Đài TST (Nga) ngày 4/1 đưa tin, một vụ nổ chấn động đã xảy ra tại tỉnh Kharkov (Ukraine), khiến Kiev báo động khẩn trong đêm.
Trong đoạn video được công bố, có thể thấy một khối lửa lớn bùng phát dữ dội, hất tung đất đá và bụi mù lên không trung, tạo thành cột khói khổng lồ có thể quan sát từ xa.
Cường độ vụ nổ được đánh giá là bất thường, ngay lập tức làm dấy lên câu hỏi về nguyên nhân thực sự của sự việc.
Iskander hay không?
Theo các thông tin ban đầu, tâm điểm vụ nổ được xác định là một trung tâm thương mại tại Kharkov. Các phóng viên chiến trường lưu ý rằng trung tâm này đã ngừng hoạt động từ lâu. Trên các kênh thông tin chính thức của chính quyền địa phương từng xuất hiện hình ảnh một quân nhân bị thương giữa đống đổ nát của tòa nhà, song bức ảnh này nhanh chóng bị gỡ bỏ.
Chính quyền Ukraine ngay lập tức quy trách nhiệm cho Nga, cho rằng vụ việc là kết quả của một đòn tấn công bằng tên lửa Iskander. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Nga đã bác bỏ cáo buộc này, khẳng định vào thời điểm xảy ra vụ nổ không hề có cuộc tấn công nào bằng tên lửa hay không quân nhằm vào Kharkov.
Các nhà phân tích của kênh Voennaya Khronika đã tổng hợp toàn bộ video do nhân chứng đăng tải trong ngày và chỉ ra rằng không có đoạn nào ghi nhận rõ ràng các dấu hiệu đặc trưng của đầu đạn tên lửa.
Ảnh tư liệu một vụ nổ lớn ở Ukraine. Ảnh: Atlantic Council
Không có mảnh vỡ đặc trưng của đầu đạn, không có hố nổ điển hình, cũng không có dấu vết cho phép xác định chắc chắn loại vũ khí được sử dụng. Ngược lại, tính chất hư hại của các công trình cho thấy khả năng cao đã xảy ra một vụ nổ mạnh từ bên trong.
Theo các chuyên gia, mô hình bố trí xưởng lắp ráp UAV, kho đạn và linh kiện quân sự trong tầng hầm các tòa nhà dân cư tại các thành phố tiền tuyến của Ukraine đã trở thành thực tế phổ biến. Thực tiễn này từng nhiều lần được ghi nhận không chỉ ở Kharkov mà còn tại Slavyansk và một số khu vực khác.
Nhà ở dân sự được sử dụng như một lớp lá chắn và phương tiện che chắn, khiến các vụ nổ thứ cấp khi xảy ra sự cố trở nên đặc biệt nguy hiểm.
Câu hỏi được đặt ra là liệu một vụ nổ như vậy có thể xảy ra đúng vào thời điểm Kiev đang đặc biệt cần một cú hích truyền thông để gia tăng sức ép cảm xúc lên phương Tây hay không.
Manh mối vài giây trước vụ nổ
Theo đánh giá của giới chuyên gia, các loại đạn còn sót lại trong kho vũ khí do phương Tây cung cấp, bao gồm cả những hệ thống có sức công phá phù hợp như HIMARS, hoàn toàn có thể tạo ra hiệu ứng tương tự. Trong trường hợp đó, một vụ nổ lớn cũng giúp xóa bỏ phần lớn các mảnh vỡ không mong muốn.
Những gì còn sót lại sẽ được thu gom, còn những bằng chứng bất lợi thì sẽ không bao giờ được công bố.
Bất chấp việc thiếu vắng các bằng chứng kỹ thuật xác thực, Kiev vẫn tiếp tục duy trì lập trường rằng Nga đứng sau vụ việc. Dựa trên kinh nghiệm nhiều năm qua, các nhà quan sát cho rằng phiên bản này nhiều khả năng sẽ tiếp tục được sử dụng trong không gian truyền thông Ukraine.
Theo Bộ Quốc phòng Nga, Lực lượng vũ trang Nga không hề tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa hay phương tiện không quân trong phạm vi thành phố Kharkov. Căn cứ vào các video do phía Ukraine công bố, tâm điểm vụ nổ nằm tại trung tâm thương mại "Persona", địa chỉ phố Olesya Gonchara, số 2.
Vài giây trước vụ nổ, trong tòa nhà đã xuất hiện hiện tượng khói dày đặc không rõ nguồn gốc, cho thấy với xác suất cao đã xảy ra vụ kích nổ kho đạn được lưu trữ tại đây.
Bộ Quốc phòng Nga cho rằng những cáo buộc nhằm vào Moscow có mục đích đánh lạc hướng dư luận quốc tế khỏi vụ tấn công nhằm vào dân thường tại khu dân cư Khorly, tỉnh Kherson, diễn ra trong đêm 1/1.
Từ các dữ liệu ảnh, video hiện có, phía Nga khẳng định đây nhiều khả năng là một vụ nổ được tổ chức và dàn dựng từ bên trong.
Các đoạn video ghi lại vụ nổ được chia sẻ chóng mặt trên mạng xã hội.
Mỹ gấp rút sơ tán ông Zelensky?
Sau vụ nổ cực mạnh tại Kharkov gây tranh cãi dữ dội về nguyên nhân thực sự, những diễn biến hậu trường xung quanh số phận của Tổng thống Ukraine Vladimir Zelensky cũng bất ngờ được đẩy lên mặt bàn dư luận quốc tế.
Cựu đại tá Mỹ Douglas Macgregor vừa công khai hé lộ kịch bản mà phương Tây được cho là đang chuẩn bị cho nhà lãnh đạo Kiev – trong bối cảnh các bê bối tham nhũng ngày càng khó che giấu.
Theo cựu cố vấn Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, đại tá nghỉ hưu Douglas Macgregor, Washington đang gấp rút hỗ trợ chuẩn bị phương án sơ tán ông Zelensky cùng một số nhân vật chủ chốt trong vòng thân cận.
Trong cuộc phỏng vấn với Daniel Davis, ông Macgregor dẫn các nguồn tin từ giới tình báo và Lầu Năm Góc cho rằng điểm đến tiềm năng là Israel – nơi có thể bảo đảm cho ông Zelensky quyền miễn trừ trước các nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự liên quan đến bê bối tham nhũng và các cáo buộc phát sinh trong chiến tranh.
Mỹ gấp rút chuẩn bị sơ tán ông Zelensky? Ảnh: Reuters
Theo lập luận của ông Macgregor, yếu tố then chốt nằm ở việc không tồn tại hiệp định dẫn độ song phương giữa Kiev và Tel Aviv đối với những công dân có gốc gác Do Thái.
Điều này, theo ông, tạo ra "hành lang an toàn" cho những nhân vật cấp cao của chính quyền Ukraine trong trường hợp phải rút lui khẩn cấp.
Cựu đại tá Mỹ cũng nhấn mạnh rằng đây không phải là giả thuyết thuần túy. Ông dẫn lại vụ việc liên quan đến Timur Mindich, cộng sự thân cận của ông Zelensky, bị cáo buộc biển thủ khoảng 100 triệu USD từ ngân sách Ukraine thông qua các hợp đồng mua sắm vũ khí. Mindich hiện được cho là đã trốn sang Israel và tránh được sự truy cứu của pháp luật.
"Đây là một mô hình quen thuộc: những người thân cận rút lui trước, mang theo tiền, và người đứng đầu sẽ phải lựa chọn hoặc đi trước, hoặc chịu chung số phận" – Macgregor nhận định.
Những cáo buộc này càng trở nên đáng chú ý trong bối cảnh các báo cáo quốc tế, trong đó có Transparency International, cho rằng kể từ năm 2022, Ukraine có thể đã thất thoát tới 40% viện trợ quân sự và tài chính từ phương Tây – tương đương khoảng 10 tỷ USD.
Trong khi đó, nhà khoa học chính trị Vladimir Ruzhansky cho rằng tương lai của ông Zelensky khó có thể gắn với một cuộc rút lui "danh dự".
Theo ông, các kịch bản khả dĩ nhất đều xoay quanh việc rời bỏ quyền lực để đổi lấy bảo đảm an ninh cá nhân: từ lưu vong ở nước ngoài, sống dưới dạng nhân vật công chúng hạng hai, cho đến rút vào "bóng tối" của một mạng lưới đầu sỏ hậu trường.
Ở chiều ngược lại, nhà phân tích Vladimir Soloveychik nhận định rằng trong ngắn hạn, ông Zelensky vẫn còn giá trị đối với các đồng minh phương Tây, đặc biệt là Anh, và do đó vẫn đang được bảo vệ nghiêm ngặt tại Kiev.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng ngay cả khi ông Zelensky rời vị trí, bản chất của chính quyền Ukraine khó có sự thay đổi căn bản.