nhiều khung cảnh ấn tượng, thu hút đông đảo du khách và nhiếp ảnh gia tìm đến Fansipan. (Ảnh: Sungroup)
Theo Tạp chí Khoa học và Biến đổi khí hậu (tháng 6/2020), khu vực Tây Bắc, đặc biệt là vùng núi cao thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, đang ghi nhận những biểu hiện rõ rệt của sự ấm lên. Trong hơn nửa thế kỷ qua, nhiệt độ trung bình năm tại đây đã tăng từ 0,8°C đến 1,2°C.
Đáng chú ý, tốc độ gia tăng nhiệt độ tại các trạm vùng cao có xu hướng nhanh hơn so với các khu vực thấp. Sự biến đổi này thể hiện đậm nét nhất vào mùa đông, khi tần suất các đợt rét đậm, rét hại và hiện tượng băng giá giảm đi đáng kể, phản ánh xu thế cực đoan hóa của khí hậu tại địa phương.
Thống kê những lần nhiệt độ cao nhất ở Sa Pa trong 11 năm (2012-2023).
Chuyên gia thời tiết Lê Thị Xuân Lan cho hay, tuyết rơi ở Sa Pa thường xuất hiện vào những năm La Nina có cường độ khá mạnh.
Năm nay, La Nina chỉ ở mức trung bình, không quá mạnh, song vẫn ghi nhận đợt tuyết rơi đầu tiên trong mùa đông 2025-2026 trên đỉnh Fansipan vào chiều 18/12, khi nhiệt độ giảm xuống 1-2°C. Tuyết rơi nhẹ trong khoảng 5 phút, lượng không nhiều và tan nhanh.
“Năm nay không khí lạnh hoạt động sớm, có những đợt không khí lạnh tương đối mạnh. Sau dịp Tết Dương lịch có thể có một số ngày thấy được tuyết ở Sa Pa. Tuyết năm nay ở Sa Pa rơi muộn hơn do sự gián đoạn của những đợt không khí lạnh trong tháng 12”, bà Lan nhận định.
Theo bà Lan, không khí lạnh tràn xuống nước ta thường có những giai đoạn dồn dập rồi gián đoạn, diễn ra hầu như năm nào cũng vậy.
Trong tháng 11, không khí lạnh dồn dập, số ngày rét đậm, rét hại nhiều, sương muối, băng giá xuất hiện ở nhiều nơi, Hà Nội cũng có rét đậm.
Sang tháng 12, không khí lạnh có thời gian “tạm nghỉ”, số ngày rét đậm, rét hại giảm so với tháng 11. Đây cũng là điều bất thường vì tháng 12 mới là thời kỳ chính đông, tháng 11 là đầu mùa đông.
Cũng theo nhận định của bà Lan, xu hướng nhiệt độ tại Sa Pa đang tăng lên cùng với tác động của biến đổi khí hậu và tốc độ đô thị hóa.
“ Sa Pa đã xuất hiện những đợt mưa lớn, lũ quét, sạt lở… đó vừa là tác động của biến đổi khí hậu, vừa là tác động của con người”, bà Lan mạnh.
Khí hậu nóng lên, số ngày nắng nóng gia tăng
Theo Kịch bản biến đổi khí hậu công bố năm 2020, nhiệt độ trung bình năm có xu thế tăng trên phạm vi cả nước, với mức tăng trung bình toàn Việt Nam 0,89°C giai đoạn 1958-2018, riêng giai đoạn 1986-2018 tăng 0,74°C.
Số ngày rét đậm xu thế giảm rõ rệt, phổ biến từ 10 đến 25 ngày/58 năm. Số ngày rét hại xu thế giảm trên miền khí hậu phía Bắc, phổ biến 5 đến 20 ngày/58 năm. Tuy nhiên cũng xuất hiện những đợt rét đậm kéo dài, những đợt rét hại có nhiệt độ khá thấp.
Ngược lại, số ngày nắng nóng có xu thế tăng trên hầu hết các vùng khí hậu, phổ biến từ 10-40 ngày, nhiều nhất tại phía Nam vùng Đông Bắc, đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ.
Theo lý giải của chuyên gia Lê Thị Xuân Lan, biến đổi khí hậu không chỉ đơn thuần là nhiệt độ tăng lên. Biến đổi khí hậu là bầu khí quyển ấm lên, nghĩa là thay đổi hoàn lưu khí quyển nên sẽ có những năm rét hơn nhưng cũng có những năm ấm hơn. Biến đổi khí hậu ảnh hưởng nhiều nơi trên thế giới. Đây cũng là xu thế đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới.
Về xu hướng thời tiết trong 3 tháng đầu năm 2026, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết hiện tượng ENSO có khả năng chuyển dần sang trạng thái trung tính với xác suất 60–65%. Xác suất duy trì La Nina giảm so với các dự báo trước, chỉ còn khoảng 35-40%.
Không khí lạnh được dự báo hoạt động yếu hơn trung bình nhiều năm, song vẫn có thể gây ra các đợt rét đậm, rét hại. Cần đề phòng khả năng xảy ra những đợt rét mạnh khiến nhiệt độ giảm sâu, đặc biệt tại vùng núi phía Bắc, kèm theo hiện tượng sương muối, băng giá.
Nhiệt độ trung bình ở miền Bắc trong tháng 1/2026 dự kiến cao hơn khoảng 0,5-1°C so với trung bình nhiều năm.
Từ tháng 4 đến tháng 6/2026, ENSO nhiều khả năng duy trì trạng thái trung tính với xác suất 65-75%; xác suất chuyển sang El Nino khoảng 10-25% và chuyển sang La Nina dưới 15%.
Từ tháng 4/2023 đến tháng 3/2024, nhiệt độ trung bình toàn cầu cao hơn 1,58°C so với mức trung bình của thời kỳ tiền công nghiệp 1850-1900.
Báo cáo đánh giá biến đổi khí hậu lần thứ 6 (AR6) của Ủy ban Liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) năm 2021 chỉ ra những điểm đáng lo ngại về biến đổi khí hậu. Cụ thể, thời tiết cực đoan đang diễn ra ở mọi nơi trên Trái đất, bầu khí quyển và biển đang nóng lên với tốc độ chưa từng có trong lịch sử và có những hậu quả không thể đảo ngược.